ન કૌલીન્યં ન સદ્વૃત્તં મહત્ત્વાય પ્રકલ્પતે
ન તો કુળની મહાનતા, ન તો સારા વર્તનને મહત્ત્વ મળતું હતું.
વિપદ્યપિ હિ તે ધન્યા ન યે દૈન્યપ્રણોદિતાઃ
કષ્ટમાં પણ, જે દુઃખથી હલાય નહીં, એ સાચે ધન્ય છે.
પંચત્વમેવ હિ વરં લોકે લાઘવવર્જ્જિતમ્
આ દુનિયામાં, અપમાન સાથે જીવવા કરતાં મૃત્યુ પામવું વધુ સારું છે.
ત એવ લોકે જીવંતિ પુણ્યભાજસ્ત એવ વૈ
આ દુનિયામાં, સાચે તો પુણ્યવાન જ જીવતા છે—માત્ર એ જ.
કદાચિત્સંપદુદયઃ કદાચિદ્વિપદુદ્ગમઃ
ક્યારેક સમૃદ્ધિ આવે છે, તો ક્યારેક દુઃખ પણ આવે છે.
ઉદયાનુદયૌ પ્રાજ્ઞૈર્દ્રષ્ટવ્યૌ પુષ્પવંતયોઃ 4.2.71.
વિદ્વાનોએ ઉદય અને પતન બંનેને ફૂલોની કળીઓ અને સુકાવાની જેમ જ જોવું જોઈએ.
યસ્ત્વાપદં સમાસાદ્ય દૈન્યગ્રસ્તો વિપદ્યતે
જે દુઃખ આવીને પડે છે અને જે માણસ દુઃખી થઈ જાય છે, એ નિરાશ થઈને હાર માને છે.
આપદ્યપિ હિ યે ધીરા ઇહ લોકે પરત્ર ચ
પણ આ દુનિયામાં અને પરલોકમાં પણ, જે લોકો મુશ્કેલીમાં ધીરજ રાખે છે,
ભ્રષ્ટરાજ્યાશ્ચ વિબુધા મહેશં શરણં ગતાઃ
એ જ્ઞાની લોકો, રાજ્યો ગુમાવીને પણ, મહાદેવના આશ્રયમાં ગયા હતા.
માહેશ્વરીં સમાસાદ્ય ભવાન્યાજ્ઞાં પ્રહૃષ્ટવત્
મહેશ્વરી પાસે જઈને, ભવાનીની આજ્ઞા આનંદપૂર્વક સ્વીકારી.
કાલરાત્રીં સમાહૂય કાંત્યા ત્રૈલોક્યસુંદરીમ્
કાળરાત્રિને બોલાવી, જેની સુંદરતા ત્રણેય લોકોથી વધારે છે,
કાલરાત્રી સમાસાદ્ય તં દૈત્યં દુષ્ટચેષ્ટિતમ્
કાળરાત્રિ એ દુષ્ટ કર્મો કરનાર એ દૈત્યને સામનો કરવા ગઈ,
ત્રિલોકીં લભતામિંદ્રસ્ત્વં તુ યાહિ રસાતલમ્
"ઇન્દ્રને ત્રણેય લોક મળી જાય, અને તું તો પાતાળમાં જા."
અથ ચેદ્ગર્વલેશોઽસ્તિ તદાયાહિ સમાજયે
"પણ જો તારી અંદર થોડું પણ અહંકાર બચ્યું હોય, તો મારી સામે આવીને લડ."
ઇતિ વક્તું મહાદેવ્યા મહામંગલરૂપયા
આ રીતે મહા શુભ રૂપે મહાદેવી બોલી.
અતો યદુચિતં કર્તું તદ્વિધેહિ મહાસુર 4.2.71.
"હવે જે યોગ્ય છે, એ કર, મહાસુર."
ઇત્યાકર્ણ્ય વચો દેવ્યા મહાકાલ્યાઃ સ દૈત્યરાટ્
મહાકાળી દેવીના આ શબ્દો સાંભળીને, દૈત્યરાજ,
ત્રૈલોક્યમોહિની હ્યેષા પ્રાપ્તા મદ્ભાગ્યગૌરવૈઃ
"ત્રણેય લોકને મોહમાં નાખનાર આ અહીં મારા ભાગ્ય અને પુણ્યથી આવી છે.
એતદર્થં હિ દેવર્ષિ નૃપા બંદી કૃતા મયા
આ માટે, દેવર્ષિ, મેં દેવો અને રાજાઓને કેદ કર્યા છે.
અવશ્યં યસ્ય યોગ્યં યત્તત્તસ્યેહોપતિષ્ઠતે
પોતે જે લાયક હોય, એ જ અહીં તેને મળે છે.
અંતઃપુરચરા એતાં નયંત્વંતઃપુરં મહત્
"અંતઃપુરની સ્ત્રીઓ તેને મહાન અંતઃપુરમાં લઈ જાવ."
અહો મહોદયશ્ચાદ્ય જાતો મમ મહામતે
"અરે, આજે મારા માટે મોટું ભાગ્ય જાગ્યું છે, મહામતિ!"
નૃત્યંતુ પિતરશ્ચાદ્ય મોદંતાં બાંધવાઃ સુખમ્
"મારા પિતૃઓ આજે નૃત્ય કરે, મારા સગાંઓ આનંદમાં ખુશી મનાવે!"
ઇતિ યાવત્સમાયાતાસ્તાં નેતું સૌવિદલ્લકાઃ
એ રીતે, જ્યારે મહેલની દાસીઓ તેને લઈ જવા આવી...
વયં દૂત્યઃ પરવશા રાજનીતિવિદુત્તમ
અમે દૂત છીએ, બીજાની ઇચ્છા પર ચાલીએ છીએ, રાજનીતિમાં નિપુણ રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, આપને કહીએ છીએ.
અલ્પોપિ દૂતસંબાધાં ન વિદધ્યાત્કદાચન 4.2.71.
દૂતોની ટોળકી—even ઓછી હોય—ક્યારેય એકત્ર ન કરવી જોઈએ.
દૂતીષુ કોનુરાગોયં મહારાજાલ્પિકાસ્વિહ
મહારાજ, દૂતોમાં શું પ્રેમ હોય શકે, ખાસ કરીને જ્યારે અહીં થોડા જ હોય?
વિજિત્ય સમરે તાં તુ સ્વામિનીં મમ દૈત્યપ
યુદ્ધમાં તેને જીત્યા પછી, દૈત્યપતિ, એ હવે મારી સ્વામી બની છે.
અદ્યૈવ તે મહાસૌખ્યં ભાવિતસ્યાવિલોકનાત્
આજે જ, જે તમારી માટે નિર્ધારિત છે, તેને જોઈને તમે વિશાળ આનંદ મેળવો છો.
સંપત્સ્યંતેઽદ્ય તે કામાઃ સર્વે યે ચિરચિંતિતાઃ
આજે તમારા મનમાં લાંબા સમયથી રાખેલા બધા ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થશે.