તાવદ્વિમાનમાપન્નં સક્વણત્કિંકિણીગણમ્ 4.1.34.
એ સમયે ઘંટડીઓની મીઠી ઝણકાર સાથે એક દિવ્ય રથ આવી પહોંચ્યું.
પઠિત્વા પાઠયિત્વા વા શ્રુત્વા વા શ્રદ્ધયાન્વિતઃ
જે આને શ્રદ્ધાથી વાંચે, સંભળાવે કે સાંભળે,
ક્ષેત્રાણાં પરમં ક્ષેત્રં મંગલાનાં ચ મંગલમ્
ક્ષેત્રોમાં આ શ્રેષ્ઠ ક્ષેત્ર છે; શુભમાં આ સર્વથી વધુ શુભ છે.
શ્મશાનાનાં ચ સર્વેષાં શ્મશાનં પરમં મહત્
બધા શ્મશાનોમાં આ શ્મશાન સર્વોચ્ચ અને મહાન છે.
ધર્માભિલાષિબુદ્ધીનાં ધર્મરાશિકરં પરમ્
ધર્મની ઇચ્છા અને બુદ્ધિ ધરાવનાર માટે આ ધર્મનો શ્રેષ્ઠ ખજાનો છે.
કામિનાં કામજનનં મુમુક્ષૂણાં ચ મોક્ષદમ્
ભોગ ઇચ્છનાર માટે ભોગ આપે છે, મુક્તિ ઇચ્છનારને મુક્તિ આપે છે.
ક્ષેત્રૈકદેશવર્તિન્યા જ્ઞાનવાપ્યાઃ કથાં પરામ્
આ ક્ષેત્રના એક ભાગમાં આવેલી જ્ઞાનવાપીની કથા સૌમાં શ્રેષ્ઠ છે.
અણુપ્રમાણમપિ યા મધ્યે કાશિવિકાસિની
તે કદમાં નાનકડી હોય, તો પણ કાશીની તેજસ્વી કિરણો તેમાં ઝળહળે છે.
કિયંતિ સંતિ તીર્થાનિ નેહ ક્ષોણીતલેઽખિલે
આ આખી ધરતી પર કેટલાં તીર્થો છે?
કિયંત્યો ન સ્રવંત્યોત્ર રત્નાકર મુદાવહાઃ
કેટલાં તીર્થો અહીં વહેતા નથી, અને રત્નાકર સમાન આનંદ આપતા નથી?
કિયંતિ સંતિ નો ભૂમ્યાં મોક્ષક્ષેત્રાણિ ષણ્મુખ
પૃથ્વી પર કેટલાં મુક્તિક્ષેત્રો છે, હે ષણમુખ?
ગંગા વિશ્વેશ્વરઃ કાશી જાગર્તિ ત્રિતયં યતઃ 4.1.35.
ગંગા, વિશ્વેશ્વર અને કાશી—આ ત્રણ હંમેશાં જાગૃત રહે છે.
કથમેષા ત્રયી સ્કંદ પ્રાપ્યતે નિયતં નરૈઃ
હે સ્કંદ, મનુષ્યો આ ત્રણને કેવી રીતે નિશ્ચિત રીતે પ્રાપ્ત કરે છે?
તપસ્તાદૃક્ક્વ વા તિષ્યે તિષ્યે યોગઃ ક્વ તાદૃશઃ
ક્યાં એવી તપશ્ચર્યા છે, અને ક્યાં એવો યોગ છે, હે તિષ્ય?
વિનાપિ તપસા સ્કંદ વિનાયોગેન ષણ્મુખ
હે સ્કંદ, તપ વિના અને યોગ વિના પણ—
કિં કિમાચરતા સ્કંદ કાશી પ્રાપ્યેત તદ્વદ
કયા વર્તનથી કાશી પ્રાપ્ત થાય છે, હે સ્કંદ? એ કહો.
આચારઃ પરમો ધર્મ આચારઃ પરમં તપઃ
વર્તન સર્વોચ્ચ ધર્મ છે; વર્તન સર્વોત્તમ તપ છે.
આચારમેવ પ્રથમં તસ્માદાચક્ષ્વ ષણ્મુખ
એથી, હે ષણમુખ, પહેલા વર્તન વિશે કહો.
યદાચરન્નરો નિત્યં સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્
કયા વર્તનથી મનુષ્ય હંમેશાં સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે?
સ્થાવરાઃ કૃમયોઽબ્જાશ્ચ પક્ષિણઃ પશવો નરાઃ
સ્થાવર, કીટ, જળચર, પક્ષી, પશુ અને મનુષ્ય—
સહસ્રભાગઃ પ્રથમા દ્વિતીયોનુક્રમાત્તથા
પ્રથમને હજારમું ભાગ મળે છે, બીજાને પણ એ પ્રમાણે ક્રમશઃ—
ચતુર્ણામપિ ભૂતાનાં પ્રાણિનોઽતીવ ચોત્તમાઃ 4.1.35.
આ ચાર જાતના જીવોમાં, જીવધારી સર્વથી શ્રેષ્ઠ છે.
મતિમદ્ભ્યો નરાઃ શ્રેષ્ઠાસ્તેભ્યઃ શ્રેષ્ઠાસ્તુ વાડવાઃ
બુદ્ધિશાળીમાંથી મનુષ્ય શ્રેષ્ઠ છે; અને એમાંથી ઘોડા ઉત્તમ છે.
કૃતધીભ્યોપિ કર્તારઃ કર્તૃભ્યો બ્રહ્મતત્પરાઃ
દૃઢ બુદ્ધિ ધરાવતાંમાં પણ કર્તા શ્રેષ્ઠ છે; કર્તાઓમાં બ્રહ્મમાં તત્પર શ્રેષ્ઠ છે.
અન્યોન્યમર્ચકાસ્તે વૈ તપોવિદ્યાઽવિશેષતઃ
તેઓ એકબીજાની પૂજા કરે છે, કારણ કે તપ અને વિદ્યા બંનેમાં સમાન છે.
અતો જગત્સ્થિતં સર્વં બ્રાહ્મણોઽર્હતિ નાપરઃ તસ્માદ્વિપ્રેણ સતતં ભાવ્યમાચારશીલિના
આથી, આખું જગત બ્રાહ્મણ માટે જ છે, બીજાં માટે નહીં; તેથી બ્રાહ્મણે હંમેશાં સારા વર્તનવાળો રહેવું જોઈએ.
વિદ્વેષ રાગરહિતા અનુતિષ્ઠંતિ યં મુને
જે લોકો દ્વેષ અને રાગથી મુક્ત છે, હે મુનિ, તેઓ એ વર્તનનું પાલન કરે છે.
લક્ષણૈઃ પરિહીનોપિ સમ્યગાચારતત્પરઃ
જેમાં લક્ષણો ન હોય, પણ જે યોગ્ય વર્તનમાં સંપૂર્ણ તત્પર હોય—
શ્રુતિસ્મૃતિભ્યામુદિતં સ્વેષુ સ્વેષુ ચ કર્મસુ
દરેક વ્યક્તિ માટે જે કર્તવ્ય છે, તે વેદ અને સ્મૃતિઓમાં સ્પષ્ટ રીતે જણાવવામાં આવ્યું છે.
દુરાચારરતો લોકે ગર્હણીયઃ પુમાન્ભવેત્
જે માણસ દુષ્ટ વર્તનમાં આનંદ મેળવે છે, તેને દુનિયામાં નિંદનીય ગણવામાં આવે છે.