પરિભ્રમ્ય મહાતેજા મહામર્ષો મહાતપાઃ
મહાન તેજ, ધીરજ અને તપ સાથે સર્વત્ર ભ્રમણ કર્યા પછી,
વિલોક્યાક્રીડમખિલં બહુપ્રાસાદમંડિતમ્ । પદેપદે મુનીનાં ચ જિતકાલ મહાભિયામ્
અને ત્યાં અનેક સુંદર મહેલો થી સજ્જ સમગ્ર સ્થળ જોયું, દરેક પગલીએ સમયને જીતનારા મહાન સંકલ્પવાળા ઋષિઓ હતા.
સર્વર્તુકુસુમાન્વૃક્ષાન્સુચ્છાયસ્નિગ્ધપલ્લવાન્
બધા ઋતુઓમાં ફૂલતા વૃક્ષો, ઠંડા છાંયડા અને કોમળ, ચમકતા પાંદડા ધરાવતા હતા.
દુર્વાસાશ્ચાતિહૃષ્ટોભૂ્દ્દૃષ્ટ્વા પાશુપતોત્તમાન્
પશુપતિના શ્રેષ્ઠ ભક્તોને જોઈને દુર્વાસા ખૂબ આનંદિત થયા.
કૌપીનમાત્ર વસનાન્સ્મરારિ ધ્યાન તત્પરાન્
માત્ર કૌપીન પહેરેલા, અને સ્મરારિનું ધ્યાન કરનારા,
કરંડદંડપાનીય પાત્રમાત્રપરિગ્રહાન્
માત્ર પાણીના પાત્ર અને દંડ સિવાય બીજું કશું ન ધરાવતા,
કાલાદપિ નિરાતંકાન્વિશ્વેશશરણં ગતાન્ 4.2.85.
સમયથી પણ નિર્ભય, અને સર્વેશ્વરમાં શરણ ગયેલા,
વિલોક્ય કાશ્યાં દુર્વાસા બ્રાહ્મણાન્મુમુદેતરામ્
કાશીમાં બ્રાહ્મણોને જોઈ દુર્વાસા અત્યંત પ્રસન્ન થયા.
પશુષ્વપિ ચ યા તુષ્ટિર્મૃગેષ્વપિ ચ યા દ્યુતિઃ
પશુઓમાં જે સંતોષ અને મૃગોમાં જે તેજ જોવા મળે છે,
ઇદં સુશ્રેયસો વ્યુષ્ટિઃ ક્વામરેષુ ત્રિવિષ્ટપે
આ જ તો સર્વોત્તમ સિદ્ધિ છે; અમરલોકમાં પણ આવી ક્યાં છે?
વરમેતેપિ પશવ આનંદવનચારિણઃ
આ આનંદવનમાં ફરતા પશુઓ પણ અહીં ધન્ય છે.
વરં કાશીપુરીવાસી મ્લેચ્છોપિ હિ શુભાયતિઃ
કાશીપુરમાં રહેતો, ભલે વિદેશી હોય, તે પણ શુભતાને પામે છે.
વૈશ્વેશ્વરી પુરી ચૈષા યથા મે ચિત્તહારિણી
વૈશ્વેશ્વરીની આ નગરી મારા મનને મોહી લે છે.
સ્થૈર્યં બબંધ ન ક્વાપિ ભ્રમતો મે મનોગતિઃ
મારું મન જ્યાં જ્યાં ફર્યું, ત્યાં ક્યાંયે તેને શાંતિ મળી નથી.
રમ્યા પુરી ભવેદેષા બ્રહ્માંડાદખિલાદપિ
આ નગરી આખા બ્રહ્માંડ કરતાં પણ વધારે સુખદાયી છે.
તપ્યમાનોપિ હિ તપઃ સુચિરં સ મહાતપાઃ
એ મહાન તપસ્વીએ લાંબા સમય સુધી કઠિન તપ કર્યું હતું,
ધિક્ચ માં તાપસં દુષ્ટં ધિક્ચ મે દુશ્ચરં તપઃ 4.2.85.
હાય! હું દુષ્ટ તપસ્વી છું; હાય! મારું તપ પણ વ્યર્થ ગયું.
યથા ન મુક્તિરત્ર સ્યાત્કસ્યાપિ કરવૈ તથા
હું એવું કરું કે અહીં કોઈને મુક્તિ ન મળે.
તત્ર લિંગમભૂદેકં ખ્યાતં પ્રહસિતેશ્વરમ્
ત્યાં એક લિંગ પ્રગટ્યું, જેને પ્રસન્નેશ્વર તરીકે ઓળખાય છે.
ઉવાચ વિસ્મયાવિષ્ટો મનસ્યેવ મહેશિતા
મહાદેવ આશ્ચર્યથી ભરાઈને મનમાં જ બોલ્યા.
યત્રૈવ હિ તપસ્યંતિ યત્રૈવ વિહિતાશ્રમાઃ
જ્યાં તપસ્યા થાય છે, જ્યાં આશ્રમો સ્થાપવામાં આવ્યા છે,
મનાક્ચિંતિતમાત્રં તુ ચેલ્લભંતે ન તાપસાઃ
તપસ્વીઓએ જો થોડું પણ મનગમતું મેળવ્યું હોય, તો એ પણ યાદ્રચ્છિક જ મળે છે.
તથાપિ તાપસા માન્યાઃ સ્વશ્રેયોવૃદ્ધિકાંક્ષિભિઃ
છતાં પણ, જે પોતાના કલ્યાણની ઈચ્છા રાખે છે, એ તપસ્વીઓને માન આપે.
ઇતિ યાવન્મહેશાનો મનસ્યેવ વિચિંતયેત્
આ રીતે મહાદેવ મનમાં વિચારતા રહ્યા,
તત્કોધાનલધૂમોઘૈર્વ્યાપિતં યન્નભોંગણમ્
પછી તેમના ક્રોધની આગના ધુમાડાથી આખું આકાશ છાઈ ગયું.
તતો ગણાઃ પરિક્ષુબ્ધાઃ પ્રલયાર્ણવ નીરવત્
પછી બધા ગણા ઉગ્ર થઈ ગયા, જાણે પ્રલયના સાગરની લહેરો હોય.
ગર્જંતસ્તર્જયંતશ્ચ પ્રોદ્યતા યુધપાણયઃ 4.2.85.
તેઓ ગર્જના કરતા, ધમકી આપતા અને યુદ્ધ માટે હથિયાર ઉઠાવી આગળ વધ્યા.
કો યમઃ કોથવા કાલઃ કો મૃત્યુઃ કસ્તથાંતકઃ
યમ કોણ છે? કાળ કોણ છે? મૃત્યુ કોણ છે? અંતક કોણ છે?
અગ્નિં પિબામો જલવચ્ચૂર્ણીકુર્મોખિલાન્ગિરીન્
ચાલો, અમે અગ્નિને પાણીની જેમ પી જઈએ; બધા પર્વતોને ભૂખેર કરી નાખીએ.
પાતાલં ચાનયામોર્ધ્વમધો દધ્મોથવા દિવમ્
પાતાળને ઉપર લઈ આવીએ, કે આકાશને નીચે ફેંકી દઈએ.