બ્રૂહિ કાર્યં મુનિશ્રેષ્ઠ અપિ જીવિતમાત્મનઃ
મુનિશ્રેષ્ઠ, તમે શું કરવું તે કહો—even જો એ તમારી જાતના જીવ વિશે હોય તો પણ.
અગાધં નન્દિની તત્ર પતિતા ધેનુરુત્તમા ॥ 7.3.1.
ત્યાં નંદિની નામની શ્રેષ્ઠ ગાય ઊંડા ખાડામાં પડી ગઈ.
યત્નાદાકર્ષિતા તસ્માદ્ભૂયઃ પતનજાદ્ભયાત્
પડવાની ભયથી, મહેનત કરીને એને બહાર કાઢવામાં આવી.
તસ્માત્કઞ્ચિન્નગશ્રેષ્ઠં તત્ર પ્રેષય ભૂધરમ્
એથી, પર્વતોના સ્વામી, ત્યાં કોઈ શ્રેષ્ઠ પર્વત મોકલો.
તત્પ્રમાણં નગં કંચિત્પ્રેષયામિ વિચિંત્ય ચ
હું વિચાર કરીને યોગ્ય કદનો કોઈ પર્વત મોકલું છું.
ન સંખ્યા વિદ્યતેઽધસ્તાત્તસ્ય પર્વતસત્તમ
પર્વતશ્રેષ્ઠ, નીચેની સંખ્યા કોઈને ખબર નથી.
અભૂત્કૌતૂહલં તેન સર્વં વિસ્તરતો વદ
એમાં કૌતૂહલ જાગ્યું; બધું વિગતે કહો.
અહિલ્યા દયિતા તસ્ય ધર્મપત્ની યશસ્વિની
અહિલ્યા એ તેની પ્રિય અને ધર્મનિષ્ઠ, પ્રસિદ્ધ પત્ની હતી.
શિષ્યાનધ્યાપયામાસ સ મુનિઃ શતશસ્તદા
એ સમયે એ મુનિએ સૈકડો શિષ્યોને શિક્ષણ આપ્યું.
તસ્યાન્યોઽપિ ચ યઃ શિષ્યો ગુરુભક્તિપરાયણઃ
એમાં એક બીજો શિષ્ય ગુરુભક્તિમાં વિશેષ લાગેલો હતો.
ન તં વિસર્જયામાસ જરયાપિ પરિપ્લુતમ્
જ્યારે એ વૃદ્ધાવસ્થાથી પીડાતો હતો, ત્યારે પણ એને દૂર કર્યો નહીં.
જાતકાર્યસમાયુક્તો વિદ્યાપારંગતોઽપિ સઃ
એ જ્ઞાનમાં પારંગત અને ફરજમાં પણ નિષ્ણાત હતો.
પ્રભૂતાનિ સમાદાય આશ્રમં પરમં ગતઃ
ઘણા સામાન લઈને એ શ્રેષ્ઠ આશ્રમમાં ગયો.
કાષ્ઠલગ્નાં તદા શ્વેતાં જટામેકાં દદર્શ સઃ
ત્યારે એણે કાંઠા સાથે લાગેલી એક સફેદ જટા જોઈ.
ધિગ્ધિઙ્મે જીવિતં નષ્ટં કુતઃ કાર્યરતસ્ય ચ
હાય! મારું જીવન બરબાદ થયું—ફરજમાં લાગેલા માણસ સાથે આવું કેમ થયું?
ભવિષ્યતિ કુલચ્છેદઃ શૈથિલ્યાન્મમ દુર્મતેઃ
મારી બેદરકારી અને ખોટી બુદ્ધિથી વંશનો નાશ થશે.
તસ્ય દુઃખં તથા ક્ષિપ્રં ગૌતમાય નિેવેદિતમ્ 7.3.2.
એ દુઃખ તરત જ ગૌતમને કહી દેવામાં આવ્યું.
વત્સ ગચ્છ ગૃહં ત્વં ચ અગ્નિહોત્રાદિકાઃ ક્રિયાઃ
બાળક, તું ઘરે જા અને અગ્નિહોત્ર વગેરે કર્મો કર.
ઇત્યુક્તો ગુરુણા સોઽપિ પ્રત્યુવાચ ગુરું પ્રતિ
ગુરુએ આમ કહ્યું ત્યારે, તેણે પણ પોતાના ગુરુને જવાબ આપ્યો.
તેનૈવ પરિપૂર્ણત્વં જાતં મે નાત્ર સંશયઃ
માત્ર આથી જ મને પૂર્ણતા મળી ગઈ છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
ઉત્તંક ઉવાચ કિંચિદ્ગ્રાહ્યં ત્વયા સ્વામિન્સન્તોષો જાયતે મમ
ઉત્તંકે કહ્યું: સ્વામી, તમારે મારી પાસેથી કંઈક લેવું છે, એથી જ મને સંતોષ થાય છે.
નેચ્છામ્યહં ધનં ત્વત્તઃ સુખં ગચ્છ ગૃહં પ્રતિ
હું તમારી પાસેથી ધન ઇચ્છતો નથી; તમે આનંદથી ઘરે જાઓ.
ઇત્યુક્તો ગુરુણા સોઽપિ માતરં ચાભ્યભાષત
ગુરુએ આમ કહ્યું ત્યારે, તેણે પણ પોતાની માતાને કહ્યું.
મદયન્તી પ્રિયા તસ્ય ધર્મપત્ની યશસ્વિની
મદયંતી તેની પ્રિય અને ધર્મનિષ્ઠ પત્ની હતી, જેનું સદગુણો માટે નામ હતું.
કુણ્ડલેઽથાનય ક્ષિપ્રં મદયંત્યાશ્ચ પુત્રક
પુત્ર, મદયંતી પાસે જઈને તું ઝડપથી કુંડલ લાવ.
ઇત્યુક્તો ગુરુપત્ન્યા સ પ્રસ્થિતઃ સત્વરં તદા
ગુરુપત્નીએ આમ કહ્યું ત્યારે, તે તરત જ ઝડપથી નીકળી પડ્યો.
દૃષ્ટ્વા પ્રાહ તદા વિપ્રં ભક્ષણાર્થમુપસ્થિતમ્ 7.3.2.
તેણે ભોજન માટે આવેલા બ્રાહ્મણને જોઈને, એ સમયે તેને કહ્યું.
દેહિ મે કુણ્ડલે તાત દત્ત્વાઽહં ગુરવે પુનઃ
મને કુંડલ આપો, પ્યારા; હું તે લઈ ગુરુને પાછા આપી દઈશ.
તાં ત્વમાસાદ્ય યત્નેન જીવિતવ્યભયાદ્દ્વિજ
બ્રાહ્મણ, તું જીવતા રહેવા માટે પુરેપુરો પ્રયાસ કરીને તેની પાસે જા.
યાચ્યતાં મમ વાક્યેન સા તે દાસ્યતિ કુણ્ડલે
મારા કહેવા પ્રમાણે તેની પાસે માંગ; તે તને કુંડલ આપી દેશે.