હંસત્વં તસ્ય સૂર્યસ્ય તદા સફલતામગાત્
એ સમયે, સૂર્યદેવે હંસરૂપ ધારણ કર્યું હતું, તેનું ફળ પ્રાપ્ત થયું.
અથ કાશીં સમાસાદ્ય રવિરંતર્બહિશ્ચરન્
પછી, કાશી પહોંચીને, સૂર્યદેવ અંદર અને બહાર બંને રીતે વિહાર કરવા લાગ્યા.
વિભાવસુર્વસન્કાશ્યાં નાનારૂપેણ વત્સરમ્
તે તેજસ્વી દેવ કાશીમાં વિવિધ રૂપે એક વર્ષ સુધી રહ્યા.
કદાચિદતિથિર્ભૂતો દુર્લભં પ્રાર્થયન્રવિઃ
ક્યારેક સૂર્યદેવ અતિથિ બનીને, દુર્લભ વસ્તુની ઈચ્છા કરતા.
કદાચિદ્યાચકો જાતો બહુદોપિ કદાપ્યભૂત્
ક્યારેક તેઓ ભિક્ષુક બનતા, ઘણીવાર તો એ પણ નહોતાં بنتા.
વેદબાહ્યાં ક્રિયાં ચાપિ કદાચિત્પ્રત્યપાદયત્
ક્યારેક તેમણે વેદબાહ્ય ક્રિયાઓ પણ કરી.
કદાચિજ્જટિલો જાતઃ કદાચિચ્ચ દિગંબરઃ
ક્યારેક જટાધારી બન્યા, તો ક્યારેક દિગંબર પણ થયા.
સર્વપાષંડધર્મજ્ઞઃ કદાચિદ્બ્રહ્મવાદ્યભૂત્
ક્યારેક બધા પાંથડાંના ધર્મ જાણનારા, તો ક્યારેક બ્રહ્મના ઉપદેશક બન્યા.
નાનાવ્રતોપદેશૈશ્ચ કદાચિત્સ પતિવ્રતાઃ
ક્યારેક વિવિધ વ્રતોના ઉપદેશ આપીને, પતિવ્રતા સ્ત્રીઓને માર્ગદર્શન આપ્યું.
કાપાલિક વ્રતધરઃ કદાચિચ્ચાભવદ્દ્વિજઃ 4.1.46.
ક્યારેક કાપાલિક વ્રત ધારણ કર્યું, તો ક્યારેક દ્વિજ પણ બન્યા.
ક્વચિદ્વિપ્રઃ ક્વચિદ્રાજપુત્રો વૈશ્યોંત્યજઃ ક્વચિત
ક્યારેક બ્રાહ્મણ, ક્યારેક રાજકુમાર, ક્યારેક વૈશ્ય, તો ક્યારેક શૂદ્ર પણ બન્યા.
યતિઃ કદાચિદિતિ સરૂપૈરભ્રામયજ્જનાન્
ક્યારેક યતિ બની, આવા અનેક રૂપ ધારણ કરીને લોકોએ ભટકાવ્યા.
ઇતિ નાનાવિધૈ રૂપૈશ્ચરન્કાશ્યાં ગ્રહેશ્વરઃ
આ રીતે ગ્રહોના સ્વામી કાશીમાં અનેક રૂપે વિહાર કરતા.
તતો નિનિંદ ચાત્માનં ચિંતાર્તઃ કશ્યપાત્મજઃ
પછી કશ્યપપુત્રે મનમાં દુઃખી થઈને પોતાને દોષ આપ્યો.
અનિષ્પાદિતકાર્યાર્થે મયિ સામાન્યભૃત્યવત્
મારું કાર્ય પૂરું ન થયું હોવાથી, પોતાને સામાન્ય દાસ સમાન માન્યો.
કોપમપ્યુરરીકૃત્ય યદિ યાયાં કથંચન
કોઈ રીતે ગુસ્સો મનમાં રાખીને, હવે અહીંથી જવું જોઈએ કે કેમ, એમ વિચારવા લાગ્યા.
અથોંકૃત્યાવહેલં વા યામિ ચેચ્ચ કથંચન
અને જો ક્યારેક હું અયોગ્યતા કે અવગણનાથી અહીંથી જાઉં,
હરકોપાનલે નૂનં યદિ યાતઃ પતંગતામ્
અને જો હું ખરેખર મહાદેવના ક્રોધરૂપ અગ્નિમાં પડીને પતંગિયાં જેવો ભસ્મ થઈ જાઉં,
સ્થાસ્યામ્યત્રૈવ તન્નિત્યં ન ત્યક્ષ્યામિ કદાચન
તો પણ હું અહીં હંમેશાં રહીશ; આ સ્થાન ક્યારેય છોડીશ નહીં.
પુરઃ પુરારેઃ કાયાર્થમનિવેદ્યેહ તિષ્ઠતઃ 4.1.46.
શહેરના સ્વામી મહાદેવ સામે ઊભો રહીને, શરીરનું સારું કાર્ય અર્પણ કર્યા વિના,
અન્યાન્યપિ ચ પાપાનિ મહાંત્યલ્પાનિ યાનિ ચ
અને બીજા મોટા કે નાના જે પણ પાપો છે,
બુદ્ધિપૂર્વં મયા ચૈતન્ન પાપં સમુપાર્જિતમ્
એમાંનું એક પણ પાપ મેં જાણબૂઝીને કર્યું નથી.
ધર્મો હિ રક્ષિતો યેન દેહે સત્વરગત્વરે
જેના દ્વારા ધર્મનું રક્ષણ થાય છે, તે શરીરમાં હોય કે ઝડપથી ચાલવામાં,
રક્ષણીયો યદિ ભવેત્કામઃ કામારિણા કથમ્
જો રક્ષણ આપવું જ હોય, તો કામના દુશ્મન દ્વારા એ કેમ શક્ય છે?
અર્થશ્ચેત્સર્વથારક્ષ્ય ઇતિ કૈશ્ચિદુદાહૃતમ્
કેટલાંક માન્યા છે કે, ધનને સર્વપ્રથમ રક્ષવું જોઈએ.
ધર્મસ્તુ રક્ષિતઃ સર્વૈરપિદેહવ્યયેન ચ
પણ ધર્મ તો બધા દ્વારા—even શરીર ગુમાવીને પણ—રક્ષાય છે.
અયમેવ હિ વૈ ધર્મઃ કાશીસેવનસંભવઃ
ખરેખર, કાશીનું સેવા કરવાથી જે ધર્મ ઉત્પન્ન થાય છે, એ જ સાચો ધર્મ છે.
અવાપ્ય કાશીં દુષ્પ્રાપાં કો જહાતિ સચેતનઃ
કોઈ પણ જાગૃત મનુષ્ય, જે કઠિનાઈથી મળતી કાશી મેળવી છે, એ કદી તેને કેમ છોડે?
વારાણસીં સમુત્સૃજ્ય યસ્ત્વન્યત્ર યિયાસતિ
જે માણસ વારાણસી છોડીને બીજે ક્યાંક જવા ઈચ્છે છે,
પુત્રમિત્રકલત્રાણિ ક્ષેત્રાણિ ચ ધનાનિ ચ 4.1.46.
પુત્ર, મિત્ર, પત્ની, જમીન કે ધન માટે,