વિશ્વકર્મેશ લિંગસ્ય પ્રાદુર્ભાવં મનોહરમ્
હે વિશ્વકર્મેશ, એ લિંગનું મનોહર પ્રાગટ્ય કહો.
વિશ્વકર્માભવત્પૂર્વં બ્રહ્મણસ્ત્વપરા તનુઃ
વિશ્વકર્મા પહેલાં બ્રહ્માજીની બીજી કાયા હતા.
કૃતોપનયનઃ સોથ બાલો ગુરુકુલે વસન્
ઉપનયન સંસ્કાર થયા પછી, એ બાળપણમાં ગુરુના ઘરે રહેતા હતા.
એકદા તદ્ગુરુઃ પ્રાહ પ્રાવૃટ્કાલે સમાગતે
એક વખત, વરસાદનું ઋતુ આવી ત્યારે, ગુરુએ એમને કહ્યું.
યત્કદાચિન્ન ભજ્યેત ન પુરાતનતાં વ્રજેત્
જે કદી તૂટે નહીં અને કદી જૂનું પણ ન થાય.
મમાંગયોગ્યં નો ગાઢં ન શ્લથં ચ પ્રયત્નતઃ
મારે માટે યોગ્ય, ન બહુ કસેલું, ન બહુ ઢીલું, પણ ખૂબ જ ધ્યાનથી બનાવેલું હોવું જોઈએ.
ગુરુપુત્રેણ ચાજ્ઞપ્તો મમાર્થં પાદુકે કુરુ
ગુરુપુત્રના કહેવાથી, મારા માટે ચંપલ બનાવ.
ચર્માદિબંધનિર્મુક્તે ધાવતો મે સુખપ્રદે
ચામડાં કે બીજા બંધનોથી મુક્ત, ચાલતાં મને આરામ આપે એવી હોવી જોઈએ.
ગુરુકન્યાપિ તં પ્રાહ ત્વાષ્ટ્ર મે શ્રવણોચિતે 4.2.86.
ગુરુની દીકરીએ પણ કહ્યું: મારા કાનમાં સરસ બેસે એવી, ત્વષ્ટ્ર જેવું કારીગરીવાળી કાનની વળી બનાવ.
કુમારી ક્રીડનીયાનિ કૌતુકાનિ ચ દેહિ મે
હું કુમારી છું, મને રમવાની વસ્તુઓ અને રમકડાં આપ.
ગૃહોપકરણં દ્રવ્યં મુસલોલૂખલાદિકમ્
ઘરમાં વપરાય તેવી વસ્તુઓ, જેમ કે મસળવાનું, ઓખળી વગેરે.
અક્ષાલિતાન્યપિ યથા નિત્યં પીઠાનિ સત્તમ
અને, હે શ્રેષ્ઠ, રોજ વપરાતાં, ભલે અધીધૂળિયા હોય એવા પાટલા પણ.
સૂપકર્મણ્યપિ ચ માં પ્રશાધિ ત્વષ્ટ્રનંદન
અને રસોઈના કામમાં પણ, હે ત્વષ્ટ્રપુત્ર, મને શીખવાડ.
એકસ્તંભમયં ગેહમેકદારુવિનિર્મિતમ્
એક જ થાંભલા અને એક જ લાકડામાંથી બનેલું ઘર.
યે સહાધ્યાયિનોપ્યસ્ય વયોજ્યેષ્ઠાશ્ચ તેપિ હિ
જે લોકો સાથે ભણ્યા હતા અને જે ઉંમરે મોટા હતા, એ સૌએ પણ માંગ્યું.
તથેતિ સ પ્રતિજ્ઞાય સર્વેષાં પુરતોદ્રિજે
'જેમ કહ્યું તેમ થશે' એમ કહી, સૌની સામે વચન આપ્યું.
કિંચિત્કર્તું ન જાનાતિ પ્રતિજ્ઞાતં ચ તેન વૈ
એને કંઈક કરવું આવડતું નહોતું, છતાં વચન આપી દીધું હતું.
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ કો મે સાહાય્યમર્પયેત્
હવે શું કરું? ક્યાં જાઉં? કોણ મારી મદદ કરશે?
અંગીકૃત્ય ગુરોર્વાક્યં ગુરુપત્ન્યા ગુરોઃ શિશોઃ 4.2.86.
ગુરુ, ગુરુપત્ની અને ગુરુના બાળકના વચન સ્વીકારી લીધાં.
ગુરુશુશ્રૂષણં ધર્મ એકો હિ બ્રહ્મચારિણામ્
ગુરુની સેવા કરવી એ જ બ્રહ્મચારીઓનો ધર્મ છે.
ગુરૂણાં વાક્યકરણાત્સર્વ એવ મનોરથાઃ
ગુરુઓની આજ્ઞા પાળવાથી બધા મનના ઈચ્છા પૂર્ણ થાય છે.
કથં તદ્વચસઃ સિદ્ધિં પ્રાપ્સ્યામ્યત્ર વને સ્થિતઃ
હું અહીં જંગલમાં રહીને, એમના કહેવાની સિદ્ધિ કેવી રીતે મેળવો?
આસ્તાં ગુરુકથા દૂરં યોઽન્યસ્યાપિ લઘોરપિ
ગુરુની વાત તો દૂર જ રહી, બીજાની નાની વાત પણ બહુ દૂર છે.
કથમેતાનિ કર્માણિ કરિષ્યેઽજ્ઞોઽસહાયવાન્
હું તો અજાણ અને એકલો છું, આ બધાં કામ હું કેવી રીતે કરી શકીશ?
યાવદિત્થં ચિંતયતિ સ ત્વાષ્ટ્રો વનમધ્યગઃ
જ્યારે એ રીતે વિચારી રહ્યો હતો, ત્યારે ત્વષ્ટ્રનું પુત્ર જંગલમાં ફરતો હતો.
અથ નત્વા સ તં પ્રાહ વને દૃષ્ટં તપસ્વિનમ્
પછી તેણે વનમાં મળેલા તપસ્વીને વંદન કરીને કહ્યું:
ત્વદ્દર્શનેન મે ગાત્રં ચિંતાસંતાપતાપિતમ્
તમને જોઈને ચિંતાની આગે મારું શરીર બળી રહ્યું છે.
કિં ત્વં મે પ્રાક્તનં કર્મ પ્રાપ્તં તાપસરૂપધૃક્
હે તપસ્વી, કયું પહેલાનું કર્મ છે જે આજે મારી સામે આવી ગયું છે?
યોસિ સોસિ નમસ્તુભ્યમુપદેશેન યુંક્ષ્વ મામ્ 4.2.86.
તમે જે પણ હો, હું તમને વંદન કરું છું. કૃપા કરીને મને માર્ગદર્શન આપો અને શીખવો.
કથં કર્તુમહં શક્તઃ કર્મ તત્ર દિશાદ્ભુતમ્
હું એ અદ્ભુત કાર્ય કેવી રીતે કરી શકીશ?