તદ્વામે લિંગમાલોક્ય વાલ્મીકેશ્વરસંજ્ઞિતમ્
એના ડાબી બાજુએ વાલ્મીકેશ્વર નામે લિંગ છે.
અન્યચ્ચાત્રૈવ યદ્વૃત્તં તદ્બ્રવીમિ ઘટોદ્ભવ
અહીં બીજું પણ જે બન્યું, એ હું તને કહું છું, ઘટોદભવ.
ઇતિહાસ ઇહાસીદ્યઃ પીઠે વિરજસંજ્ઞિતે
અહીં વિરજ નામના પીઠ પર એક વાર્તા બની હતી.
ત્રિલોચનસ્ય પ્રાસાદે મણિમાણિક્યનિર્મિતે
ત્રિણયનના મંદિરમાં, જે રત્નો અને મણિથી બનેલું હતું.
કદાચિદપિ કલ્પાંતે દ્યો લોકે ભ્રંશતિ ક્ષયે
ક્યારેક કલ્પના અંતે, સ્વર્ગલોક વિનાશ પામે છે.
મરુત્તરંગિતાગ્રાભિઃ પતાકાભિરિતસ્તતઃ
મરુત્તરંગિતા દ્વારા ઊંચી પતાકાઓ લહેરતી હતી.
દેદીપ્યમાન સૌવર્ણ કલશેન વિરાજિતે
તે તેજસ્વી સોનાના કલશથી શોભાયમાન હતું.
તત્ર પારાવતદ્વંદ્વં વસેત્સ્વૈરં કૃતાલયમ્
ત્યાં પાંખીઓનું એક જોડી નિર્ભય રહીને પોતાનું ઘર બનાવી વસે છે.
ઉડ્ડીયમાનં પરિતઃ પક્ષવાતેરિતસ્તતઃ
પાંખોની હલચાલથી એ બંને ચારે બાજુ ઉડી ફરે છે.
ત્રિલોચનેતિ સતતં નામ ભક્તૈરુદાહૃતમ્
'ત્રિલોચનેતિ' નામ ભક્તો હંમેશા ઉચ્ચારે છે.
ચતુર્વિધાનિ વાદ્યાનિ શંભુપ્રીતિકરાણ્યલમ્
ચાર પ્રકારના વાદ્યો વગાડાય છે, જે શંભુને પ્રિય છે.
મંગલારાર્તિકજ્યોતિસ્ત્રિસંધ્યં પક્ષિણોસ્તયોઃ 4.2.76.
એ બંને પાંખીઓ માટે મંગળદીપ, આરતી અને ત્રિસંધ્યા પૂજા થાય છે.
પ્રાણયાત્રાં વિહાયાપિ કદાચિત્સ્થિરમાનસૌ
ક્યારેક જીવનની જરુરિયાત પણ છોડીને, મન એકાગ્ર રાખીને,
તત્ર ભક્તજનાકીર્ણં પ્રાસાદં પરિતો મુને
ત્યાં, હે મુનિ, ભક્તો四થી ઘેરાયેલો મંદિર છે,
દેવદક્ષિણદિગ્ભાગે ચતુઃસ્રોતસ્વિની જલમ્
મંદિરના દક્ષિણ બાજુએ ચાર વહેતાં પાણીની ધારા છે,
તયોરિત્થં વિચરતોસ્ત્રિલોચનસમીપતઃ
એ બંને એ રીતે ફરતા ફરતા ત્રિનેત્રવાળા ભગવાનની નજીક પહોંચ્યા,
અથ દેવાલયસ્કંધે ગવાક્ષાંતર્ગતૌ ચ તૌ
પછી, મંદિરના ખભા પર, એ બંને એક ઝરખાં (જાણખી)માંથી અંદર ગયા,
તચ્ચ પારાવતદ્વંદ્વં શ્યેનઃ પરિજિઘૃક્ષુકઃ
એ કબૂતરનું જોડી, ગિધડ પકડવા માટે તત્પર હતો,
તતો વિલોકયામાસ તદાગમવિનિર્ગમૌ
પછી તેણે એના આવવા-જવાની દિશા જોયી,
કેનાધ્વના ચ નિર્યાતઃ ક્વ કાલે કુરુતશ્ચ કિમ્
કયા રસ્તે ગયા, ક્યારે ગયા અને શું કર્યું,
મધ્યે દુર્ગપ્રવિષ્ટૌ ચ મમવશ્યાવિમૌ ન યત્
મધ્યમાં કિલ્લામાં પ્રવેશ્યા છતાં, હવે એ બંને મારા વશમાં નથી,
અહો દુર્ગબલં પ્રાજ્ઞાઃ શંસંત્યેવેતિ હેતુતઃ 4.2.76.
અરે, સમજદાર લોકો કિલ્લાની શક્તિ સાચી rightly જ કહે છે.
કરિણાં તુ સહસ્રેણ વરાશ્વાનાં ન લક્ષતઃ
હજારો હાથી અને અનગણિત ઉત્તમ ઘોડા હોવા છતાં,
દુર્ગસ્થો નાભિભૂયેત વિપક્ષઃ કેનચિત્ક્વચિત્
કિલ્લામાં રહેલો કોઈ પણ દુશ્મન ક્યાંય કોઈથી હરાવી શકાતો નથી,
ઇતિ દુર્ગબલં શંસઞ્શ્યેનો રોષારુણેક્ષણઃ
આ રીતે કિલ્લાની શક્તિનું વર્ણન કરતાં, ગુસ્સે ભરેલા ગિધડની આંખો લાલ થઈ ગઈ,
અથ પારાવતીદક્ષા વિપક્ષં પ્રેક્ષ્ય પક્ષિણમ્
પછી, હોશિયાર કબૂતરણીએ દુશ્મન પક્ષીને જોઈને,
તવ દૃગ્વિષયં પ્રાપ્તઃ શ્યેનોય પ્રબલો રિપુઃ
પ્રીતમ, હવે તારી નજરે એ શક્તિશાળી દુશ્મન ગિધડ આવી ગયો છે,
સાવજ્ઞં વાક્યમાકર્ણ્ય પારાવત્યાઃ સ તત્પતિઃ
કબૂતરણીના ઉપહાસભર્યા શબ્દો સાંભળીને, એ કબૂતરપતિએ,
કતિ દેવાલયેષ્વેષુ ખગા નોપવિશંતિ હિ
કેટલા પક્ષીઓ છે કે જે આ મંદિરોમાં બેસતા નથી,
કતિ ચૈવ ન પશ્યંતિ નૌ સુખસ્થાવિહ પ્રિયે
અને કેટલાએ તો આપણને અહીં સુખી બેઠેલા જોયા નથી, પ્રિયે,