સુખેન તિષ્ઠ કા ચિંતા મયિ જીવતિ તે પ્રિયે
પ્રિયે, હું જીવતો હોઉં ત્યાં સુધી તું ચિંતાવિહોણી અને આનંદથી રહે.
અપરેદ્યુરપિ શ્યેનસ્તત્ર ભારશિલાતલે 4.2.76.
બીજા દિવસે પણ એ શ્યેન ત્યાં પથ્થરની કડીએ આવ્યો.
આયામં તત્ર સંસ્થિત્વા તત્કુલાયં વિલોક્ય ચ
એ ત્યાં થોડો સમય ઊભો રહ્યો અને એમના ઘોંસલાને જોયું.
પ્રિયસ્થાનમિદં ત્યાજ્યં દુષ્ટદૃષ્ટિવિદૂષિતમ્
આ પ્રિય સ્થાન હવે છોડવું જોઈએ, કારણ કે દુષ્ટની નજરે એ અપવિત્ર થયું છે.
સાવજ્ઞં સ પુનઃ પ્રાહ કિં કરિષ્યત્યસૌ પ્રિયે
એણે ઉપહાસથી ફરી કહ્યું: પ્રિય, એ હવે શું કરી શકે?
ઇતરેદ્યુરપિ પ્રાપ્તઃ સ ચ શ્યેનો મહાબલઃ
બીજા દિવસે પણ એ શક્તિશાળી શ્યેન ત્યાં આવ્યો.
પુનર્વિલોક્ય તદ્વર્ત્મ શીઘ્રં યાતો યથાગતમ્
એ ફરી એ રસ્તાને જોઈને, જેમ આવ્યો હતો તેમ જ ઝડપથી ચાલ્યો ગયો.
નાથ સ્થાનાંતરં યાવો મૃત્યુર્નૌ નિકટોત્ર યત્
પ્રભુ, ચાલો બીજે ક્યાંક જઈએ, અહીં તો મૃત્યુ બહુ નજીક છે.
પ્રિય યસ્ય સપક્ષસ્ય ગતિઃ સર્વત્ર સિદ્ધિદા
જેના માટે મિત્ર પ્રિય હોય, તેની દરેક જગ્યાએ પ્રગતિ સફળતા લાવે છે.
સોપસર્ગં નિજં દેશં ત્યક્ત્વા યોન્યત્ર ન વ્રજેત્
પોતાના દેશમાં મુશ્કેલી હોવા છતાં પણ, કોઈએ બીજે ક્યાંય જવું નહિ.
પ્રિયોદિતં નિશમ્યેતિ સ ભવિત્રી દશાર્દિતઃ
પ્રિયજનના બોલ સાંભળી, એ દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ ગઈ.
અથાપરસ્મિન્નહનિ સ શ્યેનઃ પ્રાતરેવ હિ 4.2.76.
પછી બીજે દિવસે વહેલી સવારમાં એ શ્યેન ત્યાં આવ્યો.
અસ્તાચલસ્ય શિખરં યાતે ભાનૌ ગતે ખગે
જ્યારે સૂર્ય પશ્ચિમ પર્વતની ચોટી પર ગયો અને પક્ષી ઉડી ગયું,
નાથ નિર્ગમનસ્યાયં કાલઃ કાલોઽતિદૂરતઃ
માલિક, બહાર જવાનું આ યોગ્ય સમય નથી; હજી ઘણો સમય બાકી છે.
ત્વયિ જીવતિ દુષ્પ્રાપ્યં ન કિંચિજ્જગતીતલે
તમે જીવતા હોવ તો ધરતી પર કંઈ પણ મેળવવું મુશ્કેલ નથી.
યદ્યાત્મા રક્ષિતઃ પુંસા દારૈરપિ ધનૈરપિ
માણસ પોતાને પત્ની કે ધનથી બચાવે તો પણ,
અયમાત્મા પ્રિયો બંધુરયમાત્મા મહદ્ધનમ્
આ આત્મા પ્રિય છે, આ આત્મા બંધુ છે, આ આત્મા સૌથી મોટું ધન છે.
યાવદાત્મનિ વૈ ક્ષેમં તાવત્ક્ષેમં જગત્ત્રયે
જ્યાં સુધી પોતાના માં સુખ છે, ત્યાં સુધી ત્રણેય લોકમાં સુખ છે.
યશોહીનં તુ યત્ક્ષેમં તત્ક્ષેમાન્નિધનં વરમ્
પણ જે સુખમાં યશ નથી, એ સુખ કરતાં મૃત્યુ સારું.
અતો નીતિપથં શ્રુત્વા નાથ સ્થાનાદિતો વ્રજ
માટે, નીતિનો માર્ગ સાંભળી, માલિક, હવે અહીંથી જાવ.
ઇત્યુક્તોપિ સ વૈ પત્ન્યા પારાવત્યા સુમેધયા
પત્ની પારાવતીએ આ રીતે કહ્યું છતાં પણ,
અથોષસિ સમાગત્ય શ્યેનેન બલિના તદા 4.2.76.
પછી ઉષા સમયે, તે શક્તિશાળી શ્યેન ત્યાં આવ્યો.
દિનાનિ કતિચિત્તત્ર સ્થિત્વા શ્યેનો મહામતિઃ
ત્યાં થોડા દિવસ રહી, તે બુદ્ધિશાળી શ્યેન,
કિંવા યુધ્યસ્વ દુર્બુદ્ધે કિંવા નિર્યાહિ મે ગિરા
અરે મૂર્ખ, તો તો લડી લે અથવા મારા કહેવા પર અહીંથી નીકળી જા.
દ્વૌ ભવંતાવહં ચૈકશ્ચલૌ જયપરાજયૌ !। સ્થાનાર્થં યુધ્યતઃ સત્ત્વાત્સ્વર્ગો વા દુર્ગમેવ વા
તમે બે અને હું એકલો છું; જીત કે હાર અનિશ્ચિત છે. સ્થાન માટે હિંમતથી લડો—સ્વર્ગ મળે કે દુઃખ, જે થાય તે.
પુરુપાર્થં સમાલંબ્ય યે યતંતે મહાધિયઃ
જે મહાન બુદ્ધિ ધરાવે છે અને અનેક ઉપાય અપનાવે છે, તેઓ પ્રયત્ન કરે છે.
ઇત્થં સ શ્યેનસંપ્રોક્તઃ પત્ન્યાપ્યુત્સાહિતઃ ખગઃ
આ રીતે શ્યેનના શબ્દો સાંભળી અને પત્નીએ પ્રેરણા આપતાં, એ પક્ષી આગળ વધ્યું.
ક્ષુધિતસ્તૃષિતઃ સોથ શ્યેનેન બલિના ધૃતઃ
ભૂખ્યા અને તરસ્યા એ પક્ષીને શક્તિશાળી શ્યેનએ પકડી લીધો.
તાવાદાયોડ્ડયાંચક્રે શ્યેનો વ્યોમનિ સત્વરમ્
પછી શ્યેન એ બંનેને ઝડપથી આકાશમાં લઈ ઉડી ગયો.
અથ પત્ન્યા કલરવઃ પ્રોક્તસ્તત્ર સુમેધયા
ત્યારે એની બુદ્ધિશાળી પત્નીએ ત્યાં દુ:ખભર્યો રડકાર કર્યો.