ગંધપુષ્પાંશુકૈઃ શોણૈઃ સ્વાં તનું ભૂષિતાં નરઃ
અથવા કોઈ માણસ પોતાને સુગંધિત ફૂલો અને લાલ કપડાંથી સજાયેલો જુએ,
પાંસુરાશિ ચ વલ્મીકં યૂપદંડમથાપિ વા
અથવા ધૂળનો ઢગલો, વાંદળીનું ટોળું કે યજ્ઞનો થાંભલો જુએ,
રાસભારૂઢમાત્માનં તૈલાભ્યક્તં ચ મુંડિતમ્
અથવા પોતાને ગધેડા પર બેઠો, તેલ લગાવેલો કે મુંડાયેલો જુએ,
સ્વમૌલૌ સ્વતનૌ વાપિ યઃ પશ્યેત્સ્વપ્નગો નરઃ
અથવા કોઈ પુરુષ સપનામાં પોતાનું માથું કે શરીર જુએ,
લોહદંડધરં કૃષ્ણં પુરુષં કૃષ્ણવાસસમ્
અથવા કાળાં કપડાં પહેરેલો, લોખંડની લાઠી ધરાવતો કાળો માણસ જુએ,
કાલી કુમારી યં સ્વપ્ને બદ્નીયાદ્બાહુ પાશકૈઃ
અથવા કાળી દેવી કે કુમારી તેને સપનામાં હાથમાં ફાંસાંથી બાંધે,
નરો યો વાનરારૂઢો યાયાત્પ્રાચીદિશં સ્વપન્
જે મનુષ્ય સપનામાં વાંદરા પર ચડીને પૂર્વ દિશામાં જાય છે—
કૃપણોપિ વદાન્યઃ સ્યાદ્વદાન્યઃ કૃપણો યદિ
કંજુષ પણ ઉદાર બની જાય છે, જો ઉદાર માણસ કંજુષ બની જાય.
એતાનિ કાલચિહ્નાનિ સંત્યન્યાનિ બહૂન્યપિ 4.1.42.
આ બધું કાળના ચિહ્નો છે; આવા ઘણા બીજા પણ સંકેતો છે.
ન કાલવંચનોપાયં મુનેન્યમવયામ્યહમ્
હે મુનિ, મને કાળને છેતરવાનો કોઈ ઉપાય ખબર નથી.
તાવદ્ગર્જંતિ પાપાનિ તાવદ્ગર્જેદ્યમો નૃપઃ
જ્યાં સુધી પાપો ગર્જના કરે છે, ત્યાં સુધી યમરાજ પણ ગર્જના કરે છે, હે રાજા.
પ્રાપ્તવિશ્વેશ્વરાવાસઃ પીતોત્તરવહાપયાઃ
જે ભગવાનના નિવાસસ્થાને પહોંચી જાય છે અને પીળા વસ્ત્ર પહેરે છે—
કરિષ્યેત્કુપિતઃકાલઃ કિંકાશીવાસિનાં નૃણામ્
કુપિત કાળ કાશીમાં રહેતા માણસોનું શું કરી શકે?
યથા પ્રયાતિ શિશુતા કૌમારં ચ યથા ગતમ્
જેમ બાળપણ યુવાનીમાં વિતાઈ જાય છે, તેમ જે ગયું છે તે પાછું આવતું નથી.
યાવન્નહિ જરાક્રાંતિર્યાવન્નેંદ્રિયવૈક્લવમ્
જ્યાં સુધી વૃદ્ધાવસ્થા આવી નથી અને ઇન્દ્રિયોની શક્તિ ઘટી નથી—
અન્યાનિ કાલલક્ષ્માણિ તિષ્ઠંતુ કલશોદ્ભવ
હે કળશમાંથી જન્મેલા, બીજા કાળના ચિહ્નો રહેવા દે.
પરાભૂતો હિ જરયા સર્વૈશ્ચ પરિભૂયતે
જેને વૃદ્ધાવસ્થાએ ઘેરી લીધો છે, તેને બધા અવગણે છે.
સુતાવાક્યં ન કુર્વંતિ પત્ની પ્રેમાપિ મુંચતિ
પુત્રો તેની વાત સાંભળતા નથી અને પત્ની પણ પ્રેમ છોડે છે.
આશ્લિષ્ટં જરયા દૃષ્ટ્વા પરયોષિદ્વિશંકિતા 4.1.42.
જેને વૃદ્ધાવસ્થાએ ઘેરી લીધો હોય, તેને જોઈને બીજી સ્ત્રીઓ શંકિત થાય છે.
ન જરા સદૃશો વ્યાધિર્ન દુઃખં જરયા સમમ્
વૃદ્ધાવસ્થા જેવી બીમારી નથી અને એના જેવું દુઃખ પણ નથી.
ન જીયતે તથા કાલસ્તપસા યોગયુક્તિભિઃ
કાળને તપ કે યોગથી જીતવામાં આવતો નથી.
વિનાયજ્ઞૈર્વિનાદાનૈર્વિના વ્રતજપાદિભિઃ
ન યજ્ઞથી, ન દાનથી, ન વ્રત કે જપથી કાળને જીતવામાં આવે.
કાશીપ્રાપ્તિરયં યોગઃકાથીપ્રાપ્તિરિદં તપઃ
કાશી પહોંચવું એ યોગ છે; કાઠી પહોંચવું એ તપ છે.
કઃ કલિકોથવા કાલઃ કા જરા કિં ચ દુષ્કૃતમ્
કળીનું દોષ શું? કાળ શું? વૃદ્ધાવસ્થા શું? અને પાપ શું?
કલિસ્તાનેવ બાધેત કાલસ્તાંશ્ચ જિઘાંસતિ
કાળિયુગ કાશીમાં જ દુઃખ આપે છે અને સમય ત્યાંના લોકોને નાશ કરવા ઈચ્છે છે.
એનાંસિ તાંશ્ચ બાધંતે યે ન કાશીં સમાશ્રિતાઃ તારકં જ્ઞાનમાસાદ્ય તે મુક્તાઃ કર્મપાશતઃ
જે લોકોએ કાશીનો આશરો લીધો નથી, તેમને પાપો અને દુઃખો સતાવે છે; પણ જે લોકો મુક્તિદાયક જ્ઞાન પામે છે, તેઓ કર્મના બંધનથી છુટે છે.
ધનિનો ન તથા સૌખ્યં પ્રાપ્નુવંતિ નરાઃ ક્વચિત્
ધનવાન માણસો ક્યાંયે સાચું સુખ ક્યારેય પ્રાપ્ત કરતા નથી.
વરં કાશીસમાવાસી નાસીનો દ્યુસદાં પદમ્
દેવતાઓના લોકમાં બેઠા રહેવા કરતાં કાશીમાં વસવું વધારે શ્રેષ્ઠ છે.
સ્થિતોપિ ભગવનીશો મંદરં ચારુકંદરમ્ 4.1.42.
ભગવાન પણ સુંદર મન્દર પર્વત પર સ્થિર રહ્યા હતા.
કાશીં સંત્યાજયામાસ કથમાગાચ્ચ મંદરાત્
તેને કાશી છોડાવી; તો પછી તે મન્દરથી કેમ આવ્યો?