કુંડં ચખાન તસ્યાગ્રે વિમલોદક સંજ્ઞકમ્
તેણે પોતાના આગળ એક કુંડ ખોદ્યું, જેને વિમલોદક નામે ઓળખાય છે.
ઇતિહાસં પ્રવક્ષ્યામિ તત્ર ત્રેતાયુગે પુરા
હું તને ત્યાં થયેલી ત્રેતાયુગની પ્રાચીન વાર્તા કહું છું.
એકઃ પાશુપત શ્રેષ્ઠો વાલ્મીકિરિતિ સંજ્ઞિતઃ
પાશુપતોમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ એક મહાન પુરુષ હતો, જેને વાલ્મીકી નામે ઓળખવામાં આવતો હતો.
એકદા સ હિ હેમંતે માર્ગે માસિ તપોધનઃ
એક વખત, હેમંત ઋતુમાં અને મારગશીર્ષ મહિનામાં, એ તપસ્વી તપ કરતો હતો.
ચકાર ભસ્મના સ્નાનમાપાદતલમસ્તકમ્
એણે પોતાના પગથી માથા સુધી બખ્ખીથી સ્નાન કર્યું.
ન્યસ્તમસ્તકપાંસુશ્ચ સંધ્યામાધ્યાત્મિકીં સ્મરન્
એણે માથું જમીન પર ઝુકાવીને આધ્યાત્મિક સંધ્યાની સ્મૃતિ કરી.
કૃત્વા સંહારમાર્ગેણ સપ્રમાણં પ્રદક્ષિણામ્
એણે વિલયના માર્ગે નિયમ પ્રમાણે પરિભ્રમણ કર્યું.
પ્રણવં પુરતઃ કૃત્વા ષડ્જાદિસ્વરભેદતઃ 4.2.54.
એણે 'ઓમ' મંત્રને આગળ રાખી, ષડજથી શરૂ થતા સ્વરોમાં ભેદ કર્યો.
અંગહારૈર્મનોહારિ ચારી મંડલસંયુતમ્
મોહક અંગચાલ, સુંદર ચાલ અને વૃત્તાકાર પગલાં સાથે એ ચાલતો હતો.
અદ્રાક્ષીદ્રાક્ષસં ઘોરમતીવ વિકૃતાકૃતિમ્
એણે એક ભયાનક રાક્ષસને જોયો, જે ખૂબ જ વિકૃત દેખાતો હતો.
રૂક્ષસ્ફુટિતકેશાગ્રં મહાલંબ શિરોધરમ્
તેના વાળ કઠોર અને ટૂટી ગયેલા હતા, અને તેની ગળા લાંબી અને લટકતી હતી.
મહાવિશાલમૌલિં ચ પ્રોર્ધ્વીભૂતશિરોરુહમ્
તેનું માથું વિશાળ અને પહોળું હતું, અને વાળ ઊભા હતા.
પ્રલંબિત લલજ્જિહ્વમત્યુત્કટ કૃકાટિકમ્
તેની જીભ લટકતી અને કાંપતી હતી, અને તેના જડબાં ખૂબ બહાર નીકળેલા હતા.
નિમગ્નકક્ષાકુહરં શુષ્કહ્રસ્વ ભુજદ્વયમ્
તેના બાંયના ખાડા ધસેલા હતા, અને બંને હાથ સુકા અને સકુચાયેલા હતા.
વિશુષ્ક પાંસુલોત્ક્રોડં પૃષ્ઠલગ્નોદરત્વચમ્
તેનું છાતી સુકાઈ ગયેલું અને ધૂળથી ભરેલું હતું, અને પેટની ચામડી પીઠને ચોંટેલી હતી.
પ્રલંબ સ્ફિગ્યુગયુતં શુષ્કમુષ્કાલ્પમેહનમ્
તેના પછડાં લટકતા અને જોડમાં હતા, અને તેની જાતિ અંગ સુકાઈ ગયેલી તથા મૂત્રદ્વાર નાનકડું હતું.
અસ્થિચર્માવશેષં ચ શિરાજાલિતવિગ્રહમ્
તેનું શરીર હાડકાં અને ચામડી સિવાય કશું નહોતું, અને શિરાઓ સ્પષ્ટ દેખાતી હતી.
અતિવિસ્તૃત પાદં ચ દીર્ઘવક્રકૃશાંગુલિમ્ 4.2.54.
તેના પગ ખૂબ જ પહોળા હતા, અને તેની આંગળીઓ લાંબી, વાંકડી અને પાતળી હતી.
વિકટં ભીષણાકારં ક્ષુત્ક્ષામમતિલોમશમ્
તે ભયાનક, ડરાવનુ, ભૂખથી સુકાઈ ગયેલું અને ખૂબ જ વાળવાળું હતું.
મૂર્તં ભયાનકમિવ સર્વપ્રાણિભયપ્રદમ્ અતિદીનાનનં કસ્ત્વમિતિ ધૈર્યેણ પૃષ્ટવાન્
તે જીવંત ભયનું રૂપ લાગતું હતું, જે બધા જીવોમાં ભય પેદા કરતું; તેનું ચહેરું ખૂબ જ દયનિય હતું. વાલ્મીકી એ ધીરજથી પૂછ્યું, 'તું કોણ છે?'
કુતસ્ત્વમિહ સંપ્રાપ્તઃ કસ્માત્તે ગતિરીદૃશી
તમે અહીં કેવી રીતે આવ્યા છો? તમને આ સ્થિતિમાં શું લાવ્યું છે?
અસ્માકં તાપસાનાં ચ ન ભયં ત્વદ્વિધાન્મનાક્
અમારા જેવા તપસ્વીઓ માટે, તમારા જેવા માણસથી અમને કોઈ ભય નથી.
તાપસોદીરિતમિતિ તદ્રક્ષઃ પ્રીતિપૂવર્કમ્
તપસ્વીએ જે શબ્દો કહ્યા, તે સાંભળીને તે રાક્ષસ ખુશ થયો.
અનુક્રોશોસ્તિ યદિ તે ભગવંસ્તાપસોત્તમ
જો તમને દયાની ભાવના હોય, હે પૂજ્ય અને શ્રેષ્ઠ તપસ્વી,
પ્રતિષ્ઠાનાભિધાનોસ્તિ દેશો ગોદાવરી તટે
ગોદાવરીના કિનારે પ્રતિષ્ઠાન નામનું એક સ્થળ છે.
તેન કર્મવિપાકેન પ્રાપ્તોસ્મિ ગતિમીદૃશીમ્
મારા કર્મોના પરિણામે, હું આવી સ્થિતિમાં આવ્યો છું.
ગતો બહુતરઃ કાલસ્તત્ર મે વસતો મુને
હે મુનિ, ત્યાં રહેતા મને ઘણો સમય વીતી ગયો.
વર્ષત્યપિ મહામેઘે ધારાસારૈર્દિવાનિશમ્ 4.2.54.
મોટા વાદળો દિવસ-રાત ભારે વરસાદ વરસાવતા હતા, છતાં પણ,
પર્વણ્યદત્તદાના યે કૃતતીર્થપ્રતિગ્રહાઃ
જે લોકોએ તહેવારના દિવસે દાન આપ્યું અને તીર્થમાં સ્નાન કર્યું,
ગતે બહુતિથે કાલે મરુભૂમૌ મુને મયા
હે મુનિ, ત્યાં રણમાં મારી પાસે ઘણો સમય વીતી ગયો.