બાલોઽપિ પૂર્ણચંદ્રાભ વદનો મદનોપમઃ
બાળપણમાં પણ, તેની ચાંદની જેવી ચહેરા અને કામદેવ જેવી સુંદરતા હતી.
યદાષ્ટવર્ષદેશીયો હરિકેશોઽભવચ્છિશુઃ
જ્યારે હરિકેશ નામનો એ બાળક આશરે આઠ વર્ષનો થયો,
પાંસુક્રીડનસક્તોપિ કુર્યાલ્લિંગં રજોમયમ્ 4.1.32.
તો રેતીમાં રમતો હોય ત્યારે પણ, ધૂળથી શિવલિંગ બનાવતો.
આકારયતિ મિત્રાણિ શિવનામ્નાઽખિલાનિ સઃ
એ પોતાના મિત્રો ભેગા કરીને બધાને શિવના નામે બોલાવતો.
ધૂર્જટે ખંડપરશો મૃડાનીશ ત્રિલોચન
ધૂર્જટી, ખંડપરશુ, મૃડ, ઈશ, અને ત્રિલોચન—
શ્રીકંઠનીલકંઠેશ સ્મરારે પાર્વતીપતે
શ્રીકંઠ, નીલકંઠ, ઈશ, સ્મરારી અને પાર્વતીપતિ—
અજિનાંબરદિગ્વાસઃ સ્વર્ધુની ક્લિન્નમૌલિજ
કામચામડાનું વસ્ત્ર પહેરેલો, દિશાઓ જ કપડાં, અને ગંગાજળથી ભીંજાયેલ વાળવાળો—
સવયસ્કાનિતિ મુહુઃ સમાહ્વયતિ લાલયન્
એ વારંવાર મિત્રોનું નામ આ રીતે લઈ આનંદથી બોલાવતો.
પદ્ભ્યાં ન પદ્યતે ચાન્યદૃતે ભૂતેશ્વરાજિરાત્
ભૂતેશ્વર માટે પવિત્ર કરાયેલ જમીન સિવાય, એ પગ ક્યાંય મૂકતો નહોતો.
રસયેત્તસ્ય રસના હરનામાક્ષરામૃતમ્
એની જીભ હંમેશાં હરિના નામરૂપ અમૃતને ચાખતી रहती.
કરૌ તત્કૌતુકકરૌ મનો મનતિ નાપરમ્
એના હાથો એ અજાયબીભર્યા કામોમાં વ્યસ્ત હતા, અને મન પણ એમાં જ લીન હતું, બીજે ક્યાંય નહોતું.
ભક્ષ્યતે સર્વભક્ષ્યાણિ ત્ર્યક્ષપ્રત્યક્ષગાન્યપિ
એ બધાં પ્રકારનાં ખોરાક ખાય છે, એ પણ જે ત્રિનેત્રવાળાની સામે પડેલા હોય તે.
ગચ્છન્ગાયન્સ્વપંસ્તિષ્ઠઞ્ચ્છયાનોઽદન્પિબન્નપિ 4.1.32.
જ્યારે જાય, આવે, ઊંઘે, ઊભો રહે, સુવે, ખાય કે પીવે—
ક્ષણદાસુ પ્રસુપ્તોપિ ક્વ યાસીતિ વદન્મુહુઃ
રાતે ઊંઘમાં પણ વારંવાર કહેતો, 'હવે ક્યાં જઉં?'
સ્પષ્ટાં ચેષ્ટાં વિલોક્યેતિ હરિકેશસ્ય તત્પિતા
હરિકેશના પિતાએ એની સ્પષ્ટ હરકતો જોઈને કહ્યું—
એતે તુરંગમા વત્સ તવૈતેઽશ્વકિશો રકાઃ
આ ઘોડાં છે, બેટા, આ બધા તારા પોતાના ઘોડાંના બચ્ચાં છે.
રત્નાન્યાકરશુદ્ધાનિ નાનાજાતીન્યનેકશઃ
આ ખાણમાંથી નીકળેલા શુદ્ધ રત્નો છે, અનેક જાતિના અને ઘણાં બધાં.
અમત્રાણિ મહાર્હાણિ રૌપ્ય કાંસ્યમયાનિ ચ
મોટા મૂલ્યના, માપથી બહાર એવા ખજાના, ચાંદી અને કાંસાથી બનેલા પણ છે.
ચામરાણિ વિચિત્રાણિ ગંધદ્રવ્યાણ્યનેકશઃ
રંગબેરંગી ચામર અને અનેક પ્રકારના સુગંધિત દ્રવ્યો પણ છે.
એતત્ત્વદીયં સકલંવસ્તુજાતં સમંતતઃ
આ બધાં વસ્તુઓ તારી જ છે, ચારે બાજુ ફેલાયેલી છે.
ચેષ્ટાસ્ત્યજ દરિદ્રાણાં ધૂલિધૂસરિણામમૂઃ
ગરીબોની, ધૂળથી માટીથી ભરાયેલી હરકતો તું હવે છોડ.
તાં દશાં ચરમાં પ્રાપ્ય ભક્તિયોગં તતશ્ચર
એ અંતિમ અવસ્થાએ પહોંચી, પછી ભક્તિયોગનો માર્ગ અપનાવ.
રુષ્ટદૃષ્ટિં ચ જનકં કદાચિદવલોક્ય સઃ 4.1.32.
ક્યારેક પિતાની ગુસ્સાવાળી નજર જોઈને—
તતશ્ચિંતામવાપોચ્ચૈર્દિગ્ભ્રાંતિમપિ ચાપ્તવાન્
પછી એ ઊંડી ચિંતામાં પડી ગયો અને દિશાઓ વિશે પણ ગૂંચવાઈ ગયો.
ક્વ યામિ ક્વ સ્થિતે શંભો મમ શ્રેયો ભવિષ્યતિ
'હવે ક્યાં જઉં, ક્યાં રહું, શંભુ, જેથી મારું કલ્યાણ થાય?'
ઇતિ શ્રુતં મયા પૂર્વં પિતુરુત્સંગવર્તિના
આ રીતે મેં પહેલાં સાંભળ્યું હતું, પિતાના ગોદમાં બેઠો હતો ત્યારે—
માત્રા પિત્રા પરિત્યક્તા યે ત્યક્તા નિજબંધુભિઃ
જેને માતા-પિતાએ છોડી દીધા હોય, અને પોતાના જ સંબંધીઓએ પણ ત્યજી દીધા હોય—
જરયા પરિભૂતા યે યે વ્યાધિવિકલીકૃતાઃ
જેને વૃદ્ધાવસ્થાએ અપમાનિત કર્યા હોય, અને જે રોગોથી પીડાય છે—
પદે પદે સમાક્રાંતા યે વિપદ્ભિરહર્નિશમ્
જે લોકો દરેક પગલાએ, દિવસ-રાત દુઃખોથી ઘેરાયાં છે,
પાપરાશિભિરાક્રાંતા યે દારિદ્ર્ય પરાજિતાઃ
જે લોકો પાપના ઢગલાંથી દબાઈ ગયા છે અને ગરીબીમાં હારી ગયા છે,