તમાગતમભિપ્રેત્ય રઘુરાદરતસ્તદા સપર્ય્યાસીત્તસ્ય સર્વા મૃત્પાત્રવિહિતક્રિયા
તે સમયે રઘુએ યમનું આદરપૂર્વક સ્વાગત કર્યું અને માટીના વાસણોમાં તમામ વિધિ પ્રમાણે ક્રિયા કરી.
પૂજાસંભારમાલોક્ય તાદૃશં તં મુનીશ્વરઃ ઉવાચ મધુરં વાક્યં વાક્યજ્ઞાનવિશારદઃ
આવી પૂજાની વ્યવસ્થા જોઈને મહામુનિએ, જે વાણીના જ્ઞાનમાં નિષ્ણાત હતા, મધુર વચન કહ્યાં.
ગુર્વર્થાહરણાયૈવ દત્તસર્વસ્વદક્ષિણમ્
ગુરુની દક્ષિણા માટે તેણે પોતાની બધી સંપત્તિ આપી દીધી હતી.
ક્ષણં ધ્યાત્વાઽબ્રવીદેનં વિનયાદ્વિહિતાંજલિઃ
થોડી ક્ષણ ધ્યાન કરીને તેણે વિનમ્રતાપૂર્વક જોડેલા હાથથી તેને સંબોધન કર્યું.
યાવદ્યતિષ્યે ભગવન્ભવદર્થાર્થમુચ્ચકૈઃ ।। 2.8.4.
હે ભગવાન, જેટલી મારી શક્તિ છે, તેટલી હું આપના હિત માટે પ્રયત્ન કરીશ.
પ્રતસ્થે ચ રઘુસ્તત્ર કુબેરવિજિગીષયા
પછી રઘુ કુંબેરને જીતવા માટે ત્યાં روانા થયા.
તમાયાંતં કુબેરોઽથ વિજ્ઞાપ્ય વચનોદિતૈઃ
જ્યારે રઘુ નજીક આવ્યા, ત્યારે કુંબેરે સંદેશા મળતાં બધું સમજ્યું.
સ્વર્ણવૃષ્ટિરભૂદ્યત્ર સા સ્વર્ણખનિરુત્તમા
ત્યાં સોનાની વરસાદ થઈ અને એ ઉત્તમ સોનાની ખાણ હતી.
તસ્મૈ સમર્પયામાસ તાં રઘુઃ ખનિમુત્તમામ્
રઘુએ એ ઉત્તમ ખાણ તેમને અર્પણ કરી.
રાજ્ઞે નિવેદયામાસ સર્વમન્યદ્ગુણાધિકઃ
પછી બધી બીજી ગુણવત્તાવાળી વસ્તુઓ રાજાને જાણ કરી.
ઇયં સ્વર્ણખનિસ્તૂર્ણં મનોભીષ્ટફલપ્રદા
આ સોનાની ખાણ મનમાં ઈચ્છેલા ફળ ઝડપથી આપે છે.
ભૂયાદત્ર પરં તીર્થં સર્વપાપહરં સદા
અહીં હંમેશા સર્વપાપ હરણારું શ્રેષ્ઠ તીર્થ રહેવું જોઈએ.
વૈશાખે શુક્લદ્વાદશ્યાં યાત્રા સાંવત્સરી સ્મૃતા
વૈશાખ મહિનાની શુક્લ પક્ષની બારસે વાર્ષિક યાત્રા ઉજવાય છે.
પ્રતસ્થે નિજકાર્યાર્થે ગુરોરાશ્રમમુત્સુકઃ
પોતાના કામ માટે આતુર થઈને તે ગુરુના આશ્રમ તરફ નીકળી પડ્યો.
રાજા સ કૃતકૃત્યોઽથ શેષં સંગૃહ્ય તદ્ધનમ્ 2.8.4.
પછી રાજાએ પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને બાકી રહેલું ધન એકત્રિત કર્યું.
એવં સ્વર્ણખનેર્જાતં માહાત્મ્યં ચ મુનીશ્વરાત્
આ રીતે સુવર્ણ ખાણનું મહાત્મ્ય મહાન મુનિ દ્વારા જણાયું.
વિશ્વામિત્રો નિજં શિષ્યં કૌત્સં ક્રોધેન તાદૃશમ્
વિશ્વામિત્રે ગુસ્સામાં પોતાના શિષ્ય કૌત્સને એ સ્થિતિમાં સંબોધન કર્યું.
દુષ્પ્રાપ્યમર્થં યત્નેન બહુ પ્રાર્થિતવાંસ્તદા
એ સમયે તેણે ઘણી વાર પ્રયત્નપૂર્વક દુર્લભ વસ્તુ માગી હતી.
વિશ્વામિત્રો મુનિશ્રેષ્ઠઃ સ દિવ્યજ્ઞાનલોચનઃ
વિશ્વામિત્ર, જે મુનિમાં શ્રેષ્ઠ અને દિવ્ય જ્ઞાનથી યુક્ત હતા,
નિજાશ્રમે તપો દુર્ગં ચકાર પ્રયતો વ્રતી
પોતાના આશ્રમમાં તે વ્રતી મુનિએ કઠોર તપસ્યા આરંભી.
આગત્ય ચ ક્ષુધાક્રાંત ઉચ્ચૈઃ પ્રોવાચ સ દ્વિજઃ પાયસં શુચિ ચોષ્ણં ચ શીઘ્રં ક્ષુધાર્ત્તિને દ્વિજ
પહોંચીને, ભૂખથી પીડાતા તે બ્રાહ્મણે ઉંચે અવાજે કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ! ભૂખ્યા માટે તરત જ શુદ્ધ અને ગરમ પાયસ લાવો.'
ઇતિ શ્રુત્વા વચઃ ક્ષિપ્રં વિશ્વામિત્રઃ પ્રયત્નતઃ
આ શબ્દો સાંભળી, વિશ્વામિત્રે તરત અને যত્નપૂર્વક—
તદાદાયોત્થિતં દૃષ્ટ્વા દુર્વાસાસ્તં વિલોકયન્
જે લાવવામાં આવ્યું હતું તે લઈને, દુર્વાસાએ તેને ઊભો થતો જોઈને તેની તરફ જોયું.
ક્ષણં સહસ્વ વિપ્રેન્દ્ર યાવત્સ્નાત્વા વ્રજામ્યહમ્
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, થોડી ક્ષણ સહન કરો, હું સ્નાન કરીને પાછો આવું ત્યાં સુધી રાહ જુઓ.
ઇત્યુક્ત્વા સ જગામૈવ દુર્વાસાઃ સ્વાશ્રમં તદા
આ રીતે કહીને, દુર્વાસા એ સમયે પોતાના આશ્રમમાં ગયા.
વિશ્વામિત્રસ્તપોનિષ્ઠસ્તદા સાનુરિવાઽચલઃ 2.8.5.
વિશ્વામિત્ર એ સમયે તપમાં સ્થિર, પર્વતની ઢાળ જેવો અડગ રહ્યો.
તસ્ય શુશ્રૂષણપરો મુનિઃ કૌત્સો યતવ્રતઃ
કૌત્સ, વ્રતમાં નિષ્ઠાવાન, મુનિની સેવા કરવા તત્પર રહ્યો.
પુનરાગત્ય સ મુનિર્દુર્વાસા ગતકલ્મષઃ
પછી, પાછા આવીને, મુનિ દુર્વાસા પાપમુક્ત થયા હતા.
તસ્મિન્ગતે મુનિવરે વિશ્વામિત્રસ્તપોનિધિઃ
જ્યારે એ મહાન મુનિ ગયા, ત્યારે વિશ્વામિત્ર, તપનો ખજાનો—
સ વિસૃષ્ટો ગુરું પ્રાહ દક્ષિણા પ્રાર્થ્યતામિતિ દક્ષિણા તવ શુશ્રૂષા ગૃહં વ્રજ યતવ્રત
આ રીતે મુક્ત થઈ, તેણે ગુરુને કહ્યું: 'દક્ષિણાની માંગ કરો. તમારી સેવા જ દક્ષિણા છે; હે વ્રતધારી, હવે ઘરે જાઓ.'