સ્વર્ગદ્વાઃ સ્વર્ગભૂરેષા મોક્ષભૂર્મણિકર્ણિકા
આ મણિકર્ણિકા સ્વર્ગના દ્વાર છે, સ્વર્ગનું સ્થાન છે અને મુક્તિનું સ્થાન પણ છે.
દત્ત્વા દાનાન્યનેકાનિ વિગાહ્ય મણિકર્ણિકામ્
અनेक દાન આપી અને મણિકર્ણિકામાં પ્રવેશ કરીને,
સ્વર્ગાપવર્ગયોરર્થઃ કોવિદૈશ્ચ નિરૂપિતઃ
જ્ઞાની લોકોએ તેનું ફળ સ્વર્ગ અને મુક્તિ બંને માટે ગણ્યું છે.
મણિકર્ણ્યુપવિષ્ટસ્ય યત્સુખં જાયતે સતઃ
મણિકર્ણિકામાં બેઠેલા માણસને જે આનંદ મળે છે,
મહાસુખં યદુદ્દિષ્ટં સમાધૌ વિસ્મૃતાત્મનામ્
તે મહાન સુખ છે, જેમ ધ્યાનમાં લીન થઈ પોતાને ભૂલી જનારને મળે છે.
સ્વર્ગદ્વારાત્પુરોભાગે દેવનદ્યાશ્ચ પશ્ચિમે
સ્વર્ગના દ્વારની સામે અને દેવ નદીના પશ્ચિમ બાજુએ,
યાવંતો ભાસ્વતઃ સ્પર્શાદ્ભાસંતે સૈકતાઃ કણાઃ 4.1.34.
સૂર્યના સ્પર્શથી જેટલા રેતીના કણ ચમકે છે,
સંતિ તીર્થાનિ તાવંતિ પરિતો મણિકર્ણિકામ્
એટલાં જ તીર્થો મણિકર્ણિકાને ચારે બાજુ ઘેરીને છે.
યદન્વયે કોપિ મુક્તઃ સંપ્રાપ્ય મણિકર્ણિકામ્
કોઈ વંશજ મણિકર્ણિકા પહોંચી મુક્તિ પામે તો,
તર્પિતાઃ પિતરો યેન સંપ્રાપ્ય મણિકર્ણિકામ્
જેણે મણિકર્ણિકા પહોંચી પોતાના પિતૃઓને તૃપ્ત કર્યા છે,
આમધ્યાદ્દેવસરિત આ હરિશ્ચંદ્રમડપાત્
દેવ નદીના મધ્યથી લઈને હરિશ્ચંદ્રના મંડપ સુધી,
એતદ્રજઃકણતુલાં ત્રિલોક્યપિ ન ગચ્છતિ
આ સ્થાનની એક ધૂળકણનું વજન પણ ત્રણેય લોકોથી વધારે છે.
કલાવતી ચિત્રપટીં પશ્યંતીત્થં મુહુર્મુહુઃ
કલાવતી વારંવાર રંગીન વસ્ત્રથી શોભતા તીર્થને જુએ છે,
યદંબુસતતં રક્ષેદ્દુર્વૃત્તાદ્દંડનાયકઃ
જ્યારે દંડનાયક દુષ્ટો પાસેથી પાણી ભરેલા સ્થાનની રક્ષા કરે છે,
યોષ્ટમૂર્તિર્મહાદેવઃ પુરાણે પરિપઠ્યતે
આઠ રૂપ ધરાવનારા મહાદેવનું વર્ણન પુરાણોમાં થયેલું છે.
નેત્રયોરતિથીકૃત્ય જ્ઞાનવાપી કલાવતી
કલાવતીએ આંખોથી જ્ઞાનવાપીને વંદન કર્યું,
અંગાનિ વેપથું પ્રાપુઃ સ્વિન્ના ભાલસ્થલી ભૃશમ્ 4.1.34.
એના અંગો કાંપવા લાગ્યા, કપાળ પર ઘણું પસીનો આવી ગયો.
તસ્તંભ ગાત્રલતિકા મુખવૈવર્ણ્યમાપ ચ
એના શરીરનાં રેંવટાં કઠણ થઈ ગયા અને ચહેરો ફિક્કો પડી ગયો.
સાક્ષણં સ્વં વિસસ્માર કાહં ક્વાહં ન વેત્તિ ચ
એ ક્ષણે, તેણી પોતાને સંપૂર્ણ ભૂલી ગઈ અને એને ખબર રહી નહીં કે એ કોણ છે કે ક્યાં છે.
અથ તત્પરિચારિણ્યસ્ત્વરમાણા ઇતસ્તતઃ
પછી તેની સહેલીઓ તાત્કાલિક અહીં-ત્યાં દોડવા લાગી.
તદવસ્થાં સમાલોક્ય તાં તાશ્ચતુરચેતસઃ
તેણી એવી હાલતમાં છે એ જોઈને, બધી સ્ત્રીઓ ગભરાઈ ગઈ.
ભવાંતરે પ્રેમપાત્રમેતયૈક્ષિતુ કિંચન
તેઓએ વિચાર્યું કે, કદાચ ગયા જન્મમાં એ કોઈના પ્રેમનો વિષય રહી હશે.
અથનેત્થં કથમિયમકાંડાત્પર્યમૂમુહત્
પછી તેઓએ પોતે જ વિચાર્યું કે આ ઘટના થી એ એવી કેવી રીતે મૂર્છિત થઈ ગઈ.
તન્મોહસ્ય નિદાનં તાઃસમ્યગેવ વિચાર્ય ચ
તેણી પર પડેલા મોહનું સાચું કારણ શોધી, બધી મળીને વિચાર કરવા લાગી.
કાચિત્તાં વીજયાંચક્રે કદલીતાલવૃંતકૈઃ
કોઈએ કેળાના અને તાડના પાંદડાથી એને પંખો પાડવા માંડ્યું.
અમંદૈશ્ચંદનરસૈરભ્યષિંચદમું પરા
બીજીએ સુગંધિત ચંદનના લપસથી એને લપસ્યું.
ધારામંડપધારાંબુસીકરૈસ્તત્તનૂલતામ્ 4.1.34.
બીજીએ ઠંડા પાણીના છાંટા એની દેહ પર છાંટ્યા.
જલાર્દ્રવાસસા કાચિદેતસ્યાસ્તનુમાવૃણોત્
કોઈએ પાણીમાં ભીંજવેલા કપડાંથી એની દેહ ઢાંકી.
પદ્મિનીદલશય્યા ચ કાચિત્યરચયન્મૃદુમ્
બીજીએ કમળના પાંદડાની નરમ શૈયા તૈયાર કરી.
મુક્તાકલાપં રચયાંચક્રે વક્ષોજમંડલે
કોઈએ એની છાતી પર પહેરાવવા માટે મુક્તાની માળા બનાવી.