જલૌકયોપમીયંતે પ્રમદા મંદબુદ્ધિભિઃ
મંદબુદ્ધિ લોકો સ્ત્રીઓને જળૌકા (જંપટિયા) સાથે સરખાવે છે.
જલૌકા કેવલં રક્તમાદદાના તપસ્વિની
જળૌકા તો ફક્ત લોહી જ ચૂસે છે, પણ તપસ્વિ સ્ત્રી—
દક્ષા પ્રજાવતી સાધ્વી પ્રિયવાક્ચ વશંવદા
યોગ્ય, સંતાનવતી, સતી, મીઠું બોલનારી અને પતિવર્તા હોય છે.
ગુરોરનુજ્ઞયા સ્નાત્વા વ્રતં વેદં સમાપ્ય ચ
ગુરુની આજ્ઞાથી, સ્નાન કરીને, વ્રત અને વેદ પૂર્ણ કર્યા પછી—
જને તુ રસગોત્રાયા માતુર્યાપ્યસપિંડકા
લગ્નમાં, પોતાની જ જાત કે માતૃકુળની—even blood relation ન હોય એવી—સ્ત્રી ટાળવી.
સ્ત્રીસંબંધેપ્યપસ્મારિ ક્ષયિ શ્વિત્રિ કુલં ત્યજેત્ 4.1.36.
સ્ત્રીસંબંધમાં, મૃગી, ક્ષય, કોઢ જેવી બીમારી ધરાવતી કે એવા કુટુંબની સ્ત્રી ટાળવી.
રોગહીનાં ભ્રાતૃમતીં સ્વસ્માત્કિંચિલ્લઘીયસીમ્
સ્ત્રી નિરોગી, ભાઈવાળી અને પોતાથી થોડી નાની હોવી જોઈએ.
ન પર્વતર્ક્ષવૃક્ષાહ્વાં ન નદીસર્પનામિકામ્
પર્વત, ગરુડ, વૃક્ષ, નદી કે સાપના નામવાળી સ્ત્રી પસંદ ન કરવી.
ન ચાતિરિક્તહીનાંગીં નાતિદીર્ઘાં ન વા કૃશામ્
કોઈએ એવી કન્યાને લગ્ન માટે પસંદ ન કરવી જોઈએ જે ખૂબ જ વિકલાંગ, બહુ ઊંચી કે અત્યંત પાતળી હોય.
મોહાત્સમુપયચ્છેત કુલહીનાં ન કન્યકામ્
મૂર્ખાઈથી કોઈએ એવી કન્યાને સ્વીકારવી નહીં જોઈએ જેનું કુળ સન્માનિત ન હોય.
લક્ષણાનિ પરીક્ષ્યાદૌ તતઃ કન્યાં સમુદ્વહેત્
પ્રથમ, કન્યાના ગુણો સારી રીતે તપાસવા જોઈએ, પછી જ લગ્ન કરવું.
બ્રહ્મચારિ સમાચાર ઇતિ તે સમુદી રિતઃ
બ્રહ્મચારીનું વર્તન એવું હોવું જોઈએ, એ રીતે તને સમજાવ્યું છે.
સ્કંદ ઉવાચ સદા ગૃહી સુખં ભુંક્તે સ્ત્રી લક્ષણવતી યદિ
સ્કંદ કહે છે: જો પત્ની સારા ગુણો ધરાવતી હોય તો ગૃહસ્થ પુરુષે હંમેશાં સુખનો અનુભવ કરે છે.
વપુરાવર્તગંધાશ્ચચ્છાયા સત્વં સ્વરો ગતિઃ
પત્નીનું રૂપ, સુગંધ, છાંયો, સ્વભાવ, અવાજ અને ચાલ-ચલન—
આપાદતલમારભ્ય યાવન્મૌલિરુહં ક્રમાત્
પગની તળેથી લઈને માથાના વાળ સુધી એક પછી એક બધું ધ્યાનથી જોવું જોઈએ—
આદૌ પાદતલં રેખાસ્તતોંગુષ્ઠાંગુલી નખાઃ
સૌપ્રથમ પગની તળીઓ, પછી રેખાઓ, અંગૂઠા, આંગળીઓ અને નખો—
ઊરૂ કટી નિતંબસ્ફિગ્ભગો જઘન બસ્તિકે
જાંઘ, કટિ, નિતંબ, પૃષ્ઠ, યોનિ, પેટનું નીચલું ભાગ અને મૂત્રાશય—
રોમાલી હૃદયં વક્ષો વક્ષોજદ્વયચૂચુકમ્ ।। જત્રુસ્કંધાં સકક્ષાદોર્મણિબંધ કરદ્વયમ્
વાળની લાઈનો, હૃદય, છાતી, બંને સ્તનના મથાળા, ગળું, ખભા, બગલ, હાથના કડાં અને બંને હાથ—
પાણિપૃષ્ઠં પાણિતલં રેખાંગુષ્ઠાંગુલી નખાઃ
હાથની પીઠ, હથેળી, રેખાઓ, અંગૂઠા, આંગળીઓ અને નખો—
કપોલૌ વક્ત્રમધરોત્તરોષ્ઠૌ દ્વિજજિહ્વિકાઃ
ગાલ, ચહેરો, નીચલો અને ઉપરનો ઓઠ, દાંત અને જીભ—
પક્ષ્મ ભ્રૂકર્ણભાલાનિ મૌલિ સીમંતમૌલિજાઃ
પાંપણ, ભ્રૂ, કાન, કપાળ, માથું, વાળની વિભાજિકા અને માથાના વાળ—
સ્ત્રીણાં પાદતલં સ્નિગ્ધં માંસલં મૃદુલં સમમ્ 4.1.37.
સ્ત્રીઓના પગની તળીઓ મૃદુ, માંસદાર, નરમ અને સમાન હોય છે.
રૂક્ષં વિવર્ણં પરુષં ખંડિતપ્રતિબિંબકમ્
જો પગની તળીઓ કરકસર, વાદળી, ખડાપણું ધરાવતી કે તૂટેલી છબીવાળી હોય—
ચક્ર સ્વસ્તિક શંખાબ્જ ધ્વજમીનાતપત્રવત્
જો તેમાં ચક્ર, સ્વસ્તિક, શંખ, કમળ, ધ્વજ, માછલી કે છત્રી જેવા ચિહ્નો હોય—
ભવેદખંડભોગાયોર્દ્ધ્વામધ્યાંગુલિસંગતા
જો રેખાઓ અખંડિત હોય, ઉપર કે મધ્યમાં આંગળીઓ સુધી જોડાયેલી હોય—
ઉન્નતો માંસલોંગુષ્ઠો વર્તુલોતુલભોગદઃ
ઉંચો, માંસદાર, ગોળ અને મસલાની જેમ અંગૂઠો સુખ આપનાર ગણાય છે.
વિધવા વિપુલેન સ્યાદ્દીર્ઘાંગુષ્ઠેન દુર્ભગા
વિધવા સ્ત્રીના મોટા અંગૂઠા પહોળા અને લાંબા હોય છે, અને તેના જીવનમાં દુર્ભાગ્ય જોડાયેલું રહે છે.
દીર્ઘાંગુલીભિઃ કુલટા કૃશાભિરતિનિર્ધના
જે સ્ત્રીના પગરખાં લાંબા હોય છે, તે ચંચળ સ્વભાવની હોય છે; અને પગરખાં પાતળા હોય તો તે ખૂબ ગરીબ હોય છે.
ચિપિટાભિર્ભવેદ્દાસી વિરલાભિર્દરિદ્રિણી
પગરખાં ચપટા હોય તો એ સ્ત્રી દાસી બને છે; અને પગરખાં છૂટાંછવાયા હોય તો તે ગરીબીમાં જીવન વિતાવે છે.
હત્વા બહૂનપિ પતીન્પરપ્રેષ્યા તદા ભવેત્
ઘણા પતિઓનું મૃત્યુ કરાવ્યા પછી પણ, એ સ્ત્રી બીજાના આદેશ હેઠળ રહે છે.