તૈઃ સુરાઃ પૂજિતાઃ સર્વે બ્રહ્મવિષ્ણુમુખા મખૈઃ
તેમણે તો બ્રહ્મા, વિષ્ણુ સહિત બધા દેવતાઓને યજ્ઞ દ્વારા પૂજ્યા હોય તેમ છે.
અહં તેનોમયા સાર્ધં દીક્ષાં સંપ્રાપ્ય શાંભવીમ્
હું પણ, ઉમા સાથે, તેમનાં સાથે શાંભવ દીક્ષા પ્રાપ્ત કરી છે.
તપાંસિ તેન તપ્તાનિ શીર્ણપર્ણાદિના ચિરમ્
તેમણે લાંબા સમય સુધી સુકાઈ ગયેલા પાંદડા વગેરે વડે તપ કર્યો છે.
દત્ત્વા દાનાનિ ભૂરીણિ મખાનિષ્ટ્વા તુ ભૂરિશઃ
તેમણે અનેક દાન આપ્યા અને અનેક યજ્ઞો કર્યા, હે ધનનીશ!
વિપુલેત્ર મહીપૃષ્ઠે પંચક્રોશ્યાં મનોહરા
વિસ્તૃત ધરતી પર, પાંચ ક્રોશ જેટલા મનોહર પ્રદેશમાં,
દાનાનાં ચ વ્રતાનાં ચ ક્રતૂનાં તપસામપિ 4.2.84.
દાન, વ્રત, યજ્ઞ અને તપસ્યા પણ,
એતેષામપિ તીર્થાનાં ચતુર્ણામપિ સત્તમ 4.2.84.
આ ચારે તીર્થોમાં પણ, હે શ્રેષ્ઠ,
ઇતિ વીરેશ્વરાખ્યાનં તીર્થાખ્યાનપ્રસંગતઃ
આ રીતે તીર્થવર્ણનના પ્રસંગે વીરેશ્વરનું વર્ણન પૂર્ણ થયું.
યથાખ્યાયિ કથા પુણ્યા તથા તે કથયામ્યહમ્
જેવી પવિત્ર કથા કહેવામાં આવી છે, એ જ રીતે હું તને કહું છું.
પુરા મહીમિમાં સર્વાં સસમુદ્રાદ્રિકાનનામ્
પહેલાં, હું આખી ધરતી પર ફર્યો હતો, જેમાં સમુદ્રો, પર્વતો અને જંગલો હતા.
પરિભ્રમ્ય મહાતેજા મહામર્ષો મહાતપાઃ
મહાન તેજ, ધીરજ અને તપ સાથે સર્વત્ર ભ્રમણ કર્યા પછી,
વિલોક્યાક્રીડમખિલં બહુપ્રાસાદમંડિતમ્ । પદેપદે મુનીનાં ચ જિતકાલ મહાભિયામ્
અને ત્યાં અનેક સુંદર મહેલો થી સજ્જ સમગ્ર સ્થળ જોયું, દરેક પગલીએ સમયને જીતનારા મહાન સંકલ્પવાળા ઋષિઓ હતા.
સર્વર્તુકુસુમાન્વૃક્ષાન્સુચ્છાયસ્નિગ્ધપલ્લવાન્
બધા ઋતુઓમાં ફૂલતા વૃક્ષો, ઠંડા છાંયડા અને કોમળ, ચમકતા પાંદડા ધરાવતા હતા.
દુર્વાસાશ્ચાતિહૃષ્ટોભૂ્દ્દૃષ્ટ્વા પાશુપતોત્તમાન્
પશુપતિના શ્રેષ્ઠ ભક્તોને જોઈને દુર્વાસા ખૂબ આનંદિત થયા.
કૌપીનમાત્ર વસનાન્સ્મરારિ ધ્યાન તત્પરાન્
માત્ર કૌપીન પહેરેલા, અને સ્મરારિનું ધ્યાન કરનારા,
કરંડદંડપાનીય પાત્રમાત્રપરિગ્રહાન્
માત્ર પાણીના પાત્ર અને દંડ સિવાય બીજું કશું ન ધરાવતા,
કાલાદપિ નિરાતંકાન્વિશ્વેશશરણં ગતાન્ 4.2.85.
સમયથી પણ નિર્ભય, અને સર્વેશ્વરમાં શરણ ગયેલા,
વિલોક્ય કાશ્યાં દુર્વાસા બ્રાહ્મણાન્મુમુદેતરામ્
કાશીમાં બ્રાહ્મણોને જોઈ દુર્વાસા અત્યંત પ્રસન્ન થયા.
પશુષ્વપિ ચ યા તુષ્ટિર્મૃગેષ્વપિ ચ યા દ્યુતિઃ
પશુઓમાં જે સંતોષ અને મૃગોમાં જે તેજ જોવા મળે છે,
ઇદં સુશ્રેયસો વ્યુષ્ટિઃ ક્વામરેષુ ત્રિવિષ્ટપે
આ જ તો સર્વોત્તમ સિદ્ધિ છે; અમરલોકમાં પણ આવી ક્યાં છે?
વરમેતેપિ પશવ આનંદવનચારિણઃ
આ આનંદવનમાં ફરતા પશુઓ પણ અહીં ધન્ય છે.
વરં કાશીપુરીવાસી મ્લેચ્છોપિ હિ શુભાયતિઃ
કાશીપુરમાં રહેતો, ભલે વિદેશી હોય, તે પણ શુભતાને પામે છે.
વૈશ્વેશ્વરી પુરી ચૈષા યથા મે ચિત્તહારિણી
વૈશ્વેશ્વરીની આ નગરી મારા મનને મોહી લે છે.
સ્થૈર્યં બબંધ ન ક્વાપિ ભ્રમતો મે મનોગતિઃ
મારું મન જ્યાં જ્યાં ફર્યું, ત્યાં ક્યાંયે તેને શાંતિ મળી નથી.
રમ્યા પુરી ભવેદેષા બ્રહ્માંડાદખિલાદપિ
આ નગરી આખા બ્રહ્માંડ કરતાં પણ વધારે સુખદાયી છે.
તપ્યમાનોપિ હિ તપઃ સુચિરં સ મહાતપાઃ
એ મહાન તપસ્વીએ લાંબા સમય સુધી કઠિન તપ કર્યું હતું,
ધિક્ચ માં તાપસં દુષ્ટં ધિક્ચ મે દુશ્ચરં તપઃ 4.2.85.
હાય! હું દુષ્ટ તપસ્વી છું; હાય! મારું તપ પણ વ્યર્થ ગયું.
યથા ન મુક્તિરત્ર સ્યાત્કસ્યાપિ કરવૈ તથા
હું એવું કરું કે અહીં કોઈને મુક્તિ ન મળે.
તત્ર લિંગમભૂદેકં ખ્યાતં પ્રહસિતેશ્વરમ્
ત્યાં એક લિંગ પ્રગટ્યું, જેને પ્રસન્નેશ્વર તરીકે ઓળખાય છે.
ઉવાચ વિસ્મયાવિષ્ટો મનસ્યેવ મહેશિતા
મહાદેવ આશ્ચર્યથી ભરાઈને મનમાં જ બોલ્યા.