મંત્રપૂતં મહાર્હં ચ વિધિયુક્તં સુસંસ્કૃતમ્
મંત્રથી પવિત્ર કરેલી, મૂલ્યવાન, વિધિપૂર્વક તૈયાર અને સુંદર રીતે સજાવેલી ભેટો.
વાપીકૂપતડાગાનામારામાણાં પદેપદે
દરેક જગ્યાએ તળાવ, કૂવા, સરોવર અને બાગ-બગીચા જોવા મળે છે.
યદ્રાષ્ટ્રે હૃષ્ટપુષ્ટાશ્ચ દૃશ્યંતે સર્વજાતયઃ
એ રાજ્યમાં દરેક જાતિના લોકો આનંદિત અને તંદુરસ્ત જોવા મળે છે.
ઇત્થં તસ્ય મહીજાનેઃ સર્વત્ર શુચિવર્તિનઃ
એ રાજાના રાજ્યમાં સર્વત્ર લોકો પવિત્રતા અને સદાચારથી વર્તે છે.
અથોવાચામર ગુરુર્દેવાનપચિકીર્ષુકાન્
પછી અમર ગુરુએ દેવતાઓને સેવા કરવા ઇચ્છાથી સંબોધન કર્યું.
યથા સ રાજા સંવેત્તિ ન તથાત્રાપિ કશ્ચન
જે રીતે એ રાજા સમજણ ધરાવે છે, તેવી સમજ અહીં બીજાને નથી.
તેન યદ્યપિ ભૂભર્ત્રા ભૂમેર્દેવા વિવાસિતાઃ
એથી, ભૂમિના ભારવાહક દ્વારા દેવતાઓને પૃથ્વી પરથી દૂર કરી દેવામાં આવ્યા હતા, છતાં પણ,
કાલો નિમિષમાત્રોપિ યાન્વિના ન સુખં વ્રજેત્ 4.1.43.
તેમના વિના એક પળ માટે પણ સુખ મળતું નથી.
અંતર્બહિશ્ચરા નિત્યં સર્વવિશ્રંભ ભૂમયઃ
પૃથ્વી અંદર અને બહાર સતત ગતિ કરે છે અને એ સર્વ વિશ્વાસનો આધાર છે.
સમાકર્ણ્ય ચ તે સર્વે ત્રિદશા ગીષ્પતીરિતમ્ અભિનંદ્યાથ તં સર્વે પ્રોચુરિત્થં ભવેદિતિ
પછી, જ્યારે બધા દેવોએ ગીતના સ્વામીના શબ્દો સાંભળ્યા, ત્યારે તેઓ આનંદિત થયા અને કહ્યું, 'એવું જ થાઓ.'
તતઃ શક્રઃ સમાહૂય વીતિહોત્રં પુરઃસ્થિતમ્
પછી ઇન્દ્રે પોતાના સામે ઉભેલા વીતિહોત્રને બોલાવ્યા.
હવ્યવાહન યા મૂર્તિસ્તવ તત્ર પ્રતિષ્ઠિતા
હે અગ્નિ, તું ત્યાં હવન સ્વરૂપે સ્થાપિત થયો છે.
સમાગતાયાં તન્મૂર્તૌ સર્વાનષ્ટાગ્રયઃ પ્રજાઃ
જ્યારે સર્વે અગ્રગણ્ય અને ગુમ થયેલા પ્રાણીઓ એ સ્વરૂપમાં એકત્ર થયા,
પ્રજાસુ ચ વિરક્તાસુ રાજ્યકામદુઘાસુ વૈ
અને જ્યારે પ્રજાઓ, જે રાજયની ઇચ્છા રાખતી હતી, તે પણ નિરસ થઈ ગઈ,
પ્રજાનાં રંજનાદ્રાજા યેયં રૂઢિરુપાર્જિતા
રાજા, પ્રજાને પ્રસન્ન કરીને, લોહી વહાવીને આ સંપત્તિ મેળવે છે.
પ્રજાવિરહિતો રાજા કોશદુર્ગબલાદિભિઃ
પ્રજાવિહોણો રાજા, ભલે ખજાનો, કિલ્લા અને સેના હોવા છતાં,
ત્રિવર્ગસાધનાહેતુઃ પ્રાક્પ્રજૈવ મહીપતેઃ
રાજા માટે ત્રણ પુરુષાર્થ પ્રાપ્ત કરવાનો મુખ્ય સાધન તો પ્રજાજ છે.
ક્ષીણે ત્રિવર્ગે સંક્ષીણા ગતિર્લોકદ્વયાત્મિકા ।। 4.1.43.
જ્યારે પુરુષાર્થ ઓછા થાય, ત્યારે બંને લોકની ગતિ પણ ઘટી જાય છે.
ઇતીંદ્રવચનાદ્વહ્નિરહ્નાય ક્ષોણિમંડલાત્
આ રીતે, ઇન્દ્રના આજ્ઞાથી અગ્નિ દિવસે પૃથ્વીમાંથી દૂર ગયો.
નિન્યે ન કેવલં ત્રેતાં જાઠરાગ્નિમપિ પ્રભુઃ
પ્રભુએ માત્ર યજ્ઞ અગ્નિ જ નહીં, પણ જઠર અગ્નિ પણ લઈ ગયા.
વહ્નૌ સ્વર્લોકમાપન્ને જાતે મધ્યંદિને નૃપઃ
જ્યારે અગ્નિ સ્વર્ગમાં ગયો અને મધ્યાહ્ન થયો, હે રાજા,
મહાનસાધિકૃતયો વેપમાનાસ્તતો મુહુઃ
મહાન રસોઈયાઓ વારંવાર કાંપતા હતા.
સૂપકારા ઊચુઃ કિંચિદ્વિજ્ઞપ્તુકામાઃ સ્મોપ્યકાંડેરણપંડિત
રસોઈયાઓએ કહ્યું, તેઓ કંઈક વિનંતી કરવા ઇચ્છતા હતા, 'હે રાજાઓમાં જ્ઞાનવાન,'
યદિ વિશ્રુણયેદ્રાજન્ભવાનભયદક્ષિણામ્
'જો તમે અમને નિર્ભયતા આપો, હે રાજા...'
ભ્રૂસંજ્ઞયાકૃતાદેશાઃ પ્રશસ્તાસ્યેનભૂભુજા
રાજાએ માત્ર ભ્રૂના ઇશારે આજ્ઞા આપી, જે સૌએ વખાણી.
ન જાનીમો વયં નાથ ત્વત્પ્રતાપભયાર્દિતઃ
હે પ્રભુ, આપના તેજથી ડરીને અમને કંઈ ખબર નથી પડતી.
કૃશાનૌ કૃશતાં પ્રાપ્તે કથં પાકક્રિયા ભવેત્
જ્યારે અગ્નિ દુર્બળ થઈ જાય, ત્યારે રસોઈ કેવી રીતે બને?
પ્રભોરાદેશમાસાદ્ય તામિહૈવાનયામહે 4.1.43.
પ્રભુની આજ્ઞા મળતાં જ, અમે એને તરત અહીં લાવીશું.
શ્રુત્વાંધસિકવાક્યં સ મહાસત્ત્વો મહામતિઃ
અંધસિકના વચન સાંભળીને, તે મહાન આત્મા અને વિદ્વાન—
ક્ષણં સંશીલયંસ્તત્ર દદર્શ તપસોબલાત્
થોડો ક્ષણ ત્યાં સ્થિર રહી, પોતાના તપના બળે તેણે જોયું—