ભૂર્ભુવઃસ્વઃ પ્રદેશેષુ કાશીપરમપાવનમ્
ભૂ, ભુવ: અને સ્વ: પ્રદેશોમાં કાશી સર્વથી પવિત્ર છે.
કુતઃ પંચનદં નામ તસ્ય તીર્થસ્ય ષણ્મુખ
ષણમુખ, એ તીર્થને પંચનદ કેમ કહેવામાં આવે છે?
કથં ચ ભગવાન્વિષ્ણુરંતરાત્મા જગત્પતિઃ
કઈ રીતે ભગવાન વિષ્ણુ, જે જગતના સ્વામી અને આંતરાત્મા છે, અસ્તિત્વ ધરાવે છે?
અરૂપો રૂપમાપન્નો હ્યવ્યક્તો વ્યક્તતાં ગતઃ
તે સ્વરૂપ વિનાનો છે, છતાં સ્વરૂપ ધારણ કરે છે; અવ્યક્ત છે, છતાં પ્રગટ થાય છે.
અજન્માનેકજન્મા ચ ત્વનામાસ્ફુટનામભૃત્
તે જન્મ વિનાનો છે, છતાં અનેક જન્મ લે છે; તમે સ્પષ્ટ અને અસ્પષ્ટ નામો ધરાવો છો.
અહૃષીકોહૃષીકેશો પ્યનંઘ્રિરપિસર્વગઃ 4.2.59.
તે ઇન્દ્રિય વિનાનો છે, છતાં હૃષીકેશ તરીકે ઓળખાય છે; પગ વિનાનો છે, છતાં સર્વત્ર વ્યાપી છે.
સ્કંદ ઉવાચ કથયામિ કથામેતાં નમસ્કૃત્ય મહેશ્વરમ્
સ્કંદે કહ્યું: હું મહેશ્વરને નમસ્કાર કરીને આ કથા કહું છું.
યથા પંચનદં તીર્થં કાશ્યાં પ્રથિતિમાગતમ્
પંચનદ તીર્થ કઈ રીતે કાશીમાં પ્રસિદ્ધિ પામ્યું, તે કહું છું.
પ્રયાગોપિ ચ તીર્થેશો યત્ર સાક્ષાત્સ્વયં સ્થિતઃ
પ્રયાગમાં પણ તીર્થના સ્વામી સ્વયં ત્યાં પ્રગટ છે.
હરંતિ સર્વતીર્થાનિ પ્રયાગસ્ય બલેન હિ
પ્રયાગની શક્તિથી બધા તીર્થો ત્યાં ખેંચાઈ આવે છે.
પ્રત્યબ્દં નિર્મલાનિ સ્યુસ્તીર્થરાજ સમાગમાત્
દર વર્ષે, તીર્થરાજમાં ભેગા થવાથી તે બધા તીર્થો શુદ્ધ થાય છે.
મહાઘિનાં મહાઘં ચ હરેત્પાંચનદાદ્બલાત્ તમેકમજ્જનાદૂર્જે ત્યજેત્પંચનદે ધ્રુવમ્
પંચનદની શક્તિથી મહાપાપીઓના મોટા પાપ દૂર થાય છે; એક જ સ્નાનથી પંચનદમાં એ પાપો ચોક્કસ છોડી શકાય છે.
યથા પંચનદોત્પત્તિસ્તથા ચ કથયામ્યહમ્
પંચનદની ઉત્પત્તિ જેવી છે, એ જ રીતે હું કથા કહું છું.
પુરા વેદશિરા નામ મુનિરાસીન્મહાતપાઃ
કોઈક સમય પહેલા, વેદશિરા નામનો મહાતપસ્વી મુનિ હતો.
તપસ્યતસ્તસ્ય મુનેઃ પુરોદૃગ્ગોચરં ગતા 4.2.59.
જ્યારે એ મુનિ તપમાં લીન હતો, ત્યારે એક સ્ત્રી તેની નજર સામે આવી.
તસ્યા દર્શનમાત્રેણ પરિક્ષુબ્ધં મુનેર્મનઃ
માત્ર એ સ્ત્રીને જોઈને મુનિનું મન અશાંત થઈ ગયું.
દૂરાદેવ નમસ્કૃત્ય તમૃષિં સાભ્યભાષત
દૂરથી જ એ સ્ત્રીએ મુનિને નમસ્કાર કરી અને વાત કરી.
નાપરાધ્નોમ્યહં કિંચિન્મહોગ્રતપસાંનિધે
હે ઉગ્ર તપના ખજાના, મેં કોઈ ગુનો કર્યો નથી.
મુનીનાં માનસં પ્રાયો યત્પદ્માદપિ તન્મૃદુ
મુનિઓનું મન સામાન્ય રીતે કમળથી પણ વધુ નરમ હોય છે.
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્યાઃ શુચેરપ્સરસો મુનિઃ
એ શુદ્ધ અપ્સરાની વાત સાંભળીને મુનિ...
ઉવાચ ચ પ્રસન્નાત્મા શુચે શુચિરસિ ધ્રુવમ્
અને એ શાંત મનથી બોલ્યા: 'હે પવિત્ર, તું ખરેખર શુદ્ધ છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.'
વહ્નિસ્વરૂપા લલના નવનીત સમઃ પુમાન્
સ્ત્રી અગ્નિ જેવી છે, અને પુરુષ તાજા મકખણ જેવો છે.
સ્નિહ્યેદુદ્ધૃતસારોપિ વહ્નેઃ સંસ્પર્શમાપ્ય વૈ
મકખણમાંથી રસ કાઢી લેવાય પછી પણ, એ અગ્નિ સાથે સ્પર્શ થાય તો ઓગળી જાય છે.
અતઃ શુચે ન ભેતવ્યં ત્વયા શુચિ મનોગતે
એથી, હે શુદ્ધ મનવાળી, તારે ડરવાની જરૂર નથી, તારો મન શુદ્ધ છે.
સ્ખલનાન્ન તથા હાનિરકામાત્તપસો મુનેઃ 4.2.59.
અનિચ્છિત ભૂલથી, ઇચ્છા વગરના મુનિનું તપસ્યાનું મોટું નુકસાન થતું નથી.
કોપાત્તપઃ ક્ષયં યાતિ સંચિતં યત્સુકૃચ્છ્રતઃ
પણ ગુસ્સાથી, મહેનતથી એકઠું કરેલું તપસ્યાનું ફળ નાશ પામે છે.
અમર્ષે કર્ષતિ મનો મનોભૂ સંભવઃ કુતઃ
જ્યારે મનમાં રોષ હોય, ત્યારે મનની દૃઢતા કેવી રીતે જન્મે?
જ્વલતો રોષદાવાગ્નેઃ ક્વ વા શાંતિતરોઃ સ્થિતિઃ
ગૂસ્સાના જ્વલંત અગ્નિમાં શાંતિના વૃક્ષને ક્યાં સ્થાન મળે?
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પ્રતીપઃ પ્રતિઘાતુકઃ
એથી, દરેક પ્રયાસથી ગુસ્સાને રોકવું અને અટકાવવું જોઈએ.
ઇદાનીં શૃણુ કલ્યાણિ કર્તવ્યં યત્ત્વયા શુચે
હવે, હે શુભે, સાંભળ કે તારે શું કરવું છે, હે શુદ્ધ.