અપ્યહાસીદિતોલોકાજ્જગામ ચ સુરાલયમ્
એ અચાનક નજરથી અદૃશ્ય થઈ ગયો અને દેવલોકે ગયો.
તેષામેવવિચારાચ્ચ હાનિરેષા સુપર્વણામ્
એમના વિચારોની અછાનવીથી, સુપર્ણોને આ નુકસાન થયું.
પિતામહેન મહતો ગૌરવાત્પ્રતિપાદિતમ્
પિતામહે આ વાત મહાન માનથી કહી હતી.
પૌરાઃ સમાગતા દ્વારિ સહ જાનપદૈર્નરૈઃ
નગરવાસીઓ અને ગામના લોકો દરવાજા પર ભેગા થયા.
દત્ત્વોપદં યથાર્હં તે પ્રણેમુઃ ક્ષોણિવજ્રિણમ્
યથાયોગ્ય ભેટ આપી, બધાએ વીજધારી રાજાને વંદન કર્યું.
કેચિચ્ચ સમુદા દૃષ્ટ્યા કેચિચ્ચ કરસંજ્ઞયા
કેટલાંકએ નજરથી, કેટલાંકએ હાથના ઇશારે અભિવાદન કર્યું.
તેજિરે ભેજિરે સર્વે રત્નાર્ચિઃ પરિસેવિતે રાજ્ઞઃ શતશલાકસ્થચ્છત્રસ્યચ્છાયયાશુભે
બધા રત્નોના તેજથી ઝગમગતા, રાજાના શતપત્ર છત્રીની પવિત્ર છાંયામાં ભેગા થયા.
વિશાંપતિરથોવાચ તન્મુખચ્છાયયેરિતમ્ 4.1.43.
પછી પ્રજાપતિએ, એ છત્રીની છાંયામાં બેઠા, વાણી કરી.
અસ્મત્કુલે મૂલભૂતો ભાસ્કરો માન્ય એવ નઃ 4.1.43.
અમારા વંશમાં સૂર્યદેવ મૂળરૂપ છે અને હંમેશાં પૂજનીય છે.
અથ મંદરકંદરોદરોલ્લસદ સમદ્યુતિ રત્નમંદિરે
પછી, મંદરપર્વતની ગુફા અને ઢોળાવ જેવી ઝગમતી રત્નમહેલમાં—
નિવસઞ્જગદીશ્વરો હરઃ કૃશરજનીશ કલામનોહરઃ
ત્યાં જગતના સ્વામી હર, કાળાં અને ક્ષીણ શરીરે ચંદ્રકલા ધારણ કરીને, વસતા હતા.
વિરહાનલશાંતયે તદા સમલેપિ ત્રિપુરારિણાપિ યઃ ।। મલયોદ્ભવ પંક એષ સ પ્રતિપેદેહ્યધુના પિપાંસુતામ્ । ૩ પરિતાપહરાણિ પદ્મિનીનાં મૃદુલાન્યપિ કંકણીકૃતાનિ
વિયોગની આગ શમાવવા, ત્રિપુરારીએ પોતે મલય પર્વતની ચંદન લિપિ લગાવી; હવે એ ચંદન સૌને લલચાવે છે. કમળની નરમ વેણીઓ પણ, જે દુઃખ દૂર કરે છે, એણે પહેરી હતી.
યદુ દુગ્ધનિધિં નિમથ્યદેવૈર્મૃદુસારઃ સમકર્ષિ પૂર્ણચંદ્રઃ
જ્યારે દેવોએ દુધના દરિયાને ઉકાળ્યો, ત્યારે શાંત અને શુદ્ધ પૂર્ણચંદ્ર બહાર આવ્યો.
યદદીધરદેષ જાતતાપઃ પૃથુલે મૌલિજટાનિ કુંજકોણે
પર્વતની ઢાળ પરથી ઉઠેલો તીવ્ર તાપ, તેની જાડા જટાના મૂળમાં રોકાઈ ગયો.
મહતો વિરહસ્ય શંકરઃ પ્રસભંતસ્યવશી વશંગતઃ
શંકર, સ્વયં પર કાબૂ ધરાવતો હોવા છતાં, મોટા વિયોગના દુઃખથી જોરથી વિમુખ થઈ ગયો.
અતિચિત્રમિદં યદાત્મના શુચિરપ્યેષ કૃપીટયોનિના
આ ખરેખર આશ્ચર્યજનક છે કે, પોતે શુદ્ધ હોવા છતાં, પર્વતકન્યાના કારણે તેને પીડા પહોંચી.
નિજભાલતલં કલાનિધેઃ કલયા નિત્યમલંકરોતિ યઃ
જે હંમેશા ચંદ્રના કિરણોથી ભરેલા ભાગથી પોતાનું કપાળ શોભાવે છે.
ગરલં ગલનાલિકાતલે વિલસેદસ્ય ન તેન તાપિતઃ 4.1.44.
તેણે ગળાના તળિયે ઝળહળતા ઝેરથી કદી દુઃખ અનુભવ્યું નહીં.
વિલસદ્ધરિચંદનોદકચ્છટયા તદ્વિરહાપનુત્તયે
સુગંધિત ચંદનમિશ્રિત પાણીની તેજસ્વી ઝાંખીથી, તે વિયોગની પીડા દૂર કરે છે.
સકલભ્રમમેષ નાશયેત્સ્રગહિત્વાદ્યપદેશજં હરઃ
હર, માળા વગેરેના ઉપદેશથી ઉદ્ભવતા બધા ભ્રમને નાશ કરે છે.
સ્મૃતિમાત્રપથંગતોપિ યસ્ત્રિવિધ તાપમપાકરોત્યલમ્
માત્ર સ્મરણના માર્ગે પસાર થવાથી પણ, તે ત્રણ પ્રકારના દુઃખને સંપૂર્ણપણે દૂર કરે છે.
અપિ કાશિ સમાગતોઽનિલો યદિ ગાત્રાણિ પરિષ્વજેન્મમ
હે કાશી, જો તારો પવન આવીને મારા અંગોને સ્પર્શે,
અગમિષ્યદહોકથં સતાપો નનુ દક્ષાંગજયાય એધિતઃ
ત્યારે પણ, દક્ષની પુત્રી માટે જે તાપ પ્રગટાયો છે, તે કેમ ન આવે?
ન તથોજ્ઝિતદેહયાતયા મમ દક્ષોદ્ભવયામનોઽદુનોત્
દેહ છોડી દેવાનો યાતના પણ, દક્ષકન્યાથી થયેલા દુઃખ જેટલી ન હતી.
અયિ કાશિ મુદા કદા પુનસ્તવ લપ્સ્યે સુખમંગસંગજમ્
હે કાશી, ક્યારે હું ફરી આનંદથી તારા સંગથી મળનારી ખુશી પ્રાપ્ત કરીશ?
અયિ કાશિ વિનાશિતાઘસંઘે તવવિશ્લેષજઆશુશુક્ષણિઃ
હે કાશી, પાપોના ટોળા નાશ પામ્યા પછી પણ, તારા વિયોગની આગે હું દાઝી રહ્યો છું.
અગમન્મમ દક્ષજા વિયોગજો દવથુઃ પ્રાગ્ઘિમવત્સુતૌષધેન
દક્ષકન્યાના વિયોગથી થયેલો તાવ મને લાગ્યો, જેનો ઉપચાર હિમાલયની ઔષધિથી પણ ન થયો.
મનસેતિ ગૃણંસ્તદા શિવઃ સુતરાં સંવૃતતાપવૈકૃતઃ 4.1.44.
પછી, શિવનું મન આવું દુઃખી થયું કે, તે સંપૂર્ણપણે શોકમાં ગરકાવ થઈ ગયો.
પ્રિયયા વપુષોર્ધયાનયાપ્યપરિજ્ઞાત વિયોગકારણઃ
પ્રિયાની દેહ હાજર હોવા છતાં, વિયોગનું કારણ સમજાઈ ન શક્યું.
તવ ભૂતિરહો વિભૂતિદાત્રી સકલાપત્કલિકાપિ ભૂતધાત્રી
હે સમૃદ્ધિ આપનારી, તારી મહિમા ખરેખર સર્વે જીવનો આધાર છે અને બધા દુઃખોનો નાશક છે.