દિન ત્રિચતુરસ્થાયિ યા નારી પ્રાપ્ય યૌવનમ્
સ્ત્રી જ્યારે યુવાન થાય છે ત્યારે ત્રણ-ચાર દિવસ જ સ્થિર રહે છે,
શીલભંગેન નારીણાં ભર્તાધર્મપરોપિ હિ
સ્ત્રીઓનું સદ્ગુણ તૂટે ત્યારે, પતિ અધર્મી હોય તો પણ, એ સ્ત્રીઓના પતનનું કારણ બને છે.
વિષ્ઠાગર્તે ચ નિરયે સ્વયં પતતિ દુર્મતિઃ
દુષ્ટ બુદ્ધિવાળો માણસ પોતે જ ગંદગીના ખાડામાં, નરકમાં પડી જાય છે.
સ્વવિષ્ઠાપાયિની ચાથ વલ્ગુલી વૃક્ષલંબિની
પછી એ સ્ત્રી પોતાનું જ ગંદ ખાય છે, નંગી રહે છે અને ઝાડ પર લટકે છે.
રક્ષણીયં મહાયત્નાદિદં સુકૃતભાજનમ્
આ પુણ્યનું પાત્ર છે, તેને ખૂબ જ મહેનતથી બચાવવું જોઈએ.
અનેનૈવ શરીરેણ ભર્તૃસાદ્વિહિતેન હિ
આ જ શરીરથી, પતિએ જે રીતે કહેલું હોય એ પ્રમાણે,
અત્રિપત્ન્યનસૂયા કિં ભર્તૃભક્તિપ્રભાવતઃ
પતિની ભક્તિથી જે પત્ની ઈર્ષ્યા વિના રહે છે, તેમાં કઈ ઈર્ષ્યા રહી શકે?
ઇહ કીર્તિશ્ચ વિપુલા સ્વર્ગેવાસસ્તથાઽક્ષયઃ
અહીં મહાન પ્રતિષ્ઠા મળે છે અને સ્વર્ગમાં ચિરસ્થાયી સ્થાન પણ મળે છે.
સાદુર્વૃત્ત્યા પરિત્યજ્ય પતિધર્મં સનાતનમ્ 4.1.30.
જ્યારે સારા વર્તનનો ત્યાગ થાય છે, ત્યારે સ્ત્રી પતિનું શાશ્વત ધર્મ પણ છોડી દે છે.
ધનંજયોપિ ચ મુને કેનચિચ્છિવયોગિના
હે મુનિ, ધનંજયને પણ કોઈ શિવભક્ત યતિ દ્વારા,
ધનંજયોપિ ધર્માત્મા માતૃભક્તિપરાયણઃ
ધનંજય પણ ધર્મનિષ્ઠ અને માતા-પિતા પ્રત્યે સંપૂર્ણ ભક્તિવાળો હતો.
પંચગવ્યેન સંસ્નાપ્ય તતઃ પંચામૃતેન વૈ
એને પહેલા પંચગવ્યથી અને પછી પંચામૃતથી સ્નાન કરાવાયું.
આવેષ્ટ્ય નેત્રવસ્ત્રેણ તતઃ પટ્ટાંબરેણ વૈ
પછી એને આંખ પર કપડું બાંધી, પછી રેશમી વસ્ત્ર પહેરાવાયું.
નેપાલકંબલેનાથ મૃદાચાઽથ વિશુદ્ધયા
પછી નેપાળની કમ્બળ ઓઢાડવામાં આવી અને પછી શુદ્ધ માટી લગાડવામાં આવી.
અસ્પૃષ્ટહીનજાતિઃ સ શુચિષ્માન્સ્થંડિલેશયઃ
તે માણસ શુદ્ધ વર્તનવાળો, નીચ જાતિથી અસ્પૃશ્ય, સાફ-સફાઈ રાખનાર અને જમીન પર સીધો સૂતો હતો.
ભારવાહઃ કૃતસ્તેન કશ્ચિદ્દત્ત્વોચિતાં ભૃતિમ્
એણે એક ભાર ઉઠાવનારને રાખ્યો અને દાનને યોગ્ય એવી મજૂરી આપી.
ધૃત્વા સંભૃતિરક્ષાર્થં ભારવાહં ધનંજયઃ
ધનંજયએ એકઠું કરેલું સામાન સુરક્ષિત રહે એ માટે ભાર ઉઠાવનારને કામે લગાડ્યો.
ભારવાહ્યંતરં પ્રાપ્ય તસ્ય સંભૃતિમધ્યતઃ
ભાર રાખવાની જગ્યા સુધી જઈને એણે એ સામાન વચ્ચે મૂકી દીધું.
વાસસ્થાનમથાગત્ય તમદૃષ્ટ્વા ધનંજયઃ 4.1.30.
પછી પોતાનાં ઘરે આવીને, જ્યારે એ માણસ ત્યાં દેખાયો નહીં, ધનંજય—
હાહેત્યાતાડ્ય હૃદયં ચક્રંદ બહુશો ભૃશમ્
'હાય!' કહીને, દિલ પર હાથ મારી, ઘણી વાર અને ખુબ જ દુઃખી થઈને રડવા લાગ્યો.
અકૃત્વા જાહ્નવીસ્નાનમનવેક્ષ્ય જગત્પતિમ્
ગંગામાં સ્નાન કર્યા વિના અને જગતના સ્વામીના દર્શન કર્યા વિના,
ભારવાડપ્યરણ્યાન્યાં તામ્રસંપુટમધ્યતઃ।। દૃષ્ટ્વાસ્થીનિ વિનિઃશ્વસ્ય તાનિ ત્યક્ત્વા ગૃહં યયૌ
બીજાં જંગલમાં, તાંબાના વાસણમાં, ભાર ઉઠાવનારનાં હાડકાં જોયાં; ઊંડી શ્વાસ લઈને, એ હાડકાં ત્યાં જ મૂકી, ઘેર પાછો ગયો.
વણિક્ચ તદ્ગૃહં પ્રાપ્ય શુષ્કકંઠોષ્ઠતાલુકઃ
એ વેપારી, પોતાનાં ઘરે પહોંચ્યો ત્યારે, તેનો ગળો, હોઠ અને જીભ સુકાઈ ગયા હતા.
આશયા કિંચિદાશ્વસ્ય તત્પત્નીં પરિપૃષ્ટવાન્
થોડી આશા સાથે, થોડું શાંત થઈ, એ માણસની પત્નીને પૂછ્યું.
વસુ ક્વ તે ગતો ભર્તા માતુરસ્થીનિમેઽર્પય
'માતા, તારો પતિ ક્યાં ગયો? મારી માતા માટે એના હાડકાં આપ.'
અજ્ઞાત્વા લોભવશતસ્તેન નીતોઽસ્થિસંપુટઃ
અજાણતાં અને લોભના કારણે, એ હાડકાંની ગાંઠ લઈને ચાલ્યો ગયો.
અથવા ન પ્રસૂ દોષો મંદભાગ્યોઽસ્મિ તત્સુતઃ
કેવા તો કદાચ માતામાં કોઈ દોષ નથી; હું તો એનો દુર્ભાગી દીકરો છું.
ઉદ્યમં કૃતવાનસ્મિ ન સિદ્ધ્યેન્મંદભાગ્યતઃ
મેં પ્રયત્ન તો કર્યો, પણ મારા નસીબના અભાવે એ સફળ થયો નહીં.
અસ્થીનિ દર્શયત્વાશુ ધનં દાસ્યેઽધિકં તતઃ 4.1.30.
'મને હાડકાં જલદી બતાવ, પછી હું તને વધુ ધન આપીશ.'
લજ્જાનમ્રશિરાઃસોઽથ વૃત્તાંતં વિનિવેદ્ય ચ
પછી, શરમથી માથું ઝુકાવીને, એ સ્ત્રીએ આખી ઘટના કહી સંભળાવી.