ઉક્તા વિનતયૈવૈષા તાપોપહતલોચના
આ વાત વિનતાએ જ કહી હતી, તેની આંખો તાપથી પીડાતી હતી.
કદ્રુ ત્વયા જિતં ભદ્રે યત ઉચ્ચૈઃશ્રવા હયઃ
સુભાગ્યવતી, તું કદ્રૂથી હાર ગઈ છે, કારણ કે ઉચ્ચૈ:શ્રવસ ઘોડો હવે તેના પાસે છે.
વિધિર્બલીયાન્ભુજગિ ચિત્રં જયપરાજયે
ભવિષ્યની શક્તિ વધારે છે, ઓ સાપ-સ્ત્રી; જીત અને હાર ખરેખર અજાણી છે.
વિનતાવિનતાધારા વદંતીતિ યથાગતમ્
લોકો કહે છે, 'વિનતાની વિનમ્રતા ની ધારા' જેમ તે આવી છે, તેમ.
કદાચિદ્વિનતાદર્શિ સુપર્ણનાશ્રુલોચના
ક્યારેક સુપર્ણે વિનતાને જોઈ હતી, તેની આંખોમાં આંસુ ભરેલા હતા.
સુપર્ણ ઉવાચ પ્રાતઃપ્રાતરહો માતઃ ક્વ યાસિ ત્વં દિનેદિને
સુપર્ણે કહ્યું: 'માતા, દર સવાર, અરે, તું રોજ ક્યાં જાય છે?'
કુતો નિઃશ્વસિસિ પ્રોચ્ચૈરશ્રુપૂર્ણ વિલોચના
'તારી આંખોમાં આંસુ ભરેલા છે, તું એટલી ઉંચી ઉછાસ કેમ લે છે?'
બ્રૂહિ માતર્ઝટિત્યદ્ય કુતો દૂનાસિ પત્ત્રિણિ
'માતા, આજે જલદી કહો, પંખી, તું કેમ એટલી દુ:ખી છે?'
અશ્રુનિર્માણકરણે કારણં કિં તપસ્વિનિ
'માતા, તારા સતત આંસુ વહેવાનો કારણ શું છે, ઓ તપસ્વિ?'
ધિક્તાંશ્ચ પુત્રાન્યન્માતા તેષુ જીવત્સુ દુઃખભાક્ 4.1.50.
'એવા પુત્રોને શરમ આવે, જેમની માતા જીવતી હોવા છતાં દુ:ખ સહન કરે છે.'
ઇત્યૂર્જસ્વલમાકર્ણ્ય વચઃ સૂનોર્ગરુત્મતઃ
ગરુડના પુત્રના શક્તિશાળી શબ્દો સાંભળીને,
અહં દાસ્યસ્મિ રે બાલ કદ્ર્વાશ્ચ ક્રૂરચેતસઃ
તે બોલી: 'બાળક, હું કદ્રૂ જેવી ક્રૂર હૃદયવાળી માટે દાસી બની જઇશ.'
કદાચિન્મંદરં યામિ કદાચિન્મલયાચલમ્
ક્યારેક હું મન્દર પર્વત પર જાઉં છું, ક્યારેક મલય પર્વત પર જાઉં છું.
યત્રયત્ર નયેયુસ્તે કાદ્રવેયાઃ સુદુર્મદાઃ
જે જગ્યાએ કાદ્રુના અત્યંત અહંकारी પુત્રો તને લઈ જાય છે—
ગરુડ ઉવાચ દાસીત્વકારણં માતઃ કિં તે જાતં સુલક્ષણે
ગરુડએ પૂછ્યું: મા, તું દાસી કેમ બની, એનું કારણ શું છે, ઓ શુભ સ્વરૂપે?
વિનતોવાચ ગરુડં પુરાવૃત્તમશેષતઃ
વિનતા એ ગરુડને પહેલા જે કંઈ બન્યું હતું, તે બધું જણાવી દીધું.
શ્રુત્વેતિ ગરુડઃ પ્રાહ માતરં સત્વરં વ્રજ
આ સાંભળીને ગરુડએ કહ્યું: મા, તું તરત જ જા.
યદ્દુર્લભં હિ ભવતાં યત્રાત્યંતરુચિશ્ચ વઃ
જે જગ્યાએ તને મેળવવું મુશ્કેલ છે, અને જ્યાં તારી અંતરિચ્છા છે—
તથાકરોચ્ચ વિનતા તેપિ શ્રુત્વા તદીરિતમ્
વિનતા એ એમના કહેવા પ્રમાણે કર્યું, અને તેઓએ પણ એના શબ્દો સાંભળ્યા પછી—
માતૃશાપવિમોક્ષાય યદિ દાસ્યતિ નઃ સુધામ્ 4.1.50.
માતાના શાપમાંથી મુક્ત થવા માટે જો તેઓ અમને અમૃત આપશે—
ઇત્યોંકૃત્ય સમાપૃચ્છ્ય કદ્રૂં દ્રુતગતિઃ ખગી
'ઓમ' કહીને, ઝડપથી ચાલતા પંખીએ વિદાય લઈ કાદ્રુ પાસે પહોંચ્યો.
નાગાંતકસ્તતઃ પ્રાહ માતરં ચિંતયાતુરામ્
પછી સાપનો વિનાશક પોતાના ચિંતિત માતાને બોલ્યો.
વિનતા પ્રાહ તં પુત્રં સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહા
વિનતા એ આનંદથી ભરેલા શરીરે પોતાના પુત્રને કહ્યું.
સંતિ તત્રાપિ બહુશો નિષાદા મત્સ્યઘાતિનઃ
ત્યાં પણ વારંવાર ઘણા નિષાદો છે, જે માછલીઓ મારતા હોય છે.
પરપ્રાણૈર્નિજપ્રાણાન્યે પુષ્ણંતીહ દુર્ધિયઃ
આ દુર્વૃત્તિ ધરાવનાર લોકો બીજાના જીવ લઈને પોતાનો જીવ જાળવે છે.
બહુહિંસાકૃતાં હિંસા ભવેત્સ્વર્ગસ્ય સાધનમ્
ઘણા હિંસક લોકો પર હિંસા કરવી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરવાનો સાધન કહેવાય છે.
નિષાદેષ્વપિ ચેદ્વિપ્રઃ કશ્ચિદ્ભવતિ પુત્રક
પણ, નિષાદોમાં કોઈ બ્રાહ્મણ હોય, ઓ પુત્ર—
અભક્ષ્યો યસ્ત્વયા પ્રોક્તસ્તચ્ચિહ્નં કિં ચનાત્થ મે
તમે કહ્યું છે કે એ ખાવા યોગ્ય નથી; એનું લક્ષણ શું છે, મને કહો.
યજ્ઞસૂત્રં ગલે યસ્ય સોત્તરીયં સુનિર્મલમ્
જેના ગળે યજ્ઞસૂત્ર હોય, અને શુદ્ધ ઉપરવસ્ત્ર પહેરેલું હોય—
સપવિત્રૌ કરૌ યસ્ય યન્નીવી કુશગર્ભિણી 4.1.50.
જેના હાથમાં પવિત્ર અને કમંડલુ હોય, અને જેના કટિમાં કુશા હોય—