તત્રેતિહાસો યો વૃત્તસ્તં નિશામય સુવ્રત
હવે, હે સદ્ગુણવંત, ત્યાં જે પ્રાચીન કથા બની, એ ધ્યાનથી સાંભળ.
આસીત્કાશ્યાં શુભાચારઃ સદાતિથિજનપ્રિયઃ
કાશીમાં એક સારા વર્તનવાળો, હંમેશા મહેમાન અને લોકોનો પ્રિય માણસ હતો.
ભર્તૃશુશ્રૂષણરતા ગૃહકર્મસુપેશલા
તેની પત્ની પતિની સેવા માટે સમર્પિત અને ઘરકામમાં નિપુણ હતી.
મૂલર્ક્ષપ્રથમેપાદે તથા કેંદ્રે બૃહસ્પતૌ
જ્યારે મૂળ રાશિનો પહેલો પગ ઉગ્યો અને બૃહસ્પતિ મધ્યમાં હતો—
સુરૂપા વિનયાચારા પિત્રોશ્ચ પ્રિયકારિણી
તે સુંદર, વિનયશીલ અને માતા-પિતાને ખુશ કરનાર હતી.
યથાયથા સમૈધિષ્ટ સા કન્યા પિતૃમંદિરે
સમય જતાં, એ કન્યા પિતાના ઘરમાં પરિપક્વ થઈ.
કસ્મૈ દેયા વરા કન્યા સુરમ્યેયં સુલક્ષણા
આ સુંદર અને સારા લક્ષણોવાળી કન્યાને કોને વર તરીકે આપવી?
કુલેન વયસા ચાપિ શીલેનાપિ શ્રુતેન ચ 4.1.47.
કુળ, ઉંમર, સ્વભાવ અને શિક્ષણ—allને ધ્યાનમાં રાખીને—
ઇતિ ચિંતયતસ્તસ્ય જ્વરોભૂદતિદારુણઃ
એ રીતે વિચારતા, તેને અત્યંત ભયાનક તાવ આવ્યો.
તન્મૂલર્ક્ષવિપાકેન ચિંતાખ્યેન જ્વરેણ ચ
મૂળ રાશિના ફળ અને ચિંતાના તાવથી—
પિતર્યુપરતે તસ્યાઃ કન્યાયાઃ સા જનન્યપિ
પિતાની વિદાય પછી, એ કન્યાની માતા પણ ચાલ્યા ગયા.
ધર્મોયં સહચારિણ્યા જીવતાજીવતાપિ વા
આ ધર્મ છે: સાથી જીવતો હોય કે મૃત્યુ પામે, બંનેમાં એ જ નિયમ છે.
નાપત્યં પાતિ નો માતા ન પિતા નૈવ બાંધવાઃ
ન તો સંતાન, ન તો માતા, ન તો પિતા, અને ન તો સગાં-સંબંધીઓ કોઈ પણ રક્ષણ આપતા નથી.
સુલક્ષણાપિ દુઃખાર્તા પિત્રોઃ પંચત્વમાપ્તયોઃ
સારા ગુણો હોવા છતાં, બંને માતા-પિતાની મૃત્યુ પછી એ દુઃખથી પીડાઈ.
ચિંતામવાપ મહતીમનાથા દૈન્યમાગતા
અત્યારે સહારો વગર, એ મોટી ચિંતામાં અને દુઃખમાં પડી ગઈ.
દુસ્તરં પારમાપ્સ્યામિ સ્ત્રીત્વં સર્વાભિભાવિ યત્
સ્ત્રી તરીકે જે અવસ્થાને પાર કરવી અઘરી છે, એ હું કેવી રીતે પાર કરી શકીશ?
તદદત્તા કથં સ્વૈરમહમન્યં વરં વૃણે
કોઈએ મને આપેલ નથી, તો હું કેવી રીતે સ્વતંત્રપણે બીજું વર પસંદ કરી શકી?
સ્વાધીનોપિ ન તત્તેન વૃતેનાપિ હિ કિં ભવેત્ 4.1.47.
હું સ્વતંત્ર હોવા છતાં, આવું પસંદગીથી શું લાભ થશે?
યુવભિર્બહુભિર્નિત્યં પ્રાર્થિતાપિ મુહુર્મુહુઃ
તમે બધા, ઘણા અને યુવાન, વારંવાર મને મેળવવા ઈચ્છા વ્યક્ત કરતા રહ્યા છો,
પિત્રોરુપરતિં દૃષ્ટ્વા વાત્સલ્યં ચ તથાવિધમ્
મારા માતા-પિતાની મૃત્યુ અને તેમનો ઊંડો પ્રેમ જોઈને,
યાભ્યામુત્પાદિતા ચાહં યાભ્યાં ચ પરિપાલિતા
જેની પાસે હું જન્મી અને જેમણે મને સાચવી,
અહો દેહોપ્યહોંગત્વં યથા પિત્રોઃ પુરો મમ
અહો, મારા શરીર અને મારા અસ્તિત્વ પણ મારા માતા-પિતાની સામે હતા.
બ્રહ્મચર્યં દૃઢં કૃત્વા તપ ઉગ્રં ચચાર હ
કઠોર બ્રહ્મચર્યનું સંકલ્પ કરીને, એણે કઠિન તપ કરવાનું શરૂ કર્યું.
તસ્યાં તપસ્યમાનાયામેકાચ્છાગી લઘીયસી
તપસ્યા કરતી વખતે, એ એક હલકાં ભોજન પર જીવી રહી.
તૃણપર્ણાદિકં કિંચિત્સાયમભ્યવહૃત્ય સા
સાંજે, એ થોડું ઘાસ, પાંદડા અને આવું કંઈક ખાઈ લેતી.
તત ઇત્થં વ્યતીતાસુ પંચષા સુસમાસુ ચ
આ રીતે, પાંચ-છ વર્ષ સારી રીતે પસાર થયા.
સન્નિધાવુત્તરાર્કસ્ય તપસ્યતીં સુલક્ષણામ્
સૂર્યાસ્ત સમયે, એ સારા ગુણોવાળી સ્ત્રી તપસ્યા કરતી રહી.
તતો ગિરિજયા શંભુર્વિજ્ઞપ્તઃ કરુણાત્મના 4.1.47.
પછી, કરુણા ભરેલી ગિરિજાએ શંભુને વિનંતી કરી.
શર્વાણીગિરમાકર્ણ્ય તતઃ શર્વઃ કૃપાનિધિઃ
શર્વાણીના શબ્દો સાંભળીને, પછી શર્વા, દયાનો સાગર,
સુલક્ષણે પ્રસન્નોસ્મિ વરં વરય સુવ્રતે
સુલક્ષણે, હું તારી પર પ્રસન્ન છું; સારા વ્રતવાળી, તું કોઈ વર માંગ.