કલશોદ્ભવ તે પ્રીત્યા સર્વે સર્વાઘનાશનાઃ
કળશમાંથી જન્મેલા બધા, તમારી પ્રેમથી, બધા પાપોનો નાશ કરે છે.
ખખોલ્કો નામ ભગવાનાદિત્ય પરિકીર્તિતઃ
આદિત્ય ભગવાનને 'ખખોલ્કા' નામથી ઓળખવામાં આવે છે.
યથા ખખોલ્ક ઇત્યાખ્યા તસ્યાદિત્યસ્ય તચ્છૃણુ
આદિત્યને 'ખખોલ્કા' કેમ કહેવાય છે, એનું કારણ હવે સાંભળો.
કશ્યપસ્ય ચ તે પત્ન્યૌ મારીચેઃ પ્રાક્પ્રજાપતેઃ
કશ્યપ અને મરીચિની પત્નીઓ, જે પ્રજાપતિ પહેલા હતી, એ તમારી છે.
અખંડિતા ગતિસ્તેસ્તિ યતો ગગનમંડલે
આકાશમંડળના કારણે સતત ગતિ રહે છે.
યોસાવુચ્ચૈઃશ્રવા વાજી શ્રૂયતે સવિતૂરથે
ઉચ્ચૈઃશ્રવસ નામનો ઘોડો, સવિતાના રથમાં જોડાયેલો છે, એમ કહેવાય છે.
પણં ચ કુરુ કલ્યાણિ તુભ્યં યો રોચતેનઘે
હે શુભે, તને જે ગમે તે માટે તું પોતે દાવ લગાવ, હે નિર્દોષ.
ત્વજ્જયે કા ચ મે પ્રીતિર્મજ્જયે કિં નુ તે સુખમ્
તમારી જીતમાં મને શું આનંદ છે, અને મારી જીતમાં તને શું સુખ છે?
જ્ઞાત્વા પણો ન કર્તવ્યો મિથઃ સ્નેહમભીપ્સતા
આ જાણીને, જ્યારે પરસ્પર પ્રેમ જોઈએ, ત્યારે દાવ ન લગાવવો જોઈએ.
કદ્રૂરુવાચ ખેલસ્ય વ્યવહારોયં પણે યત્કિંચિદુચ્યતે ।। 4.1.50.
કદ્રૂએ કહ્યું: રમતમાં દાવ માટે જે કહેવામાં આવે છે, એ જ નિયમ છે.
અથ તાં વિનતામાહ કદ્રૂઃ કુટિલમાનસા
પછી કદ્રૂ, જેનું મન વાંકું હતું, વિનતાને બોલી.
તસ્યાસ્તુ સા ભવેદ્દાસી પરાજીયેત યા યયા
જે હારી જાય, તે જીતનારની દાસી બની જાય.
ઇત્યન્યોન્યં પણીકૃત્ય સર્પિણ્યપિ પતત્ત્રિણી
એ રીતે, એકબીજાને દાવ લગાવી, સાપ અને પંખીઓએ પણ દાવ રાખ્યો.
કદાગંતવ્યમિતિ ચ ચક્રાતે તે ગમાવધિમ્
'ક્યારે જવું?' એમ કહીને, તેઓ જવાની સમયમર્યાદા નક્કી કરી.
વિનતાયાં ગતાયાં તુ કદ્રૂરાહૂય ચાંગજાન્
વિનતા જતાં, કદ્રૂએ પોતાના સંતાનને બોલાવ્યા.
તુરંગમુચ્ચૈઃશ્રવસં પ્રોદ્ભૂતં ક્ષીરનીરધેઃ
ઉચ્ચૈઃશ્રવસ ઘોડો દુધના સમુદ્રમાંથી બહાર આવ્યો.
કાર્યકારણરૂપસ્ય સાદૃશ્યમધિગચ્છતિ
કાર્ય અને કારણના સ્વરૂપમાં એ સમાનતા પ્રાપ્ત કરે છે.
તસ્ય વાલધિમધ્યાસ્ય કૃષ્ણકુંતલતાં ગતાઃ
એના પૂંછના મધ્યમાં વાળ કાળાં અને વાંકડાં વાળ જેવા થઈ ગયા.
ઇતિ શ્રુત્વા વચો માતુઃ કાદ્રવેયાઃ પરસ્પરમ્
માતાની વાત સાંભળી કદરુના સંતાનો એકબીજામાં વાત કરી.
પ્રાપ્તાઃ પ્રહૃષ્ટા મૃષ્ટાન્નં દાસ્યત્યદ્ય પ્રસૂરિતિ ।। 4.1.50.
એમને આનંદ થયો કે 'આજે અમને માતા સ્વાદિષ્ટ ભોજન આપશે.'
મૃષ્ટં તિષ્ઠતુ તદ્દૂરં વિષાદપ્યધિકં કટુ
એ સ્વાદિષ્ટ ભોજન દૂર રહે, એ તો ઝેર કરતાં પણ વધારે કડવું છે.
વયં ન યામો યદ્ભાવ્યં તદસ્માકં ભવત્વિહ
અમે ત્યાં જ રહીશું, જે અમારું ભાગ્ય છે, એ અહીં જ થાય.
અકર્ણાઃ કૂરહૃદયાઃ પિતરૌ વ્રીડયંતિ તે
બહેરા અને કઠોર હૃદયવાળા, તમે તમારા માતાપિતાને શરમાવો છો.
પિત્રોર્ગિરં નિરાકૃત્ય યે તિષ્ઠેયુઃ સુદુર્મદાઃ
જે લોકો માતાપિતાની વાત ન માને અને અડગ રહે, એ ખરેખર અહંकारी છે.
તેષાં વચનમાકર્ણ્ય નયામ ઇતિ સોરગી
એમના શબ્દો સાંભળી, એ ગુસ્સાથી બોલી, 'ચાલો, આપણે જઈએ.'
તાર્ક્ષ્યસ્ય ભક્ષ્યા ભવત યૂયં મદ્વાક્યલંઘનાત્
મારી આજ્ઞા ઉલ્લંઘન કરવા માટે, તમે તાર્ખ્ષ્યના ભોજન બનશો.
ઇતિ શાપાનલાદ્ભીતૈઃ કૈશ્ચિત્પાતાલમાશ્રિતમ્
એના શાપની આગથી ડરાઈને, કેટલાંક પાતાળમાં છુપાઈ ગયા.
તે પુચ્છમૌચ્ચૈઃશ્રવસમધિગમ્ય મહાધિયઃ
મહાન બુદ્ધિ ધરાવતા એ લોકો ઉચ્ચૈઃશ્રવસના પૂંછ સુધી પહોંચ્યા.
તત્ક્ષ્વેડાનલ ધૂમૌઘૈઃ ફૂત્કારભરનિઃસૃતૈઃ
એના ફૂંકાવાથી નીકળતા ફૂકારા, આગ અને ધૂમાના વાદળોથી—
વિનતાપૃષ્ઠમારુહ્ય કદ્રૂઃ સ્નેહવશાત્તતઃ 4.1.50.
પછી, પ્રેમથી કદરુ વિનતા ની પીઠ પર ચડી.