સુબાહવે નમસ્તુભ્યં ચારુજંઘાય તે નમઃ
સુંદર ભુજાવાળા તમને નમન; સુંદર જાંઘવાળા તમને પણ વંદન છે.
કેશવાય ચ શાંતાય વામનાય નમોનમઃ
કેશવ, શાંતિમય અને વામન સ્વરૂપ ધરાવનાર, તમને વારંવાર નમન છે.
ઉવાચ સ હૃષીકેશઃ પ્રીતો ધર્મમુદારધીઃ
પછી હૃષીકેશ, પ્રસન્ન અને ઉદારમનવાળા, ધર્મ વિષે બોલ્યા.
વરં વરય ધર્મજ્ઞ યસ્તે સ્યાન્મનસઃ પ્રિયઃ
હે ધર્મને જાણનારા, જે તારા મનને પ્રિય લાગે એવો વર માંગ.
સ્તોત્રેણાનેન યઃ સ્તૌતિ માનવો મામતન્દ્રિતઃ
જે મનુષ્ય આ સ્તોત્રથી મને નિષ્ઠાપૂર્વક સ્તુતિ કરે છે,
ત્વામહં સ્થાપયામ્યત્ર નિજનામ્ના જગદ્ગુરો ।। 2.8.4.
હે જગતના ગુરુ, હું તને તારા પોતાના નામથી અહીં સ્થાપિત કરું છું.
સ્મરણાદેવ મુચ્યેત નરો ધર્મહરેર્વિભોઃ
માત્ર સ્મરણથી જ મનુષ્ય મહાન ધર્મહરિના પાપોથી મુક્ત થાય છે.
સરયૂસલિલે સ્નાત્વા સુચિંતાકુલમાનસઃ
સરયૂના જળમાં સ્નાન કરીને, મન શુદ્ધ અને નિર્મળ રાખીને,
અત્ર દાનં તથા હોમં જપો બ્રાહ્મણભોજનમ્
અહીં દાન આપવું, હોમ કરવો, જપ કરવો અને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું—
અજ્ઞાનાજ્જ્ઞાનતો વાપિ યત્કિંચિદ્દુષ્કૃતં ભવેત્
જાણતાં કે અજાણતાં, જેવું પણ પાપ થાય,
પ્રાયશ્ચિત્તેન વિધિના પાપં તસ્ય પ્રણશ્યતિ
નિયમિત પ્રાયશ્ચિત્તથી એ પાપ નાશ પામે છે.
અજ્ઞાનાજ્જ્ઞાનતો વાપિ રાજાદેર્નિગ્રહાત્તથા તેનાપ્યત્ર વિધાતવ્યં પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રયત્નતઃ
જાણતાં કે અજાણતાં, કે રાજા વગેરેની શિસ્તથી પણ, અહીં પણ પ્રયત્નપૂર્વક પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ.
અત્ર સાક્ષાત્સ્વયં દેવો વિષ્ણુર્વસતિ સાદરઃ
અહીં દેવ વિષ્ણુ સ્વયં સન્માનપૂર્વક નિવાસ કરે છે.
આષાઢે શુક્લ પક્ષસ્ય એકાદશ્યાં દ્વિજોત્તમ
આષાઢ મહિનાના શુક્લ પક્ષની એકાદશી પર, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ,
સ્વર્ગદ્વારે નરઃ સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા ધર્મહરિં વિભુમ્
સ્વર્ગના દ્વારે સ્નાન કરીને અને મહાન ધર્મહરિને દર્શન કરીને,
તસ્માદ્દક્ષિણદિગ્ભાગે સ્વર્ણસ્ય ખનિરુત્તમા 2.8.4.
એથી દક્ષિણ દિશામાં શ્રેષ્ઠ સોનાની ખાણ છે.
વ્યાસ ઉવાચ ભગવન્બ્રૂહિ તત્ત્વજ્ઞ સ્વર્ણવૃષ્ટિરભૂત્કથમ્
વ્યાસજી બોલ્યા: હે ભગવંત, સત્યના જ્ઞાતા, મને કહો કે એ સોનાની વરસાદ કેવી રીતે પડી હતી?
એતત્સર્વં સમાચક્ષ્વ વિસ્તરાન્મમ સુવ્રત
હે સજ્જન, આ બધું મને વિગતે કહી સંભળાવો.
યસ્ય શ્રવણતો નૃણાં જાયતે વિસ્મયો મહાન્
આ સાંભળવાથી લોકોમાં મોટો આશ્ચર્ય થાય છે.
આસીત્પુરા રઘુપતિરિક્ષ્વાકુકુલવર્દ્ધનઃ
પહેલાં એક રાજા હતો, જે રઘુ વંશનો અને ઇક્ષ્વાકુ કુળને વધારનાર હતો.
પ્રતાપતાપિતારાતિવર્ગવ્યાખ્યાતસદ્યશાઃ
એના પરાક્રમથી દુશ્મનો પરાજિત થયા અને એની ખ્યાતિ તરત જ પ્રસરી ગઈ.
યશઃપૂરેણ સમલિપ્તા દિશો દશ સિતત્વિષા
એની નિર્મળ કીર્તિથી દસેય દિશાઓ પ્રકાશિત થઈ ગઈ.
નાનાદેશાન્સમાક્રમ્ય ચતુરંગબલાન્વિતઃ
એ ચારેય પ્રકારની સેના સાથે અનેક દેશો જીતી લીધા.
ઉત્કૃષ્ટાન્નૃપતીન્વીરો દંડયિત્વા બલાધિકાન્
એ વીર રાજાએ શક્તિશાળી રાજાઓને દંડ આપ્યા અને તેમને પાછળ પાડી દીધા.
સ વિજિત્ય દિશઃ સર્વા ગૃહીત્વા રત્નસંચયમ્
એ બધું જીત્યા પછી અને રત્નોનું ભંડાર એકઠું કર્યા પછી,
તત્રાગત્ય ચ કાકુત્સ્થો યજ્ઞાયોત્સુકમાનસઃ 2.8.4.
કાકુત્સ્થ ત્યાં આવ્યો અને એના મનમાં યજ્ઞ કરવાની ઉત્સુકતા હતી.
વસિષ્ઠં મુનિમાજ્ઞાય વામદેવં ચ કશ્યપમ્
એણે વશિષ્ઠ મુનિ, વામદેવ અને કશ્યપને સન્માન આપ્યો.
અન્યાનપિ મુનિશ્રેષ્ઠાન્નાનાતીર્થસમાશ્રિતાન્
અને વિવિધ તીર્થોમાંથી આવેલા બીજા શ્રેષ્ઠ મુનિઓને પણ જોયા.
દૃષ્ટ્વા સ્થિતાન્સ તાન્સર્વાન્પ્રદીપ્તાનિવ પાવકાન્ નિશ્ચક્રામ યથાન્યાયં સ્વયમેવ મહાયશાઃ
એ બધા તેજસ્વી મુનિઓને એકઠા જોઈને, મહાન યશસ્વી રાજાએ યોગ્ય રીતે પોતે જ તેમની પાસે ગયો.
તતો વિનીતવત્સર્વાન્કાકુત્સ્થો દ્વિજસત્તમાન્
પછી કાકુત્સ્થએ સૌ દ્વિજ શ્રેષ્ઠોને વિનમ્રતાપૂર્વક વંદન કર્યા.