સ્વયં વસ્તુમશક્તોપિ વાસયેત્તીર્થવાસિનમ્
જો પોતે ત્યાં રહેવા અસમર્થ હોય, તો તે તીર્થમાં રહેતા વ્યક્તિને ત્યાં વસાવવો જોઈએ,
કાશ્યાં વસંતિ યે ધીરા આપંચત્વ વિનિશ્ચયાઃ
જે ધીરજવંતો કાશીમાં રહે છે અને મૃત્યુની નજીક આવવાની ખાતરી ધરાવે છે,
ઇત્થં વિમૃશ્ય બહુશઃ સ્થાણુર્વારાણસીગુણાન્
આ રીતે વારંવાર વારાણસીના ગુણો પર વિચાર કરીને, સ્થાણુ (શિવ),
તારકત્વં સમાગચ્છ ગચ્છાતિ સ્વચ્છમાનસ
મુક્તિની અવસ્થામાં પહોંચે છે અને શુદ્ધ મનથી વિદાય લે છે,
તિલપર્ણ સ્ધૂલકર્ણ દૃમિચંડ પ્રભામય
તિલપર્ણ, ધૂળકર્ણ, દૃમિચંડ, જે તેજથી ચમકતા છે,
વીરભદ્ર કિરાતાખ્ય ચતુર્મુખ નિકુંભક 4.2.53.
વીરભદ્ર, કિરાત નામે, ચતુરમુખ, નિકુંભક,
નાદ્રીણાં ન સમુદ્રાણાં ન દ્રુમાણાં મહીયસામ્ 4.2.53.
પર્વતો, સમુદ્રો કે મહાન વૃક્ષોનું નહીં,
તારકેશં મહાલિંગં તારકાખ્યો ગણોત્તમઃ 4.2.53.
તારકેશ, મહાલિંગ અને તારક, શ્રેષ્ઠ ગણ,
સ્કંદ ઉવાચ કુંભસંભવ વક્ષ્યામિ શૃણોત્વવહિતો ભવાન્
સ્કંદે કહ્યું: કુંભપુત્ર, હું તને કહું છું; તું ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ.
કપર્દી નામ ગણપઃ શંભોરત્યંતવલ્લભઃ
કપર્દી નામે એક ગણપ, શંભુ (શિવ)ને ખૂબ જ પ્રિય હતો.
કુંડં ચખાન તસ્યાગ્રે વિમલોદક સંજ્ઞકમ્
તેણે પોતાના આગળ એક કુંડ ખોદ્યું, જેને વિમલોદક નામે ઓળખાય છે.
ઇતિહાસં પ્રવક્ષ્યામિ તત્ર ત્રેતાયુગે પુરા
હું તને ત્યાં થયેલી ત્રેતાયુગની પ્રાચીન વાર્તા કહું છું.
એકઃ પાશુપત શ્રેષ્ઠો વાલ્મીકિરિતિ સંજ્ઞિતઃ
પાશુપતોમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ એક મહાન પુરુષ હતો, જેને વાલ્મીકી નામે ઓળખવામાં આવતો હતો.
એકદા સ હિ હેમંતે માર્ગે માસિ તપોધનઃ
એક વખત, હેમંત ઋતુમાં અને મારગશીર્ષ મહિનામાં, એ તપસ્વી તપ કરતો હતો.
ચકાર ભસ્મના સ્નાનમાપાદતલમસ્તકમ્
એણે પોતાના પગથી માથા સુધી બખ્ખીથી સ્નાન કર્યું.
ન્યસ્તમસ્તકપાંસુશ્ચ સંધ્યામાધ્યાત્મિકીં સ્મરન્
એણે માથું જમીન પર ઝુકાવીને આધ્યાત્મિક સંધ્યાની સ્મૃતિ કરી.
કૃત્વા સંહારમાર્ગેણ સપ્રમાણં પ્રદક્ષિણામ્
એણે વિલયના માર્ગે નિયમ પ્રમાણે પરિભ્રમણ કર્યું.
પ્રણવં પુરતઃ કૃત્વા ષડ્જાદિસ્વરભેદતઃ 4.2.54.
એણે 'ઓમ' મંત્રને આગળ રાખી, ષડજથી શરૂ થતા સ્વરોમાં ભેદ કર્યો.
અંગહારૈર્મનોહારિ ચારી મંડલસંયુતમ્
મોહક અંગચાલ, સુંદર ચાલ અને વૃત્તાકાર પગલાં સાથે એ ચાલતો હતો.
અદ્રાક્ષીદ્રાક્ષસં ઘોરમતીવ વિકૃતાકૃતિમ્
એણે એક ભયાનક રાક્ષસને જોયો, જે ખૂબ જ વિકૃત દેખાતો હતો.
રૂક્ષસ્ફુટિતકેશાગ્રં મહાલંબ શિરોધરમ્
તેના વાળ કઠોર અને ટૂટી ગયેલા હતા, અને તેની ગળા લાંબી અને લટકતી હતી.
મહાવિશાલમૌલિં ચ પ્રોર્ધ્વીભૂતશિરોરુહમ્
તેનું માથું વિશાળ અને પહોળું હતું, અને વાળ ઊભા હતા.
પ્રલંબિત લલજ્જિહ્વમત્યુત્કટ કૃકાટિકમ્
તેની જીભ લટકતી અને કાંપતી હતી, અને તેના જડબાં ખૂબ બહાર નીકળેલા હતા.
નિમગ્નકક્ષાકુહરં શુષ્કહ્રસ્વ ભુજદ્વયમ્
તેના બાંયના ખાડા ધસેલા હતા, અને બંને હાથ સુકા અને સકુચાયેલા હતા.
વિશુષ્ક પાંસુલોત્ક્રોડં પૃષ્ઠલગ્નોદરત્વચમ્
તેનું છાતી સુકાઈ ગયેલું અને ધૂળથી ભરેલું હતું, અને પેટની ચામડી પીઠને ચોંટેલી હતી.
પ્રલંબ સ્ફિગ્યુગયુતં શુષ્કમુષ્કાલ્પમેહનમ્
તેના પછડાં લટકતા અને જોડમાં હતા, અને તેની જાતિ અંગ સુકાઈ ગયેલી તથા મૂત્રદ્વાર નાનકડું હતું.
અસ્થિચર્માવશેષં ચ શિરાજાલિતવિગ્રહમ્
તેનું શરીર હાડકાં અને ચામડી સિવાય કશું નહોતું, અને શિરાઓ સ્પષ્ટ દેખાતી હતી.
અતિવિસ્તૃત પાદં ચ દીર્ઘવક્રકૃશાંગુલિમ્ 4.2.54.
તેના પગ ખૂબ જ પહોળા હતા, અને તેની આંગળીઓ લાંબી, વાંકડી અને પાતળી હતી.
વિકટં ભીષણાકારં ક્ષુત્ક્ષામમતિલોમશમ્
તે ભયાનક, ડરાવનુ, ભૂખથી સુકાઈ ગયેલું અને ખૂબ જ વાળવાળું હતું.
મૂર્તં ભયાનકમિવ સર્વપ્રાણિભયપ્રદમ્ અતિદીનાનનં કસ્ત્વમિતિ ધૈર્યેણ પૃષ્ટવાન્
તે જીવંત ભયનું રૂપ લાગતું હતું, જે બધા જીવોમાં ભય પેદા કરતું; તેનું ચહેરું ખૂબ જ દયનિય હતું. વાલ્મીકી એ ધીરજથી પૂછ્યું, 'તું કોણ છે?'