અરાજકે સમુત્પન્ને લોકેઽત્યાહિતશંસિનિ
જ્યારે દુનિયામાં અરાજકતા ફેલાઈ અને મોટી આપત્તિ આવી,
ચિંતામવાપ મહતી જગદ્યોનિઃ પ્રજાક્ષયાત્
જીવોના વિનાશથી જગતના મૂળને ભારે ચિંતાએ ઘેરી લીધું.
તાસુ ક્ષીણાસુ સંક્ષીણાઃ સર્વે યજ્ઞભુજોઽભવન્
જ્યારે એ જીવો નષ્ટ થયા, ત્યારે યજ્ઞમાં ભાગ લેનારા બધા ઘટી ગયા.
અવિમુક્તે મહાક્ષેત્રે તપસ્યન્નિશ્ચલેંદ્રિયઃ
અવિમુક્ત મહાક્ષેત્રમાં, એ અચળ ઇન્દ્રિયોથી તપ કરતો રહ્યો.
રિપુંજય ઇતિ ખ્યાતો રાજા પરપુરંજયઃ
રિપુંજય નામે એક રાજા, જે દુશ્મનના શહેરોનો વિજય કરતો, એ નામથી પ્રસિદ્ધ હતો.
ઉવાચ વચનં રાજન્રિપુંજય મહામતે
એ મહામતિ રિપુંજય રાજાએ, હે રાજા, આ શબ્દો કહ્યા:
નાગકન્યાં નાગરાજઃ પત્ન્યર્થં તે પ્રદાસ્યતિ
નાગરાજ તને પત્ની માટે નાગકન્યા આપશે.
દિવોપિ દેવા દાસ્યંતિ રત્નાનિ કુસુમાનિ ચ
આકાશમાં દેવતાઓ પણ તને રત્નો અને ફૂલો આપશે.
દિવોદાસ ઇતિ ખ્યાતમતો નામ ત્વમાપ્સ્યસિ
એથી તું દિવોદાસ નામથી ઓળખાવાશે.
પરમેષ્ઠિવચઃ શ્રુત્વા તતોસૌ રાજસત્તમઃ 4.1.39.
પરમેશ્વરના વચન સાંભળીને, એ શ્રેષ્ઠ રાજાએ પછી—
કથં નાન્યે ચ રાજાનો માં કથં કથ્યતે ત્વયા
બીજા રાજાઓ કેમ મારા વિશે વાત નથી કરતા, અને તમે કેમ મારા વિશે વાત કરો છો?
પાપનિષ્ઠે ચ વૈ રાજ્ઞિ ન દેવો વર્ષતે પુનઃ
જ્યારે રાજા પાપમાં લિપ્ત હોય છે, ત્યારે દેવો ફરીથી વરસાદ નથી વરસાવતા.
મહાપ્રસાદ ઇત્યાજ્ઞાં ત્વદીયાં મૂર્ધ્ન્યુપાદદે
તમારી મહાન કૃપા રૂપ આજ્ઞા મેં મારા માથા પર રાખી છે.
કિંચિદ્વિજ્ઞપ્તુકામોહં તન્મદર્થં કરોષિ ચેત્
જો તમે મને કંઈક જણાવવું ઈચ્છો છો, તો મારા માટે એ કરો.
અવિલંબેન તદ્બ્રૂહિ કૃતં મન્યસ્વ પાર્થિવ
વિલંબ કર્યા વિના એ કહો; રાજા, એ કામ થયેલું માનો.
તદાદિવિષ(પ?)દો દેવા દિવિ તિષ્ઠંતુ મા ભુવિ
પછી દેવો સ્વર્ગમાં જ રહે, પૃથ્વી પર ન આવે.
દેવેષુ દિવિતિષ્ઠત્સુ મયિ તિષ્ઠતિ ભૂતલે
જ્યારે દેવો સ્વર્ગમાં રહે છે, ત્યારે હું પૃથ્વી પર રહું છું.
તથેતિ વિશ્વસૃક્પ્રોક્તો દિવોદાસો નરેશ્વરઃ
વિશ્વના સર્જનહાર અને મનુષ્યોના રાજા દિવોદાસે એમ કહ્યું.
મા ગચ્છંત્વિહ વૈ નાગા નરાઃ સ્વસ્થા ભવંત્વિતઃ
અહીં સાપો ન આવે, અને મનુષ્યો અહીંથી સુખી રહે.
એતસ્મિન્નંતરે બ્રહ્મા વિશ્વેશં પ્રણિપત્ય હ 4.1.39.
ત્યારે બ્રહ્માએ વિશ્વના ઈશ્વરને વંદન કરીને—
લોકેશ્વર સમાયાહિ મંદરો નામ ભૂધરઃ
લોકોના સ્વામી, આવો; મન્દર નામનું પર્વત છે.
યાવસ્તસ્મૈ વરં દાતું બહુકાલં તપસ્યતે
તે ઘણા સમયથી તપ કરી રહ્યો છે, તમારી પાસે વર માંગવા માટે.
જગામ વૃષમારુહ્ય મંદરો યત્ર તિષ્ઠતિ
તે વૃષભ પર ચડીને ત્યાં ગયો, જ્યાં મન્દર પર્વત છે.
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભદ્રં તે વરં બ્રૂહિ ધરોત્તમ
ઉઠો, ઉઠો, તમને શુભ થાય; પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ, તમારો વર કહો.
પ્રણમ્ય બહુશો ભૂમાવદ્રિરેતદ્વ્યજિજ્ઞપત્
પૃથ્વી પર ઘણી વાર વંદન કરીને, તેણે એમ કહીને જાણ કરી.
સર્વજ્ઞોપિ કથં નામ ન વેત્થ મમ વાંછિતમ્
તમે સર્વજ્ઞ છો, છતાં કેમ મારી ઈચ્છા તમને ખબર નથી?
સર્વેષાં હૃદયાનંદ શર્વસર્વગસર્વકૃત્
શરવ, તમે બધા હૃદયમાં આનંદ લાવનાર, સર્વત્ર રહેનાર અને સર્વનું સર્જન કરનાર છો.
યાચકાયાતિશોચ્યાય પ્રણતાર્તિપ્રભંજક
અતિ દુઃખી યાચક માટે, તમે વંદન કરનારના દુઃખ દૂર કરો છો.
કુશદ્વીપ ઉમા સાર્ધં નાથાદ્ય સપરિચ્છદઃ
કુશદ્વીપ પર ભગવાન આજે ઉમા સાથે અને તેમના સેવકો સાથે હાજર છે.
સર્વેષાં સર્વદઃ શંભુઃ ક્ષણં યાવદ્વિચિંતયેત્ પ્રણમ્યાગ્રેસરો ભૂત્વા મૌલૌ બદ્ધકરદ્વયઃ ।। 4.1.39.
શંભુ, જે બધા માટે દાતા છે, થોડા સમય માટે વિચાર કરે છે; આગળ નમન કરીને, બંને હાથ માથા પર જોડીને, પ્રથમ સ્થાન પામે છે.