અનેકરત્નનિચયૈઃ ખચિતાઽખિલભૂમિકામ્
અગણિત રત્નોના ઢગલાંથી આખી ધરતી શોભાયમાન બની હતી.
સૌધાગ્રવિવિધસ્વર્ણકલશોજ્વલદિઙ્મુખામ્
મકાનની છત પર વિવિધ પ્રકારના સોનાના કલશોથી દિશાઓ તેજસ્વી બની હતી.
મહાસિદ્ધ્યષ્ટકસ્યાપિ ક્રીડાભવનમદ્ભુતમ્
મહાન આઠ સિદ્ધિઓ માટેનું રમણિય મહેલ પણ અદ્ભુત હતું.
ઇતિ કાશીસમૃદ્ધિં સ વિલોક્યાભૂદ્વિલજ્જિતઃ
આ રીતે કાશીની સમૃદ્ધિ જોઈને તે સંપૂર્ણપણે શરમાઈ ગયો.
પ્રાસાદેષુ પ્રતોલીષુ પ્રાકારેષુ ગૃહેષુ ચ
પ્રાસાદોમાં, રસ્તાઓમાં, કિલ્લાની દીવાલોમાં અને ઘરોમાં,
મણિમાણિક્યરત્નાનામુચ્છલચ્ચારુરોચિષામ્
મણિ, માનિક અને રત્નોની તેજસ્વી ઝાંખી ચમકી રહી હતી.
દ્યાવાભૂમ્યોરંતરાલં તથેતિ સમવૈમ્યહમ્ 4.2.66.
હું સમજું છું કે આકાશ અને ધરતી વચ્ચેનું અંતર પણ આવું જ છે.
અપિ વૈકુંઠભુવને નેતરસ્યેહ કા કથા
વૈકુંઠ લોકમાં પણ આવી સમૃદ્ધિ નથી, તો અહીંના બીજા સ્થળોની તો વાત જ શું?
તાવત્કાર્પટિકઃ કશ્ચિત્તલ્લોચનપથં ગતઃ
એ દરમિયાન, એક સાધુ એમના નજરે પડ્યો.
સ્વપુરોદંતમાખ્યાહિ કિમપૂર્વમિહાધ્વગ
હે મુસાફર, અમને કહો કે તારા આગળ અહીં શું નવુ અને અજાણ્યું બન્યું છે?
કોત્ર સંપ્રત્યધિષ્ઠાતા કિમધિષ્ઠાતૃ ચેષ્ટિતમ્
હમણાં મુખ્ય દેવ ક્યાં છે અને એ મુખ્ય દેવએ શું કર્યું છે?
સોપિ કાર્પટિકસ્તસ્ય ગિરિરાજસ્ય ભાષિતમ્
પછી એ સાધુએ પર્વતના રાજાના શબ્દોને જવાબ આપ્યો.
અહાનિ પંચષાણ્યેવ વ્યતિક્રાંતાનિ માનદ
હે માન આપનાર, હવે પાંચ કે છ દિવસ વીતી ગયા છે.
સમાયાતે જગન્નાથે પર્વતેંદ્ર સુતાપતૌ
જગતના સ્વામી, પર્વતરાજ અને ભક્ત પુત્ર ત્રણેય અહીં આવી ગયા છે.
યો વૈ જગદધિષ્ઠાતા સોધિષ્ઠાતાત્ર સર્વગઃ
જે જગતના અધિપતિ છે, એ સર્વવ્યાપી ભગવાન અહીં હાજર છે.
મન્યે દૃષત્સ્વરૂપોસિ દૃષદોપિ કઠોરધીઃ
મને લાગે છે કે તું રૂપે તો પથ્થર છે અને પથ્થર હોવા છતાં પણ તું કઠોર દિલવાળો છે.
સ્વભાવકઠિનાત્માપિ સ વરં હિમવાન્ગિરિઃ 4.2.66.
જેમનું સ્વભાવ કઠણ છે, તેમ છતાં હિમવંત પર્વત શ્રેષ્ઠ છે.
બિભ્રત્સહજ કાઠિન્યં જાતો ગૌરીગુરુર્ગુરુઃ
જન્મથી જ કઠણતા ધરાવતો, એ ગૌરીના પિતા અને મહાન ગુરુ બનીને જન્મ્યો.
ચેષ્ટિતં તસ્ય કો વેદ વેદવેદ્યસ્ય ચેશિતુઃ
જેના કર્મો વેદો દ્વારા જાણી શકાય છે અને જે વેદોના સ્વામી છે, એના કાર્યો કોણ જાણે?
અધિષ્ઠાતા મયા ખ્યાતસ્તથાધિષ્ઠાતૃ ચેષ્ટિતમ્
મારે અધિપતિને ઓળખાવ્યો છે અને એમના કર્મો પણ જણાવી દીધાં છે.
શુભે જ્યેષ્ઠેશ્વરસ્થાને સાંપ્રતં સ ઉમાપતિઃ
હમણાં એ ઉમાપતિ શુભ જ્યેષ્ઠેશ્વર સ્થાનમાં છે.
આવિષ્કરોતિ પથિકોઽદ્રીંદ્રો હૃષ્યેત્તદાતદા
જ્યારે પર્વતરાજ મુસાફરને પોતાનું સ્વરૂપ દર્શાવે છે, ત્યારે તે ક્ષણે મુસાફર આનંદિત થાય છે.
ઉમાનામામૃતં પીતં યેનેહ જગતીતલે
જેના દ્વારા અહીં ધરતી પર ઉમાના નામનું અમૃત પીવાયું છે.
ઉમેતિદ્વ્યક્ષરં મંત્રં યોઽહર્નિશમનુસ્મરેત્
જે રાત-દિવસ 'ઉમા' એ બે અક્ષરનું મંત્ર સતત સ્મરણ કરે છે—
પુનઃ શુશ્રાવ હિમવાન્હૃષ્ટઃ કાર્પટિકોદિતમ્ કાર્પટિક ઉવાચ રાજન્વિશ્વેશ્વરાર્થેયઃ પ્રાસાદો વિશ્વકર્મણા
પછી હિમવંત આનંદિત થઈને સાધુના શબ્દો ફરી સાંભળ્યા. સાધુ બોલ્યા: હે રાજન, વિશ્વેશ્વર માટે વિશ્વકર્મા દ્વારા મંદિર બાંધવામાં આવી રહ્યું છે,
નિર્મીયતે સુનિર્માણો જન્મિ નિર્વાણદાયિનઃ
મુક્તિ આપનારના અવતાર માટે તે સુંદર રીતે નિર્માણ પામે છે.
યત્રાતિમિત્રતેજોભિઃ શલાકાભિઃ સમંતતઃ 4.2.66.
જ્યાં સૂર્યની તેજસ્વી કિરણો જેવા મિત્રો ચારે બાજુ લાકડીઓ સાથે ગોઠવાયેલા છે,
યત્ર સંતિ શતં સ્તંભા ભાસ્વંતો દ્વાદશોત્તરાઃ
જ્યાં એકસો બાર (૧૧૨) તેજસ્વી સ્તંભો ઉભા છે,
ચતુર્દશસુ યા શોભા વિષ્ટપેષુ સમંતતઃ
અને જ્યાં ચૌદે લોકોમાં ફેલાયેલી ભવ્યતા દરેક તરફ જોવા મળે છે,
ચંદ્રકાંતમણીનાં ચ સ્તંભાધાર શિલાશ્ચ યાઃ
અને સ્તંભોની પાયાની પથ્થરો ચાંદ્રકાંતિ મણિમાંથી બનેલા છે,