ચૈત્રકૃષ્ણપ્રતિપદં સમારભ્ય પ્રયત્નતઃ
ચૈત્ર માસના કૃષ્ણ પક્ષની પ્રથમ તિથીથી આરંભ કરીને, શ્રદ્ધાપૂર્વક,
એતેષાં વાર્ષિકી યાત્રા સુમહોત્સવપૂર્વકમ્
આ બધાની વાર્ષિક યાત્રા ભવ્ય ઉત્સવ સાથે ઉજવાય છે.
મુને ચતુર્દશૈતાનિ મહાલિંગાનિ યત્નતઃ
મુનિ, આ ચૌદેય મહાન ચિહ્નોનું શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજન કરવું જોઈએ.
ક્ષેત્રસ્ય પરમં તત્ત્વમેતદેવ પ્રિયે ધ્રુવમ્
પ્રિયે, આ ક્ષેત્રનું સર્વોચ્ચ તત્વ નિશ્ચિતપણે એ જ છે.
ક્ષેત્રસ્યોપનિષચ્ચૈષા મુક્તિબીજમિદં પરમ્
આ ક્ષેત્રની ઉપનિષદ છે, અને આ મુક્તિનું સર્વોચ્ચ બીજ છે.
એકૈકસ્યાસ્ય લિંગસ્ય મહિમાદ્યંત વર્જિતઃ
આ દરેક ચિહ્નનું મહાત્મ્ય આરંભ અને અંતથી પરે છે.
ઇતિ શ્રુત્વા મુને પ્રાહ દેવી હૃષ્ટતનૂરુહા
આ સાંભળીને, મુનિ, દેવી આનંદથી રોમાંચિત થઈને બોલી.
તચ્છ્રુત્વોત્સુકતાં પ્રાપ્તં મનો મેતીવ વલ્લભ ।। 4.2.73.
પ્રિય, આ સાંભળીને મારું મન ખૂબ જ ઉત્સુક થયું છે.
યદુક્તં લિગમેકૈકં મહાસારતરં પરમ્
જે દરેક લિંગ વિશે કહેવામાં આવ્યું છે, તે બધું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને ઊંડું છે.
પ્રત્યેકં મહિમાનં મે બ્રૂહ્યેષાં ભુવનેશ્વર
હે જગતના સ્વામી, હવે હું દરેક લિંગની મહિમા કહું છું.
ઓંકારેશસ્ય લિંગસ્ય કથમત્ર સમાગમઃ
ઓંકારેશ્વરનાં લિંગ અને ઓંકાર વચ્ચે અહીં કેવી રીતે મિલન થાય છે?
કિમાત્મકોઽયમોંકારો મહિમાસ્ય ચ કો હર
હે હર, આ ઓંકારનું સ્વરૂપ શું છે અને તેનું મહાત્મ્ય શું છે?
મૃડાનીવાક્સુધામેતાં વિધાય શ્રુતિગોચરામ્
હે મૃડ, કૃપા કરીને આ અમૃત જેવું વચન બધાને સાંભળવા માટે સરળ બનાવો.
યથોંકારસ્ય લિંગસ્ય પ્રાદુર્ભાવ ઇહાભવત્
જેમ અહીં ઓંકાર અને લિંગનું પ્રાગટ્ય થયું હતું,
પુરાનંદવને ચાત્ર બ્રહ્મણા વિશ્વયોનિના
એ જ રીતે, પહેલાના આનંદવનમાં, જગતના મૂળ બ્રહ્માએ,
પૂર્ણે યુગસહસ્રેઽથ ભિત્ત્વા પાતાલસપ્તકમ્
હજારો યુગ પૂરા થયા પછી, તેણે પાતાળના સાતો સ્તરો ભેદી નાખ્યા,
યદંતરાવિરભવન્નિર્વ્યાજેન સમાધિના
જ્યારે નિષ્કપટ ધ્યાનથી આંતરિક તત્વ પ્રગટ થયું,
યોભૂચ્ચટચટાશબ્દઃ સ્ફુટતો ભૂમિભાગતઃ ।। 4.2.73.
ત્યારે ધરતીમાંથી સ્પષ્ટ ચટચટાટ જેવો અવાજ ઊઠ્યો.
સ્રષ્ટાવિસૃષ્ટ તદ્ધ્યાનો યાવદુન્મીલ્યલોચને
બ્રહ્માએ તે ધ્યાન છોડીને પોતાની આંખો ખોલી.
અકારં સત્ત્વસંપન્નમૃક્ક્ષેત્રં સૃષ્ટિપાલકમ્
તેણે 'અ' અક્ષર જોયું, જે સત્વથી ભરેલું, પૃથ્વીનું ક્ષેત્ર અને સર્જનનું રક્ષક હતું.
ઉકારમથ તસ્યાગ્રે રજોરૂપં યજુર્જનિમ્
પછી, તેના આગળ તેણે 'ઉ' અક્ષર જોયું, જે રજોગુણથી ભરેલું અને યજુરનું મૂળ હતું.
નીરવધ્વાંતસંકેત સદનાભં તદગ્રતઃ
આગળ તેણે અનંત અંધકારનું ચિહ્ન જોયું, જે આધાર વિના ઘર જેવું લાગતું હતું.
સામ્નો યોનિં લયે હેતું સાક્ષાદ્રુદ્રસ્વરૂપિણમ્
તેણે સામવેદનું મૂળ, લયનું કારણ અને રૂદ્ર સ્વરૂપે પ્રગટ થયેલું જોયું.
વિશ્વરૂપમયાકારં સગુણં વાપિ નિર્ગુણમ્
તેણે એ સ્વરૂપ જોયું, જે સમગ્ર જગતમાં વ્યાપેલું છે, ગુણવાળું કે નિર્ગુણ પણ હોઈ શકે છે.
શવ્દબ્રહ્મેતિ યત્ખ્યાતં સર્વવાઙ્મયકારણમ્
જેને ધ્વનિરૂપ બ્રહ્મ કહેવામાં આવે છે, જે સર્વ વાણીનું કારણ છે.
કારણં કારણાનાં ચ જગદ્યોનિં ચ તં પરમ્
એ સર્વ કારણોનું પણ કારણ છે અને સમગ્ર જગતનું પરમ મૂળ છે.
અવનાદોમિતિ ખ્યાતં સર્વસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ
આ બધાની મહિમાથી તેને 'અવનાદ' કહેવામાં આવે છે.
અરૂપોપિ સરૂપાઢ્યઃ સ ધાત્રા નેત્રગીકૃતઃ તતસ્તાર ઇતિ ખ્યાતો યસ્તં બ્રહ્મા વ્યલોકયત્ ।। 4.2.73.
જે સ્વરૂપવિહિન હોવા છતાં અનેક સ્વરૂપ ધરાવે છે, ધાતાએ જેને દ્રષ્ટિગમ્ય બનાવ્યો, અને જેને બ્રહ્માએ જોયો, તેને 'તાર' નામે ઓળખાય છે.
પ્રણૂયતે યતઃ સર્વૈઃ પરનિર્વાણકામુકૈઃ
જેને સર્વે પરમ મુક્તિ ઇચ્છનાર લોકો સ્તુતિ કરે છે.
સ્વસેવિતારં પુરુષં પ્રણયેદ્યઃ પરંપદમ્
જે પોતાના સેવા કરનાર મનુષ્યને પરમ પદે પહોંચાડે છે.