કશ્ચિદ્ધિ પન્નગી ભૂય ફટાટોપભયાનકઃ
કોઈ તો સાપ બનીને, ફણની ધ્વનિથી ડરાવતો,
કશ્ચિચ્ચ મહિષાકારઃ ક્ષિપઞ્શૃંગાગ્રતો ગિરોન્
અને બીજો, મહિષ જેવી આકૃતિમાં, શિંગડાના ટોચથી પર્વત પર ફેંકી રહ્યો છે,
કશ્ચિદ્દાવાનલાલીઢ ખર્જૂરદ્રુમસન્નિભમ્
કોઈક વ્યક્તિ જંગલની આગમાં બળીને ખજુરના વૃક્ષ જેવો દેખાતો હતો.
મૌલિજૈરભ્રસંઘર્ષં કુર્વન્દીર્ઘકૃશોદરઃ
એના જટાવાળાં વાદળ સાથે ઘસાતા, પેટ લાંબું અને દુર્બળ હતું.
કૃપાણપાણિર્ભગ્નાસ્યો વામહસ્તકપાલધૃત્
એના એક હાથમાં તલવાર હતી, મોઢું તૂટી ગયું હતું અને ડાબા હાથમાં ખોપરી પકડી હતી.
વિશાલ સાલમાદાય કુર્વન્કિલ કિલારવમ્
એણે મોટું સાલનું વૃક્ષ ઉઠાવ્યું અને જોરદાર ગર્જના કરી.
તમઃ સંકેતસદનં વ્યાઘ્રં વૈ વદનં મહત્
એનું રહેઠાણ અંધકારમાં હતું અને મોટું મોઢું વાઘ જેવું લાગતું હતું.
ઉલૂકાકારતાં ધૃત્વા ફૂત્કારૈરતિદારુણૈઃ
એ ઉલ્લૂનું રૂપ ધારણ કરીને ભયાનક ચીસો પાડતો હતો.
યક્ષિણી કાચિદાનીય રુદંતં કસ્યચિચ્છિશુમ્
એક યક્ષિણી કોઈના રડતા બાળકને પકડી લાવી.
પિપાસિતાદ્ય રુધિરં તેપિ પાસ્યામ્યહં ધુવ 4.1.20.
એણે કહ્યું, 'આજે હું લોહી માટે તરસી છું, નિશ્ચયે તું જ મારું લોહી પીશીશ.'
અનીય તૃણદારૂણિ પરિસ્તીર્ય સમંતતઃ
એણે ઘાસ અને લાકડાં લાવીને ચારે બાજુ પાથરી દીધાં.
વેતાલી રૂપમાસ્થાય ભંક્ત્વા કાચિત્તરૂન્ગિરીન્
એક વેતાળી રૂપ ધારણ કરીને પર્વતો અને વૃક્ષો તોડી નાખતી હતી.
અન્યા સુનીતિરૂપેણ તમભિપ્રેક્ષ્ય દૂરતઃ
બીજી એકે સુનિતિનું રૂપ ધારણ કરીને દૂરથી એને જોયો.
ઉવાચ ચ વચશ્ચાટુ બહુમાયા વિનિર્મિતમ્
એણે મીઠાં પણ છલભર્યા શબ્દો બોલ્યા.
ત્વદેકશરણાં વત્સ બત મૃત્યુર્જિઘાંસતિ
'બાળક, હું તો તારી શરણે છું, પણ મૃત્યુ મને મારવા માટે તલપાપડ છે.'
પ્રતિગ્રામં પ્રતિપુરં પ્રત્યધ્વં પ્રતિકાનનમ્
ગામે ગામ, શહેરે શહેર, રસ્તે રસ્તે અને જંગલમાં હું ભટકી રહી છું.
યદા પ્રભૃતિ રે બાલ નિરગાત્તપસે ભવાન્
'જ્યારે થી, બાલક, તું તપ માટે અહીંથી નીકળી ગયો છે—'
તૈસ્તૈઃ સપત્નીદુર્વાક્યૈર્દુનોપિ ત્વં યથાર્ભક
'—તારી બીજી પત્નીના કઠોર શબ્દોથી, તું બાળક જેવો દુઃખી થયો છે.'
ન નિદ્રામિ ન જાગર્મિ નાશ્નામિ ન પિબામ્યહમ્
'હું ન ઊંઘી શકું, ન જાગી શકું, ન ખાઈ શકું, ન પી શકું.'
નિદ્રાદરિદ્રનયના સ્વપ્નેપિ ન તવાનનમ્ 4.1.20.
'મારા નેત્રો ઊંઘથી વંચિત છે; સપનામાં પણ તારો ચહેરો દેખાતો નથી.'
ત્વદાનનપ્રતિનિધિર્વિધુર્વિધુરયા મયા
તારા ચહેરાનું દર્શન ન મળતાં, હું ચાંદની વગરના ચાંદ જેવો સુનસાન થઈ ગયો છું.
ત્વદાલાપસમાલાપં કલયન્કિલકાકલીમ્
તારી બોલીનું અનુસરણ કરીને, હું કોકિલા જેવી મીઠી બબ્બાકારી કરું છું.
ત્વદંગસંગમધુરો ધ્રુવધૂપિતયામયા
તારા અંગના મિલનની મીઠાશ માટે, હું સતત તરસતો રહીને અંદરથી બળી રહ્યો છું.
કે દેશાઃ કાશ્ચ સરિતઃ કે શૈલાસ્ત્વત્કૃતે ધ્રુવ
હે ધ્રુવ, તારા માટે કયા પ્રદેશ, કઈ નદીઓ કે કયા પર્વતો હું પાર ન કરું?
અધ્રુવં સર્વમેવૈતત્પશ્યંત્યંધીકૃતાસ્મ્યહમ્
આ બધું અસ્થિર છે એવું જોઈને, હવે મને એમાં કોઈ લગાવ રહ્યો નથી.
મૃદુલાનિ તવાંગાનિ ક્વેમાનિ ક્વ તપસ્ત્વિદમ્
તારા અંગો તો એટલા નાજુક છે—એમાં આવું તપ કરવું કેવી રીતે સહન થશે?
અનેન તપસા વત્સ ત્વયાઽઽપ્યં કિમનેનસા
બાળક, આ તપથી તને શું મળશે? તારા માટે તેનો શું ઉપયોગ છે?
અનેન વયસા બાલ ખેલનીયં ત્વયાઽનિશમ્
હવે તારી ઉંમરે, દીકરા, તારે તો આખો દિવસ રમવું જોઇએ.
તતઃ કૌમારમાસાદ્ય વયોઽભિધ્યાનશીલિના
પછી, યુવાનીમાં પગલાં મૂકીને, મનને અભ્યાસ અને ધ્યાનમાં લગાવવું જોઈએ.
વયોથ ચતુરં પ્રાપ્ય યોષાસ્રક્ચંદનાદિકાન્ 4.1.20.
અને જ્યારે પુખ્તાવસ્થામાં પ્રવેશો, ત્યારે ચંદન, ફૂલોની વણ અને સ્ત્રીઓની સંગતનો આનંદ માણવો.