યથા મે ચિંત્યતે નિત્યં ધેન્વર્થં શ્વભ્રપૂરણે
હંમેશા હું એ જ વિચારું છું કે ગાય માટે ખાડો પુરવો જરૂરી છે.
તસ્માત્ત્વં પૂરય ક્ષિપ્રં નાન્યઃ શક્તોઽત્ર કર્મણિ
એથી, તું જલદી ખાડો પુરે, આ કામ બીજું કોઈ કરી શકતું નથી.
ચિન્તયામાસ તત્કાર્યં વિવરસ્ય પ્રપૂરણે
તે ખાડો કેવી રીતે પુરવો એ વિચારવા લાગ્યો.
ચિરં વિચાર્ય તમૃષિમિદમાહ નગોત્તમઃ
લાંબો વિચાર કરીને, શ્રેષ્ઠ પર્વતે ઋષિ ને કહ્યું:
પક્ષચ્છેદસ્તુ શક્રેણ સર્વેષાં ચ પુરા કૃતઃ
ઇન્દ્ર અને બીજાઓએ બહુ પહેલાં બધાના પાંખો કાપી નાખ્યા હતા.
વસિષ્ઠ ઉવાચ અસ્ત્યુપાયો નગાનાં તુ તત્ર નેતું મહાનગ
વશિષ્ઠએ કહ્યું: મહાન પર્વત, પર્વતોને ત્યાં લઈ જવાનો ઉપાય છે.
તસ્યાર્બુદ ઇતિ ખ્પાતો વયસ્યઃ પરમં પ્રિયઃ
એમાં અર્બુદ નામનો એક છે, જે બાળપણથી જ અમારો પ્રિય મિત્ર છે.
સ વા ઊર્ધ્વગતિઃ ક્ષિપ્રં ક્ષણાન્નેષ્યત્યસંશયઃ
એ ઝડપથી ઉપર જઈને, ચોક્કસપણે થોડા જ પળોમાં અહીં લાવી દેશે.
આદેશો દીયતામસ્ય દુઃખં કર્તું ચ નાર્હસિ
તુ એને આદેશ આપ અને એને દુઃખ ન આપવું.
દુઃખેન મહતાઽઽવિષ્ટશ્ચિંતયામાસ ભૂધરઃ
મોટા દુઃખથી ઘેરાઈને પર્વત વિચારવા લાગ્યો.
મૈનાકસ્તનયોઽસ્માકં પ્રવિષ્ટઃ સાગરે ભયાત્ કિં કૃત્યમધુનાઽસ્માકં કથં શ્રેયો ભવિષ્યતિ
મૈનાક, અમારો દીકરો, ડરથી સાગરમાં છુપાઈ ગયો છે; હવે આપણે શું કરવું અને આપણું કલ્યાણ કેવી રીતે થશે?
ઇતઃ શાપભયં તીવ્રમિતો દુઃખં ચ પુત્રજમ્ 7.3.3.
અહીં શ્રાપનો ભારે ડર છે અને દીકરાથી થયેલું દુઃખ પણ અહીં છે.
સ એવં નિશ્ચયં કૃત્વા નંદિવર્ધનમુક્તવાન્
એ રીતે મનમાં નક્કી કરીને, તેણે નંદિવર્ધનને કહ્યું.
તત્રાસ્તિ વિવરો રૌદ્રસ્તં પ્રપૂરય સત્વરમ્
ત્યાં એક ભયાનક ખાડો છે—એને તું જલદી ભર.
પાલાશૈઃ ખાદિરૈરાઢ્યો ધવૈઃ શાલ્મલિભિસ્તથા
એ ખાડામાં પળાશ, ખેર, ધાવ અને શાલમળીના ડાળાં નાખી ભર.
સુનિષ્ઠુરૈર્નૃપશુભિર્ભિલ્લૈશ્ચ વિવિધૈરપિ નાર્હોઽહં પર્વતશ્રેષ્ઠ તત્ર ગંતું કથંચન
એમાં કઠોર માણસો, પશુઓ અને અનેક જાતિના ભિલો ભરેલા છે; પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ, હું ત્યાં જવાની લાયક નથી.
અથોવાચ વસિષ્ઠસ્તં સંત્રસ્તં નંદિવર્દ્ધનમ્
પછી વશિષ્ઠે ડરાયેલા નંદિવર્ધનને કહ્યું.
તવ મૂર્ધ્નિ સદા વાસો મમ તત્ર ભવિષ્યતિ
મારું નિવાસ હંમેશા ત્યાં તારા માથા પર રહેશે.
વૃક્ષાશ્ચ વિવિધાકારાઃ પત્રપુષ્પફલાન્વિતાઃ
ત્યાં વિવિધ પ્રકારના વૃક્ષો છે, જે પાંદડા, ફૂલ અને ફળોથી શોભાયમાન છે.
અહમેવાનયિષ્યામિ તવાર્થે ચ મહેશ્વરમ્
હું પોતે તારા માટે મહેશ્વરને અહીં લાવીશ.
અર્બુદં નાગમાસાદ્ય વાક્યમેતદુવાચ હ
અર્બુદ નામના સાપ પાસે જઈને, તેણે આ શબ્દો કહ્યા.
તત્ર યાવોઽદ્ય ભદ્રં તે વયસ્ય વિનયાન્વિત 7.3.3.
મિત્ર, આજે તું ત્યાં વિનમ્રતાથી સુખી રહેજે.
તત્રૈવ ચ વસિષ્યામિ ત્વયા સાર્દ્ધમસંશયમ્
હું પણ ત્યાં તારી સાથે જ રહીશ, એમાં કોઈ શંકા નથી.
કિં ત્વહં પ્રણયાદ્ભ્રાતર્વક્ષ્યામિ યદ્વચઃ શૃષુ
પણ ભાઈ, પ્રેમથી હું તને કંઈક કહું છું—મારા શબ્દો સાંભળ.
મન્નામ્ના ખ્યાતિમાયાતુ નાન્યત્કિંચિદ્વૃણોમ્યહમ્ પ્રણમ્ય પિતરૌ ચૈવ પ્રતસ્થે મુનિના સહ
મારું નામ પ્રસિદ્ધ થાય એ જ મારે છે, બીજું કંઈ નથી જોઈએ. માતા-પિતાને વંદન કરીને, તે મુનિ સાથે روانા થયો.
દિવ્યૈર્વૃક્ષૈઃ શુભૈઃ પૂર્ણૈર્નદીનિર્ઝરસંકુલૈઃ
ત્યાં દિવ્ય અને શુભ વૃક્ષો ભરપૂર છે, નદીઓ અને ઝરણાઓથી યુક્ત છે.
મુક્તોઽર્બુદેન તત્રૈવ વિવરે મુનિવાક્યતઃ
મુનિના વચનથી, અર્બુદે તેને એ ખાડામાંથી મુક્ત કર્યો.
વિમુક્તો વિવરે તસ્મિન્નર્બુદેન મહાત્મના
મહાન આત્મા અર્બુદે તેને એ ખાડામાંથી છોડ્યો.
બ્રવીચ્ચાર્બુદં નાગં વરં વરય સુવ્રત
તેને અર્બુદ નાગને કહ્યું: 'ધીરજવાન, તું ઈચ્છિત વર માંગ.'
અવશ્યં યદિ દાતવ્યં તચ્છૃણુષ્વ દ્વિજોત્તમ
જો જરૂર કંઈ આપવું જ હોય, તો શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તું સાંભળ.