યૂનઃ પ્રત્યેકમદ્રાક્ષીદશેષાઞ્છેષ વંશજાન્
એણે દરેક યુવાનને, તેમનાં બધા બચેલા વંશજોને જુદા જુદા જોયા.
પુલીકાનંત કર્કોટ ભદ્રસંતાનગાનપિ 4.2.67.
પુલિકા, અનંત, કર્કોટક અને ભદ્રસંતાનના પુત્રોને પણ તેણે જોયા.
એતસ્યાવગતં સર્વં દેશનામાન્વયાદિકમ્ 4.2.67.
આ બધાં ઉપદેશો, પરંપરા અને સંબંધિત બાબતો સમજાઈ ગઈ છે.
કોસૌ મત્સ્વામિનો નામ રત્નેશસ્ય મહેશિતુઃ 4.2.67.
મારા સ્વામી રત્નેશ તરીકે ઓળખાતા મહાન ભગવાન કોણ છે?
હૃદિ રત્નેશ્વરં લિંગં યસ્ય સમ્યગ્વિજૃંભતે ।। 4.2.67.
જેનાં હૃદયમાં રત્નેશ્વરનું લિંગ સંપૂર્ણ રીતે પ્રકાશે છે.
અકારણ સખા કોસૌ પ્રાંતરે સમુપસ્થિતઃ 4.2.67.
આ અજાણ્યા કારણ વિના દૂરથી આવેલો મિત્ર કોણ છે?
આરભ્ય બાલ્યમપ્યેષા લિંગં રત્નેશ્વરાભિધમ્ 4.2.67.
બાળપણથી જ રત્નેશ્વર નામનું આ લિંગ અહીં હાજર છે.
નિશમ્યેતિ સ પુણ્યાત્મા નાગરાજકુમારકઃ 4.2.67.
આ સાંભળીને, તે પુણ્યશાળી નગરરાજાનો પુત્ર બોલ્યો.
એષા મંદાકિની નામ દીર્ઘિકા પુણ્યતોયભૂઃ 4.2.67.
આ છે મંદાકિની નામની પવિત્ર તળાવ, જે પાવન જળોથી ભરપૂર છે.
વૃદ્ધકાલેશ્વરસ્યૈષ પ્રાસાદો રત્નનિર્મિતઃ ।। । પ્રતિદર્શં વસેદ્યત્ર રાત્રૌ ચંદ્રઃ સતારકઃ ।। 4.2.67.
આ વૃદ્ધકાળેશ્વરનું રત્નોથી બનેલું મંદિર છે; અહીં દરરોજ રાત્રે ચાંદ અને તારાઓનું પ્રતિબિંબ પડે છે.
અથ સા કથયામાસ દનુજાપહૃતેઃ કથામ્ રત્નેશ્વરં વરાવાપ્તિં સ્વપ્નાવસ્થાં વિહાય ચ।।4.2.67.
પછી તેણે દાનવ દ્વારા અપહરણ, રત્નેશ્વર દ્વારા વરદાન મળવું અને સ્વપ્ન અવસ્થા છોડવાની વાત કહેવી શરૂ કરી.
યાવદ્બહિઃ સમાગચ્છેદ્રમ્યાદ્રત્નેશમંડપાત 4.2.67.
એ વચ્ચે કોઈ રત્નેશના સુંદર મંડપની બહાર આવી પહોંચ્યો.
વિનિવેદિતવૃત્તાંતો રત્નેશાનુગ્રહસ્ય ચ 4.2.67.
ઘટનાઓનો વર્ણન અને રત્નેશની કૃપાની જાણ કરવામાં આવી.
મૂર્તઃ ષડાનનસ્તત્ર તવ પુત્રઃ સુમધ્યમે 4.2.67.
હે સુમધ્યમા, ત્યાં તમારો પુત્ર ષડાનન રૂપે પ્રગટ થયો.
ઇતિહાસમિમં શ્રુત્વા નારી વા પુરુષોપિવા
આ ઇતિહાસ જે સાંભળે, સ્ત્રી હોય કે પુરુષ,
અન્યચ્ચ શૃણુ વિપ્રેંદ્ર વૃત્તાતં તત્ર સંભવમ્
હવે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, ત્યાં જે બન્યું તેનું વર્ણન સાંભળો.
ઇત્થં કથાં પ્રકુર્વાણે રત્નશેસ્ય મહેશ્વરે
જ્યારે રત્નેશ મહેશ્વર વિશેની વાર્તા ચાલી રહી હતી,
મહિષાસુરપુત્રોસૌ સમાયાતિ ગજાસુરઃ
ત્યારે મહિષાસુરનો પુત્ર ગજાસુર ત્યાં આવ્યો.
યત્રયત્ર ધરાયાં સ ચરણં પ્રમિણોતિ હિ
પૃથ્વી પર જ્યાં જ્યાં તે પગ મૂકે છે,
ઊરુવેગેન તરવઃ પતંતિ શિખરૈઃ સહ
એના જાંઘના જોરથી વૃક્ષો તેમની શિખરો સાથે ધરાશાયી થાય છે.
યસ્ય મૌલિજસંઘર્ષાદ્ઘ(?)નાવ્યોમ ત્યજંત્યપિ
જેનાં જટાનાં ઘર્ષણથી વાદળો પણ આકાશ છોડીને ચાલ્યા જાય છે.
યસ્ય નિઃશ્વાસસંભારૈરુત્તરંગા મહાબ્ધયઃ
જેનાં શ્વાસના જોરથી મહાન સમુદ્રોમાં ઊંચી લહેરો ઉઠે છે.
યોજનાનાં સહસ્રાણિ નવયસ્ય સમુચ્છ્રયઃ
જેની ઊંચાઈ નવ હજાર યોજન જેટલી છે.
યન્નેત્રયોઃ પિંગલિમા તથા તરલિમા પુનઃ
જેનાં નેત્રોમાં પીળાશ અને ચમકતી તેજસ્વિતા છે.
યાંયાં દિશં સમભ્યેતિ સોયં દુઃસહ દાનવઃ 4.2.68.
જે દિશામાં પણ એ ભયાનક દાનવ આવે છે, ત્યાં કોઈ તેને સહન કરી શકતું નથી.
બ્રહ્મલબ્ધવરશ્ચાયં તૃણીકૃતજગત્ત્રયઃ
જે બ્રહ્માથી વરદાન પામેલો છે અને ત્રણેય લોકને તૃણ સમાન ગણે છે.
તતસ્ત્રિશૂલહેતિસ્તમાયાંતં દૈત્યપુંગવમ્
પછી, તું ત્રિશૂલ હથિયારથી એ દૈત્યમાં શ્રેષ્ઠ એવા ગજાસુરને ઘાયલ કર્યો.
પ્રોતસ્તેન ત્રિશૂલેન સ ચ દૈત્યો ગજાસુરઃ
તે ત્રિશૂલથી ભેદાતા ગજાસુર દૈત્યનો અંત આવ્યો.
તવ હસ્તે મમ વધઃ શ્રેયાનેવ પુરાંતક
હે પુરાંતક, તારા હાથે મારું મૃત્યુ મને ખરેખર શ્રેષ્ઠ લાગે છે.
કિંચિદ્વિજ્ઞપ્તુમિચ્છામિ અવધેહિ મમેરિતમ્
હું થોડી વાત કહેવા માંગું છું, કૃપા કરીને મારા શબ્દો સાંભળ.