સ્મૃતિમાત્રપથંગતોપિ યસ્ત્રિવિધ તાપમપાકરોત્યલમ્
માત્ર સ્મરણના માર્ગે પસાર થવાથી પણ, તે ત્રણ પ્રકારના દુઃખને સંપૂર્ણપણે દૂર કરે છે.
અપિ કાશિ સમાગતોઽનિલો યદિ ગાત્રાણિ પરિષ્વજેન્મમ
હે કાશી, જો તારો પવન આવીને મારા અંગોને સ્પર્શે,
અગમિષ્યદહોકથં સતાપો નનુ દક્ષાંગજયાય એધિતઃ
ત્યારે પણ, દક્ષની પુત્રી માટે જે તાપ પ્રગટાયો છે, તે કેમ ન આવે?
ન તથોજ્ઝિતદેહયાતયા મમ દક્ષોદ્ભવયામનોઽદુનોત્
દેહ છોડી દેવાનો યાતના પણ, દક્ષકન્યાથી થયેલા દુઃખ જેટલી ન હતી.
અયિ કાશિ મુદા કદા પુનસ્તવ લપ્સ્યે સુખમંગસંગજમ્
હે કાશી, ક્યારે હું ફરી આનંદથી તારા સંગથી મળનારી ખુશી પ્રાપ્ત કરીશ?
અયિ કાશિ વિનાશિતાઘસંઘે તવવિશ્લેષજઆશુશુક્ષણિઃ
હે કાશી, પાપોના ટોળા નાશ પામ્યા પછી પણ, તારા વિયોગની આગે હું દાઝી રહ્યો છું.
અગમન્મમ દક્ષજા વિયોગજો દવથુઃ પ્રાગ્ઘિમવત્સુતૌષધેન
દક્ષકન્યાના વિયોગથી થયેલો તાવ મને લાગ્યો, જેનો ઉપચાર હિમાલયની ઔષધિથી પણ ન થયો.
મનસેતિ ગૃણંસ્તદા શિવઃ સુતરાં સંવૃતતાપવૈકૃતઃ 4.1.44.
પછી, શિવનું મન આવું દુઃખી થયું કે, તે સંપૂર્ણપણે શોકમાં ગરકાવ થઈ ગયો.
પ્રિયયા વપુષોર્ધયાનયાપ્યપરિજ્ઞાત વિયોગકારણઃ
પ્રિયાની દેહ હાજર હોવા છતાં, વિયોગનું કારણ સમજાઈ ન શક્યું.
તવ ભૂતિરહો વિભૂતિદાત્રી સકલાપત્કલિકાપિ ભૂતધાત્રી
હે સમૃદ્ધિ આપનારી, તારી મહિમા ખરેખર સર્વે જીવનો આધાર છે અને બધા દુઃખોનો નાશક છે.
ત્વદનીક્ષણતઃ ક્ષણાદ્વિભો પ્રલયં યાંતિ જગંતિ શોચ્યવત્
હે વિભુ, તમારી નજરથી વંચિત થતાં જ, જગત એક પળમાં દુઃખદ રીતે વિનાશ પામે છે.
ભવતઃ પરિતાપહેતવો ન ભવંતીંદુ દિવાકરાગ્નયઃ
ચાંદો, સૂર્ય કે અગ્નિ, તમને કદીયે કોઈ દુઃખ આપતા નથી.
ભુજગાભુજગાઃ સદૈવ તેઽમી ન વિષં સંક્રમતે ચ નીલકંઠ
હે નીલકંઠ, આ સાપો હંમેશા તમારી આજુબાજુ રહે છે, છતાં તેમનું ઝેર તમારું કશું પણ બગાડતું નથી.
ઇતિ સંસૃતિસંબીજજનન્યાભિહિતે હિતે
આ રીતે, સંસારના બીજની જનનીએ કલ્યાણ માટે વાત કરી.
સત્વરં શિવયાજ્ઞાયિ ધ્રુવં કાશ્યાહૃતોહરઃ
પછી, શિવજીને કાશીમાંથી યજ્ઞ માટે તરત લાવવામાં આવ્યા.
અથબાલસખી ભૂત તત્તત્કાનનવીરુધમ્
અથવા, બાળસખીઓ સાથે તે વનના વિવિધ છોડ પાસે ગઈ.
કૃતપુંડરીકશોભાં સ્મરહરકાશીં પુરીં યાવઃ
તેઓ કમળની શોભાથી સુશોભિત સ્મરહર કાશી નગરમાં પહોંચ્યા.
ધરાધરેંદ્રસ્ય ધરાતિસુંદરા ન માં તથાસ્યાપિ ધિનોતિ ધૂર્જટે 4.1.44.
હે ધૂર્જટિ, ધરતીના સુંદરતમ પર્વતો પણ મને એવડી ખુશી આપતા નથી, જેટલી એ મને આપે છે.
ન યત્ર કાશ્યાં કલિકાલજં ભયં ન યત્ર કાશ્યાં મરણાત્પુનર્ભવઃ
કાશીમાં કળીયુગથી જન્મતા ભય નથી અને મૃત્યુ પછી પુનર્જન્મ પણ નથી.
કિમત્ર નો સંતિ પુરઃ સહસ્રશઃ પદેપદે સર્વસમૃદ્ધિભૂમયઃ
અહીં શું નથી? દરેક પગલીએ હજારો સર્વસંપન્ન સ્થળો છે.
ત્રિવિષ્ટપે સંતિ ન કિં પુરઃ શતં સમસ્તકૌતૂહલજન્મભૂમયઃ
સ્વર્ગમાં પણ શું આવી શતેક આશ્ચર્યજનક સ્થળો નથી?
ન કેવલં કાશિવિયોગજો જ્વરઃ પ્રબાધતે ત્વાં તુ તથા યથાત્ર મામ્
માત્ર કાશીથી વિયોગનો દુઃખ જ તમને પીડતું નથી, અહીં એ જ દુઃખ મને પણ સતાવે છે.
મયા ન મેને મમજન્મભૂમિકા વિયોગજન્મા પરિદાઘઈશિતઃ
મારા જન્મસ્થાનથી વિયોગનું દુઃખ મને કેટલીયે વધુ રીતે દહાડે છે, પણ મેં એનું કદી ધ્યાન આપ્યું નહોતું.
ન મોક્ષલક્ષ્મ્યોત્ર સમક્ષમીક્ષિતાસ્તનૂભૃતા કેનચિદેવ કુત્રચિત્
અહીં, મુક્તિદાયિ દેવીને કોઈ જીવિતે, ક્યારેય, ક્યાંયે સીધી જોઈ નથી.
ન મુક્તિરસ્તીહ તથા સમાધિના સ્થિરેંદ્રિયત્વોજ્ઝિત તત્સમાધિના
અહીં, ઇન્દ્રિયોની સ્થિરતા વિના જે સમાધિ થાય છે, એથી મુક્તિ મળતી નથી.
ન નાકલોકે સુખમસ્તિ તાદૃશં કુતસ્તુ પાતાલતલેઽતિસુંદરે
આવું સુખ તો સ્વર્ગમાં પણ નથી, તો પાતાળના સુંદર તળિયે કેવી રીતે હોય?
ક્ષેત્રે ત્રિશૂલિન્ભવતોઽવિમુક્તે વિમુક્તિલક્ષ્મ્યા ન કદાપિ મુક્તે
હે ત્રિશૂળધારી, તમારા અવિમુક્ત ક્ષેત્રમાં મુક્તિનું સૌભાગ્ય મુક્ત જન માટે કદીયે દૂર નથી.
ષડંગયોગાન્નહિ તાદૃશી નૃભિઃ શરીરસિદ્ધિઃ સહસાત્ર લભ્યતે 4.1.44.
છાંગ યોગથી, મનુષ્યને અહીં શરીરસિદ્ધિ સહેલાઈથી મળતી નથી.
વરં હિ તિર્યક્ત્વમબુદ્ધિવૈભવં ન માનવત્વં બહુબુદ્ધિભાજનમ્
પશુરૂપે જન્મ લેવો, ભલે બુદ્ધિનો તેજ ન હોય, એ માનવ જન્મ કરતાં સારું છે, કારણ કે માનવમાં અનેક વિચારોની ઉથલપાથલ રહે છે.
દૃશૌ કૃતાર્થે કૃતકાશિદર્શને તનુઃકૃતાર્થા શિવકાશિવાસિની
જ્યારે આંખો કાશીનું દર્શન કરે છે ત્યારે તેનું જીવન સફળ થાય છે; અને શરીર કાશીમાં વસે ત્યારે તેનું જીવન પૂરું થાય છે.