પ્રણનામ મુદાયુક્તઃ ક્ષિતિવિન્યસ્તમસ્તકઃ
એ આનંદથી ભરપૂર થઈ, માથું ધરતી પર મૂકીને નમસ્કાર કર્યો.
તુષ્ટાવ પરયા ભક્ત્યા મૌલિબદ્ધકરાંજલિઃ
મસ્તક પર હાથ જોડીને, પરમ ભક્તિથી સ્તુતિ કરી.
તત્ર પંચનદાભ્યાશે માર્કંડેયાદિ સેવિતે
પાંચ નદીઓ પાસે, માર્કંડેય જેવા ઋષિઓ દ્વારા સેવા થયેલા.
સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્
સહસ્રો માથા, સહસ્રો આંખો અને સહસ્રો પગવાળો પુરુષ.
નમામિ તે પદદ્વંદ્વં સર્વદ્વંદ્વનિવારકમ્
તમારા પાવન પગની જોડીને નમસ્કાર કરું છું, જે બધા દ્વંદ્વો દૂર કરે છે.
યં સ્તોતું નાધિગચ્છંતિ વાચો વાચસ્પતેરપિ
જેની સ્તુતિ માટે વાણી પણ, વાક્પતિની વાણી પણ, અસમર્થ છે.
અપિ યો ભગવાનીશો મનઃપ્રાચામગોચરઃ
જે ભગવાન હોવા છતાં, મનની દિશાથી પર છે.
યં વાચો ન વિશંતીશં મનતીહ મનો ન યમ્
જે સુધી વાણી પહોંચી શકતી નથી, હે ઈશ, અને મન પણ પામી શકતું નથી.
યસ્ય નિઃશ્વસિતં વેદાઃ સ ષડંગપદક્રમાઃ 4.2.60.
જેના શ્વાસમાંથી વેદો, તેમના છ અંગો અને પદ-ક્રમ પઠન ઉદ્ભવ્યા છે, એ તો એ ભગવાનનો શ્વાસ છે.
અતંદ્રિતમનોબુદ્ધીંદ્રિયા યં સનકાદયઃ
જેના મન, બુદ્ધિ અને ઇન્દ્રિયો કદી થાકે નહીં, એવા ભગવાનનું ધ્યાન સનકાદિ મુનિઓ કરે છે.
નારદાદ્યૈર્મુનિવરૈરાબાલ બ્રહ્મચારિભિઃ
નારદ અને અન્ય મુનિઓ, બાળપણથી જ બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરતા, એ ભગવાનનું સ્મરણ કરે છે.
તંસૂક્ષ્મરૂપમજમવ્યયમેકમાદ્યં બહ્માદ્યગોચરમજેયમનંતશક્તિમ્
એ સુક્ષ્મ સ્વરૂપ, જન્મરહિત, અવિનાશી, એકમાત્ર, આદિ, બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓની પહોંચથી પર, અજય અને અનંત શક્તિ ધરાવનાર છે.
એકૈકમેવ તવ નામહરેન્મુરારે જન્માર્જિતાઘમઘિનાં ચ મહાપદાઢ્યમ્
હે હરિ, હે મુરારિ, તમારા દરેક નામ માત્રથી જન્મથી સંચિત થયેલા મહાપાપોનો નાશ થાય છે.
નારાયણેતિ નરકાર્ણવ તારણેતિ દામોદરેતિ મધુહેતિ ચતુર્ભુજેતિ
નારાયણ — જે નરકના સમુદ્રમાંથી ઉદ્ધાર કરે છે; દામોદર; મધુનો સંહારક; ચતુરભુજ —
યે ત્વાં ત્રિવિક્રમ સદા હૃદિ શીલયંતિ કાદંબિની રુચિર રોચિષમંબુજાક્ષમ્
જે લોકો હંમેશા ત્રિવિક્રમ, કમળની આંખોવાળા, વાદળના ગૂંચથી પણ વધુ તેજસ્વી એવા ભગવાનનું હૃદયમાં ધ્યાન કરે છે—
શ્રીવત્સલાંછનહરેચ્યુતકૈટભારે ગોવિંદતાર્ક્ષ્ય રથકેશવચક્રપાણે
હે શ્રીવત્સ ચિહ્નવાળા હરિ, અચ્યુત, કૈટભના ભારવાળા, ગોવિંદ, ગરુડ પર સવાર, કેશવ, ચક્રધારી—
યૈરર્ચિતોસિ ભગવંસ્તુલસીપ્રસૂનૈર્દૂરીકૃતૈણમદસૌરભદિવ્યગંધૈઃ
હે ભગવાન, જેમણે તમારો પૂજન તુલસી અને ફૂલો દ્વારા, હાથીના સુગંધથી પણ વધુ દિવ્ય સુગંધોથી કરે છે—
યદ્વાચિ નામ તવ કામદમબ્જનેત્ર યચ્છ્રોત્રયોસ્તવ કથા મધુરાક્ષરાણિ
હે કમળનેત્ર, તમારું નામ બોલવાથી ઇચ્છાપૂર્તિ થાય છે, અને તમારા કથા મીઠા શબ્દોથી કાનમાં સાંભળવામાં આવે છે—
યે ત્વાં ભજંતિ સતતં ભુવિશેષશાયિંસ્તાઞ્છ્રીપતે પિતૃપતીંદ્ર કુબેરમુખ્યાઃ 4.2.60.
જે લોકો હંમેશા ભૂમિ પર શેષના શયન પર રહેલા શ્રીપતિનું ભજન કરે છે, તેમને પિતૃઓના સ્વામી, ઇન્દ્ર, કુબેર અને અન્ય દેવતાઓ પણ માન આપે છે.
યે ત્વાં સ્તુવંતિ સતતં દિવિતાન્સ્તુવંતિ સિદ્ધાપ્સરોમરગણા લસદબ્જપાણે
જે લોકો હંમેશા તમારું સ્તવન કરે છે, તેમને દેવતાઓ, સિદ્ધો, અપ્સરાઓ અને મારુતગણો, હે કમળપાણી, પણ સ્તુતિ કરે છે.
ત્વં હંસિ પાસિ સૃજસિ ક્ષણતઃ સ્વલીલા લીલાવપુર્ધર વિરિંચિનતાંઘ્રિયુગ્મ
તમે એક ક્ષણે જ નાશ, રક્ષા અને સર્જન કરો છો, તમારી લિલાથી, અને બ્રહ્મા પણ તમારા પગની આરાધના કરે છે.
સ્તોતા ત્વમેવ દનુજેંદ્રરિપો સ્તુતિસ્ત્વં સ્તુત્યસ્ત્વમેવ સકલં હિ ભવાનિહૈકઃ
હે દાનવરાજના દુશ્મન, તમે જ સ્તોતાર, સ્તુત, અને સ્તુતિ છો; અહીં બધું એકમાત્ર તમે જ છો.
ઇતિ સ્તુત્વા હૃષીકેશમગ્નિબિંદુર્મહાતપાઃ
આ રીતે હૃષીકેશનું સ્તવન કરીને, અગ્નિબિંદુ મહાતપસ્વી આનંદિત થયો.
શ્રીવિષ્ણુરુવાચ વરં વરય સુપ્રીતસ્તવાદેયં ન કિંચન
શ્રીવિષ્ણુ બોલ્યા: 'મુંહે ઇચ્છિત વર માંગો; હું ખૂબ પ્રસન્ન છું. તને આપવાનું અશક્ય કંઈ નથી.'
અગ્નિબિંદુરુવાચ યદિ પ્રીતોસિ ભગવન્વૈકુંઠેશ જગત્પતે
અગ્નિબિંદુ બોલ્યા: 'હે ભગવાન, હે વૈકુંઠના સ્વામી, હે જગતપતિ, જો તમે પ્રસન્ન છો—'
કૃતાનુજ્ઞોથ હરિણા ભ્રૂભંગેન સ તાપસઃ
પછી, હરિએ ભ્રૂભંગથી અનુમતિ આપી, એ તપસ્વી આગળ વધ્યો.
ભગવન્સર્વગોપીહ તિષ્ઠ પંચનદે હ્રદે
હે સર્વ ગોપીઓના સ્વામી, તમે અહીં પાંચ નદીઓના તળાવમાં ગાયોની વચ્ચે રહો.
લક્ષ્મીશે ન વરો મહ્યમેષ દેયોઽવિચારતઃ
હે લક્ષ્મીના સ્વામી, આ વર મને વિચાર કર્યા વિના આપવો યોગ્ય નથી.
ઇતિ શ્રુત્વા વરં તસ્યાગ્નિબિંદોર્મધુસૂદનઃ 4.2.60.
મધુસૂદનએ અગ્નિબિંદુની વર માંગવાની વાત સાંભળી.
કાશીભક્તિમતાં પુંસાં મુક્તિમાર્ગં સમાદિશન્
તેમણે કાશીભક્તિ ધરાવતા પુરુષોને મુક્તિનો માર્ગ બતાવ્યો.