ધનંજયોપિ ધર્માત્મા માતૃભક્તિપરાયણઃ
ધનંજય પણ ધર્મનિષ્ઠ અને માતા-પિતા પ્રત્યે સંપૂર્ણ ભક્તિવાળો હતો.
પંચગવ્યેન સંસ્નાપ્ય તતઃ પંચામૃતેન વૈ
એને પહેલા પંચગવ્યથી અને પછી પંચામૃતથી સ્નાન કરાવાયું.
આવેષ્ટ્ય નેત્રવસ્ત્રેણ તતઃ પટ્ટાંબરેણ વૈ
પછી એને આંખ પર કપડું બાંધી, પછી રેશમી વસ્ત્ર પહેરાવાયું.
નેપાલકંબલેનાથ મૃદાચાઽથ વિશુદ્ધયા
પછી નેપાળની કમ્બળ ઓઢાડવામાં આવી અને પછી શુદ્ધ માટી લગાડવામાં આવી.
અસ્પૃષ્ટહીનજાતિઃ સ શુચિષ્માન્સ્થંડિલેશયઃ
તે માણસ શુદ્ધ વર્તનવાળો, નીચ જાતિથી અસ્પૃશ્ય, સાફ-સફાઈ રાખનાર અને જમીન પર સીધો સૂતો હતો.
ભારવાહઃ કૃતસ્તેન કશ્ચિદ્દત્ત્વોચિતાં ભૃતિમ્
એણે એક ભાર ઉઠાવનારને રાખ્યો અને દાનને યોગ્ય એવી મજૂરી આપી.
ધૃત્વા સંભૃતિરક્ષાર્થં ભારવાહં ધનંજયઃ
ધનંજયએ એકઠું કરેલું સામાન સુરક્ષિત રહે એ માટે ભાર ઉઠાવનારને કામે લગાડ્યો.
ભારવાહ્યંતરં પ્રાપ્ય તસ્ય સંભૃતિમધ્યતઃ
ભાર રાખવાની જગ્યા સુધી જઈને એણે એ સામાન વચ્ચે મૂકી દીધું.
વાસસ્થાનમથાગત્ય તમદૃષ્ટ્વા ધનંજયઃ 4.1.30.
પછી પોતાનાં ઘરે આવીને, જ્યારે એ માણસ ત્યાં દેખાયો નહીં, ધનંજય—
હાહેત્યાતાડ્ય હૃદયં ચક્રંદ બહુશો ભૃશમ્
'હાય!' કહીને, દિલ પર હાથ મારી, ઘણી વાર અને ખુબ જ દુઃખી થઈને રડવા લાગ્યો.
અકૃત્વા જાહ્નવીસ્નાનમનવેક્ષ્ય જગત્પતિમ્
ગંગામાં સ્નાન કર્યા વિના અને જગતના સ્વામીના દર્શન કર્યા વિના,
ભારવાડપ્યરણ્યાન્યાં તામ્રસંપુટમધ્યતઃ।। દૃષ્ટ્વાસ્થીનિ વિનિઃશ્વસ્ય તાનિ ત્યક્ત્વા ગૃહં યયૌ
બીજાં જંગલમાં, તાંબાના વાસણમાં, ભાર ઉઠાવનારનાં હાડકાં જોયાં; ઊંડી શ્વાસ લઈને, એ હાડકાં ત્યાં જ મૂકી, ઘેર પાછો ગયો.
વણિક્ચ તદ્ગૃહં પ્રાપ્ય શુષ્કકંઠોષ્ઠતાલુકઃ
એ વેપારી, પોતાનાં ઘરે પહોંચ્યો ત્યારે, તેનો ગળો, હોઠ અને જીભ સુકાઈ ગયા હતા.
આશયા કિંચિદાશ્વસ્ય તત્પત્નીં પરિપૃષ્ટવાન્
થોડી આશા સાથે, થોડું શાંત થઈ, એ માણસની પત્નીને પૂછ્યું.
વસુ ક્વ તે ગતો ભર્તા માતુરસ્થીનિમેઽર્પય
'માતા, તારો પતિ ક્યાં ગયો? મારી માતા માટે એના હાડકાં આપ.'
અજ્ઞાત્વા લોભવશતસ્તેન નીતોઽસ્થિસંપુટઃ
અજાણતાં અને લોભના કારણે, એ હાડકાંની ગાંઠ લઈને ચાલ્યો ગયો.
અથવા ન પ્રસૂ દોષો મંદભાગ્યોઽસ્મિ તત્સુતઃ
કેવા તો કદાચ માતામાં કોઈ દોષ નથી; હું તો એનો દુર્ભાગી દીકરો છું.
ઉદ્યમં કૃતવાનસ્મિ ન સિદ્ધ્યેન્મંદભાગ્યતઃ
મેં પ્રયત્ન તો કર્યો, પણ મારા નસીબના અભાવે એ સફળ થયો નહીં.
અસ્થીનિ દર્શયત્વાશુ ધનં દાસ્યેઽધિકં તતઃ 4.1.30.
'મને હાડકાં જલદી બતાવ, પછી હું તને વધુ ધન આપીશ.'
લજ્જાનમ્રશિરાઃસોઽથ વૃત્તાંતં વિનિવેદ્ય ચ
પછી, શરમથી માથું ઝુકાવીને, એ સ્ત્રીએ આખી ઘટના કહી સંભળાવી.
વનેચરોઽથ તત્સ્થાનં દૈવાદ્વિસ્મૃતવાન્મુને
પછી, હે મુનિ, એ જંગલમાં રહેનાર માણસે, ભાગ્યવશ, એ જગ્યા ભૂલી ગયો.
ઇતોરણ્યાત્તતો યાતિ તતોરણ્યાદિતો વ્રજેત્
એ એક જંગલમાંથી બીજામાં જાય, અને ત્યાંથી આગળ બીજા જંગલમાં જતો રહે.
વિહાય મધ્યેઽરણ્યાનિ તં યયૌ ચ સ્વપક્કણમ્
મધ્યના જંગલોને છોડીને, તે પોતાના ઘર તરફ ચાલ્યો.
ક્ષુત્ક્ષામઃ શુષ્કકંઠોષ્ઠો હાહેતિ પરિદેવયન્ ૮
ભૂખથી દુર્બળ, સુકાઈ ગયેલા ગળા અને હોઠો સાથે, 'હાય હાય' કહીને દુઃખ વ્યક્ત કરતો હતો.
તન્મંદભાગ્યતાં શ્રુત્વા લોકાત્કાર્પટિકો મુને
મુનિ, લોકો જ્યારે તેની દુર્ભાગ્યની વાત સાંભળી, ત્યારે તેને ભીખારી કહીને બોલાવ્યા.
કાશ્યાં પ્રવેશં પ્રાપ્યાપિ તદસ્થીનિ ઘટોદ્ભવ
ઘટોદ્ભવ, તે કાશી પહોંચ્યો છતાં, ત્યાં માત્ર તેની હાડકાં જ બચ્યાં.
એવં કાશ્યાં પ્રવિશ્યાપિ પાપી ધર્માનુષંગતઃ
એ રીતે, કાશીમાં પ્રવેશ્યા પછી પણ, પાપી પોતાના કર્મના બંધનથી મુક્ત ન થયો.
તસ્માદ્વિશ્વેશ્વરાજ્ઞૈવ કાશીવાસેઽત્ર કારણમ્
વિશ્વેશ્વર, અહીં કાશીમાં વસવાનો અધિકાર ફક્ત તમારી આજ્ઞાથી જ મળે છે.
વારાણસીતિ વિખ્યાતા તદારભ્ય મહામુને 4.1.30.
મહામુનિ, ત્યારથી આ નગરી 'વારાણસી' તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈ.
વારાણસીહ કરુણામયદિવ્યમૂર્તિરુત્સૃજ્ય યત્ર તુ તનું તનુભૃત્સુખેન
વારાણસીમાં, દયાથી ભરેલી દિવ્ય મૂર્તિ છે, જ્યાં જીવાત્માઓ આનંદપૂર્વક શરીર ત્યાગે છે.