વરં હિ તત્કાશિરજોતિ પાવનં રજસ્તમોધ્વંસિ શશિપ્રભોજ્જ્વલમ્
કાશીનું ધૂળ પણ ચાંદની જેવી તેજસ્વી, પવિત્ર અને રાગ-દ્વેષને નાશ કરનાર છે, એ જ વધારે શ્રેષ્ઠ છે.
ન દેવલોકો ન ચ સત્યલોકો ન નાગલોકો મણિકર્ણિકાયાઃ
દેવલોક, સત્યલોક કે નાગલોક પણ મણિકર્ણિકાની સરખામણી કરી શકે નહીં.
મહામહોભૂર્મણિકર્ણિકાસ્થલી તમસ્તતિર્યત્ર સમેતિ સંક્ષયમ્
મણિકર્ણિકાનું મહાન અને પવિત્ર સ્થાન એ છે જ્યાં બધું અંધકાર અને અજ્ઞાન નાશ પામે છે.
કિમુ નિર્વાણપદસ્ય ભદ્રપીઠં મૃદુલં તલ્પમથોનુમોક્ષલક્ષ્મ્યાઃ
પછી તો મુક્તિના પાવન આસન, સુખદ શય્યા કે અંતિમ મુક્તિના સૌભાગ્યની તો વાત જ શું!
સમતીતવિમુક્તજંતુસંખ્યા ક્રિયતે યત્ર જનૈઃ સુખોપવિષ્ટૈઃ
ત્યાં સુખથી બેઠેલા લોકો જે મુક્તિ પામેલા જીવોની સંખ્યા ગણે છે, એ અણગણ્ય છે.
પુનર્વિજ્ઞાપયામાસ કાશીપ્રાપ્ત્યૈ પિનાકિનમ્
પછી તેણે ફરી કાશી પ્રાપ્ત કરવા માટે પિનાકધારીને વિનંતી કરી.
શ્રીપાર્વત્યુવાચ પ્રમથાધિપ સર્વેશ નિત્યસ્વાધીનવર્તન
શ્રી પાર્વતીએ કહ્યું: હે પ્રમથાધિપતિ, સર્વના સ્વામી, હંમેશા સ્વેચ્છાથી વર્તનારા,
સ્કન્દ ઉવાચ જિતપીયૂષમાધુર્યાં કાશીસ્તવનસુંદરીમ્ 4.1.44.
સ્કંદે કહ્યું: કાશીનું સ્તવન એવું સુંદર છે કે તે અમૃતની મીઠાશને પણ જીતે છે.
શ્રીદેવદેવ ઉવાચ અયિ પ્રિયતમે ગૌરિ ત્વદ્વા ગમૃતસીકરૈઃ
શ્રી દેવદેવે કહ્યું: હે પ્રિય ગૌરી, તારા વચનો અમૃતના ટીપાંથી ભીંજાયેલા છે.
ત્વં જાનાસિ મહાદેવિ મમ યત્તન્મહદ્વ્રતમ્
હે મહાદેવી, તું મારા એ મહાન વ્રતને જાણે છે.
પિતામહસ્ય વચનાદ્દિવોદાસે મહીપતૌ
પિતામહના આજ્ઞાથી રાજા દિવોદાસને,
કથં સ રાજા ધર્મિષ્ઠઃ પ્રજાપાલનતત્પરઃ
એ રાજા કેવો છે, જે ધર્મમાં સ્થિર છે અને પ્રજાની રક્ષા માટે તત્પર છે?
અધર્મવર્તિનો યસ્માદ્વિઘ્નઃ સ્યાન્નેતરસ્ય તુ
જે અધર્મમાં ચાલે છે તેને અટકાવામાં કોઈ દોષ નથી; પણ જો એવું ન થાય તો,
ધર્મવર્ત્માનુસરતાં યો વિઘ્નં સમુપાચરેત્
પણ જો કોઈ ધર્મના માર્ગે ચાલનારને અવરોધે છે,
વિનાચ્છિદ્રેણ તં ભૂપં નોત્સાદયિતુમુત્સહે
કોઈ દોષ વિના, એ રાજાને હું નાશ કરી શકતો નથી.
ન જરા તમતિક્રામેન્ન તં મૃત્યુર્જિર્ઘાંસતિ
ન તો વૃદ્ધાપ્ય તેને સ્પર્શે છે, ન તો મૃત્યુ તેની નજીક આવે છે.
ઇતિ સંચિંતયન્દેવો યોગિનીચક્રમગ્રતઃ
આ રીતે વિચારતા દેવતા યોગિનીઓના વર્તુળ સામે ઊભા રહ્યા.
અથ દેવ્યા સમાલોચ્ય વ્યોમકેશો મહામુને 4.1.44.
પછી દેવી સાથે ચર્ચા કરીને વ્યોમકેશે મહાન ઋષિ સાથે વાત કરી.
સત્વરં યાત યોગિન્યો મમ વારાણસીં પુરીમ્
હવે, યોગિનીઓ, જલદીથી મારી વારાણસી નગરીમાં જાઓ.
સ્વધર્મવિચ્યુતઃ કાશીં યથા તૂર્ણં ત્યજેન્નૃપઃ
જેમ રાજા પોતાનો ધર્મ છોડીને કાશી નગરી ઝડપથી ત્યજી દે છે,
યથા પુનર્નવીકૃત્ય પુરીં વારાણસીમહમ્
એ જ રીતે હું પણ વારાણસી નગરીને ફરીથી નવી બનાવીશ.
ઇતિ પ્રસાદમાસાદ્ય શાસનં શિરસા વહન્
આ રીતે કૃપા પ્રાપ્ત કરીને, આજ્ઞા મસ્તકે ધારણ કરીને,
યયુરાકાશમાવિશ્ય મનસોપ્ય તિરંહસા
તેઓ આકાશમાં પ્રવેશ્યા અને મનથી જલદી દૂર ગયા.
અદ્ય ધન્યતરાઃ સ્મો વૈ દેવદેવેન યત્સ્વયમ્
આજે અમે ખરેખર ધન્ય છીએ, કારણ કે દેવોના દેવએ પોતે અમને કૃપા કરી છે.
અદ્ય સદ્યો મહાલાભાવભૂતાં નોતિદુર્લભૌ
આજે અમને તરત જ મહાન લાભ મળ્યો છે, જે મળવો બહુ મુશ્કેલ નથી.
ઇતિ મુદિતમનાઃ સ યોગિનીનાં નિકુરંવસ્ત્વથમંદરાદ્રિકુંજાત્
આ રીતે આનંદિત હૃદયથી યોગિનીઓનો એ સમૂહ મંદર પર્વતની ગુફાઓમાંથી નીકળી ગયો.
સ્વનેત્રદૈર્ઘ્યનિર્માણં પ્રશશંસ ફલાન્વિતમ્
તેણે પોતાની લાંબી આંખોની રચનાને, જે ફળદાયી બની હતી, તેની પ્રશંસા કરી.
દિવ્યપ્રાસાદમાલાનાં પતાકાશ્ચલપલ્લવાઃ
દિવ્ય મહેલો પર લટકતી વણાવેલી માળાઓની ધ્વજાઓ પાંદડાં જેવી લહેરાતી હતી.
ચંચત્પ્રાસાદમાણિક્યૈર્વિજૃંભિતમરીચિભિઃ
માણિક્યોથી શોભતા મહેલો પ્રસરી રહેલી કિરણોથી ઝગમગતા હતા.
દેવત્વં માયયાચ્છાદ્ય વેષં કાર્પટિકોચિતમ્
દૈવી સ્વરૂપને માયાથી છુપાવી, તેણે ભીખારીને યોગ્ય એવો વેશ ધારણ કર્યો.