ઇતિ શ્રુત્વા મહેશસ્ય વચનં તે પતત્ત્રિણઃ
મહેશના આ વચન સાંભળી, તે પક્ષીઓએ જવાબ આપ્યો:
ઇતોપિ ત્ર્યક્ષ યત્સાક્ષાત્તિર્યક્ત્વેપિ સમીક્ષિતાઃ
ત્રિનેત્રધારી, અમને તો પશુરૂપે જન્મ લઈને પણ તારો સાક્ષાત્ દર્શન મળ્યું છે.
લાભાઃ સંતૂદ્યમવતાં ગિરીશેહ પરઃ શતાઃ
હે ગિરિનાથ, પ્રયત્ન કરનારા માટે અહીં સો સો શ્રેષ્ઠ લાભ મળે એવી શુભેચ્છા છે.
યદેતદ્દૃશ્યતે નાથ તત્સર્વં ક્ષણભંગુરમ્
હે નાથ, અહીં જે કંઈ દેખાય છે, તે બધું ક્ષણભંગુર અને નાશવાન છે.
વિચિત્રજન્મકોટીનાં સ્મૃતિર્નોત્ર પરિસ્ફુરેત્
અનંત પ્રકારના જન્મોમાં અહીં કોઈ યાદ રહેતી નથી.
દેવયોનિરપિ પ્રાપ્તા ચિરમસ્માભિરીશિતઃ
હે ઈશ્વર, અમને તો લાંબા સમયથી દેવયોનિ પણ મળી ગઈ છે.
આસુરી દાનવી નાગી નૈર્ઋતી ચાપિ કૈન્નરી
અમે અસુર, દાનવ, નાગ, નૈરૃત અને કિન્નર પણ બની ચૂક્યા છીએ.
નરત્વે ભૂપતિત્વં ચ પરિપ્રાપ્તમનેકશઃ 4.2.79.
અમે માનવરૂપે અને રાજપદ પર પણ અનેકવાર પહોંચ્યા છીએ.
વને વનૌકસો જાતા ગ્રામેષુ ગ્રામવાસિનઃ
અમે જંગલમાં વનવાસી અને ગામમાં ગામવાસી તરીકે જન્મ લીધા છે.
સુખિનોપિ વયં જાતા દુઃખિનો વયમાસ્મ ચ
અમે સુખી પણ થયા છીએ અને દુઃખી પણ થયા છીએ.
અધીતિનોપિ મૂર્ખાશ્ચ સ્વામિનઃ સેવકા અપિ
અમે શીખેલા અને અજ્ઞાની, સ્વામી અને સેવક — બધું બન્યા છીએ.
અભૂમ ભૂરિશઃ શંભો ન ક્વાપિ સ્થૈર્યમાગતાઃ
હે શંભુ, અમે અનેક રૂપે જન્મ્યા, પણ ક્યાંયે સ્થિરતા મળી નથી.
પિનાકિન્ક્વાપિ ન પ્રાપિ સુખલેશો મનાગપિ
હે પિનાકધારી, અમને ક્યાંયે જરા પણ સુખનો અંશ મળ્યો નથી.
તાપનેઃસુતપો વહ્નિજ્વાલાપ્રજ્વલિતૈનસઃ
સૂર્યની તપિશ, તપનના કઠિન તપ અને અગ્નિના જ્વાળાથી અમારાં પાપો દગ્ધ થઈ ગયા છે.
તથાપિ ચેદ્વરો દેયસ્તિર્યક્ષ્વસ્માસુ ધૂર્જટે
તોય, હે ધૂર્જટિ, જો અમને કંઈ વરદાન આપવું જ હોય, ભલે આપણે પશુરૂપે હોઈએ—
યેન જ્ઞાનેન મુક્તાઃ સ્મોઽમુષ્માત્સંસારબંધનાત્
એવું જ્ઞાન આપો કે જેના દ્વારા આપણે આ સંસારના બંધનમાંથી મુક્ત થઈ જઈએ.
ઐંદ્રં પદં ન વાંછામો ન ચાંદ્રં નાન્યદેવ હિ
અમને ઇન્દ્રનું સ્થાન જોઈએ નથી, ચંદ્રનું પણ નહીં, કે બીજું કોઈ પણ નહીં.
ત્વત્સાન્નિધ્યાદ્વિજાનીમઃ સર્વજ્ઞ સકલં વયમ્ 4.2.79.
હે સર્વજ્ઞ, આપની નજીકતાથી આપણે બધું જાણીએ છીએ.
એતદેવ પરં જ્ઞાનં સંસારોચ્છિત્તિકારણમ્
આ જ સર્વોચ્ચ જ્ઞાન છે, જે સંસારના અંતનું કારણ બને છે.
નિર્મથ્ય વિષ્વગ્વાગ્જાલં સારભૂતમિદં પરમ્
બધી બાજુના શબ્દોના જાળને ઉખેડી, જે સાર છે એ સર્વોચ્ચ છે.
યદ્વાચ્યં બહુભિર્ગ્રંથૈસ્તદષ્ટાભિરિહાક્ષરૈઃ
ઘણા ગ્રંથોમાં જે કહેવાનું છે, એ અહીં આ આઠ અક્ષરોમાં સમાવી દીધું છે.
યાજ્ઞવલ્ક્યો મુનિવરઃ પ્રોક્તવાન્મુનિસંસદિ
મહાન ઋષિ યાજ્ઞવલ્ક્યે આ વાત ઋષિ પરિષદમાં કહી હતી.
સ્વામિનાપિ જગદ્ધાત્રી પુરતો મંદરાચલે
ભગવાને પણ જગતજનનીના સમક્ષ, મન્દર પર્વત પર, આ કહ્યું હતું.
કૃષ્ણદ્વૈપાયનોપ્યેવં શંભો વક્ષ્યતિ નાન્યથા
કૃષ્ણદ્વૈપાયન પણ, હે શંભુ, એ જ રીતે કહેશે, બીજું કશું નહીં કહે.
વદંત્યન્યેપિ મુનયસ્તીર્થસંન્યાસકારિણઃ
અન્ય ઋષિઓ પણ, જે તીર્થોમાં સંન્યાસ લીધેલો છે, એ જ વાત કહે છે.
વયમપ્યેવં જાનીમો યત્ર સ્વર્ગતરંગિણી
અમે પણ એ જ રીતે જાણીએ છીએ, જ્યાં સ્વર્ગની ગંગા વહે છે.
ભૂતં ભાવિ ભવિષ્યં યત્સ્વર્ગે મર્ત્યે રસાતલે
જે ભૂતકાળમાં થયું, વર્તમાનમાં છે કે ભવિષ્યમાં થશે— સ્વર્ગમાં, પૃથ્વી પર કે પાતાળમાં—
અતો હિરણ્યગર્ભોક્તં હરિપ્રોક્તં મુનીરિતમ્ 4.2.79.
આથી, હિરણ્યગર્ભે જે કહ્યું, હરિએ કહ્યું, અને ઋષિઓએ કહ્યું—
કરામલકવત્સર્વમેતદ્બ્રહ્માંડગોલકમ્
આ આખું બ્રહ્માંડ, હાથમાં આમળા ફળ જેવું, બધું આવરી લે છે.
ધર્મરાજસ્ય તપસા તિર્યઞ્ચોપિ વયં વિભો
ધર્મરાજાના તપથી, હે પ્રભુ, અમે પણ—even પશુરૂપે—આવાં બન્યા છીએ.