લક્ષણાનિ પરીક્ષ્યાદૌ તતઃ કન્યાં સમુદ્વહેત્
પ્રથમ, કન્યાના ગુણો સારી રીતે તપાસવા જોઈએ, પછી જ લગ્ન કરવું.
બ્રહ્મચારિ સમાચાર ઇતિ તે સમુદી રિતઃ
બ્રહ્મચારીનું વર્તન એવું હોવું જોઈએ, એ રીતે તને સમજાવ્યું છે.
સ્કંદ ઉવાચ સદા ગૃહી સુખં ભુંક્તે સ્ત્રી લક્ષણવતી યદિ
સ્કંદ કહે છે: જો પત્ની સારા ગુણો ધરાવતી હોય તો ગૃહસ્થ પુરુષે હંમેશાં સુખનો અનુભવ કરે છે.
વપુરાવર્તગંધાશ્ચચ્છાયા સત્વં સ્વરો ગતિઃ
પત્નીનું રૂપ, સુગંધ, છાંયો, સ્વભાવ, અવાજ અને ચાલ-ચલન—
આપાદતલમારભ્ય યાવન્મૌલિરુહં ક્રમાત્
પગની તળેથી લઈને માથાના વાળ સુધી એક પછી એક બધું ધ્યાનથી જોવું જોઈએ—
આદૌ પાદતલં રેખાસ્તતોંગુષ્ઠાંગુલી નખાઃ
સૌપ્રથમ પગની તળીઓ, પછી રેખાઓ, અંગૂઠા, આંગળીઓ અને નખો—
ઊરૂ કટી નિતંબસ્ફિગ્ભગો જઘન બસ્તિકે
જાંઘ, કટિ, નિતંબ, પૃષ્ઠ, યોનિ, પેટનું નીચલું ભાગ અને મૂત્રાશય—
રોમાલી હૃદયં વક્ષો વક્ષોજદ્વયચૂચુકમ્ ।। જત્રુસ્કંધાં સકક્ષાદોર્મણિબંધ કરદ્વયમ્
વાળની લાઈનો, હૃદય, છાતી, બંને સ્તનના મથાળા, ગળું, ખભા, બગલ, હાથના કડાં અને બંને હાથ—
પાણિપૃષ્ઠં પાણિતલં રેખાંગુષ્ઠાંગુલી નખાઃ
હાથની પીઠ, હથેળી, રેખાઓ, અંગૂઠા, આંગળીઓ અને નખો—
કપોલૌ વક્ત્રમધરોત્તરોષ્ઠૌ દ્વિજજિહ્વિકાઃ
ગાલ, ચહેરો, નીચલો અને ઉપરનો ઓઠ, દાંત અને જીભ—
પક્ષ્મ ભ્રૂકર્ણભાલાનિ મૌલિ સીમંતમૌલિજાઃ
પાંપણ, ભ્રૂ, કાન, કપાળ, માથું, વાળની વિભાજિકા અને માથાના વાળ—
સ્ત્રીણાં પાદતલં સ્નિગ્ધં માંસલં મૃદુલં સમમ્ 4.1.37.
સ્ત્રીઓના પગની તળીઓ મૃદુ, માંસદાર, નરમ અને સમાન હોય છે.
રૂક્ષં વિવર્ણં પરુષં ખંડિતપ્રતિબિંબકમ્
જો પગની તળીઓ કરકસર, વાદળી, ખડાપણું ધરાવતી કે તૂટેલી છબીવાળી હોય—
ચક્ર સ્વસ્તિક શંખાબ્જ ધ્વજમીનાતપત્રવત્
જો તેમાં ચક્ર, સ્વસ્તિક, શંખ, કમળ, ધ્વજ, માછલી કે છત્રી જેવા ચિહ્નો હોય—
ભવેદખંડભોગાયોર્દ્ધ્વામધ્યાંગુલિસંગતા
જો રેખાઓ અખંડિત હોય, ઉપર કે મધ્યમાં આંગળીઓ સુધી જોડાયેલી હોય—
ઉન્નતો માંસલોંગુષ્ઠો વર્તુલોતુલભોગદઃ
ઉંચો, માંસદાર, ગોળ અને મસલાની જેમ અંગૂઠો સુખ આપનાર ગણાય છે.
વિધવા વિપુલેન સ્યાદ્દીર્ઘાંગુષ્ઠેન દુર્ભગા
વિધવા સ્ત્રીના મોટા અંગૂઠા પહોળા અને લાંબા હોય છે, અને તેના જીવનમાં દુર્ભાગ્ય જોડાયેલું રહે છે.
દીર્ઘાંગુલીભિઃ કુલટા કૃશાભિરતિનિર્ધના
જે સ્ત્રીના પગરખાં લાંબા હોય છે, તે ચંચળ સ્વભાવની હોય છે; અને પગરખાં પાતળા હોય તો તે ખૂબ ગરીબ હોય છે.
ચિપિટાભિર્ભવેદ્દાસી વિરલાભિર્દરિદ્રિણી
પગરખાં ચપટા હોય તો એ સ્ત્રી દાસી બને છે; અને પગરખાં છૂટાંછવાયા હોય તો તે ગરીબીમાં જીવન વિતાવે છે.
હત્વા બહૂનપિ પતીન્પરપ્રેષ્યા તદા ભવેત્
ઘણા પતિઓનું મૃત્યુ કરાવ્યા પછી પણ, એ સ્ત્રી બીજાના આદેશ હેઠળ રહે છે.
સા પાંસુલા પ્રજાયેત કુલત્રયવિનાશિની
એ સ્ત્રી ધૂળથી ઢંકાયેલી જન્મે છે અને ત્રણ કુટુંબોના વિનાશનું કારણ બને છે.
સા નિહત્ય પતિં યોષા દ્વિતીયં કુરુતે પતિમ્ 4.1.37.
જે સ્ત્રી પોતાના પતિને માર્યા પછી, બીજો પતિ કરે છે.
પતિદ્વયં નિહંત્યાદ્યા દ્વિતીયા ચ પતિત્રયમ્
પ્રથમ સ્ત્રી બે પતિઓનું મૃત્યુ લાવે છે; બીજી ત્રણ પતિઓનું મૃત્યુ લાવે છે.
પ્રદેશિની ભવેદ્યસ્યા અંગુષ્ઠાવ્યતિરેકિણી
જે સ્ત્રીનો મોટો અંગૂઠો બીજા અંગૂઠા કરતાં વધારે ન હોય, તેને 'પ્રદેશિની' કહે છે.
સ્નિગ્ધાઃ સમુન્નતાસ્તામ્રા વૃત્તાઃ પાદનખાઃ શુભાઃ
પગના નખો મૃદુ, ઊંચા, તાંબાના રંગના અને ગોળ હોય તો શુભ માનવામાં આવે છે.
રાજ્ઞીત્વસૂચકં સ્ત્રીણાં પાદપૃષ્ઠં સમુન્નતમ્
સ્ત્રીઓના પગની તળી ઊંચી હોય તો તે રાજમહિલા હોવાનો સંકેત છે.
દરિદ્રા મધ્યનમ્રેણ શિરાલેન સદાધ્વગા
પગની વચ્ચે ખાડો હોય અને શિરાવાળા પગ હોય તો એવી સ્ત્રી ગરીબ અને હંમેશા ભટકતી રહે છે.
ગૂઢૌ ગુલ્ફૌ શિવાયોક્તાવશિરાલૌ સુવર્તુલૌ
છુપાયેલા અને ગોળ ગોઠવાયેલા ગુટણાં શુભતા લાવે છે.
સમપાર્ષ્ણિઃ શુભા નારી પૃથુપાર્ષ્ણિશ્ચ દુર્ભગા
જેનાં પગના પછાં સમાન હોય, એવી સ્ત્રી શુભ હોય છે; અને પહોળા પછાં હોય તો દુર્ભાગ્ય આવે છે.
રોમહીને સમે સ્નિગ્ધે યજ્જંઘે ક્રમવર્તુલે
જેનાં પગના તળિયા વાળ વગર, સરખા, મૃદુ અને ગોળ હોય, તે ઇચ્છનીય ગણાય છે.