તપ એવ હિ ચેન્માતઃ કારણં સર્વસંપદામ્
માતા, જો ખરેખર તપ જ સર્વસંપત્તિનું કારણ છે—
એકમેવ હિ સાહાય્યં કુરુ માતરતંદ્રિતા
તો, મા, મને એક જ સહાય કર—તુ આળસ ન કર.
સાપિ જ્ઞાત્વા મહાવીર્યં કુમારં કુક્ષિસંભવમ્
તે માતાએ પણ, પોતાના ગર્ભમાંથી જન્મેલા પુત્રનું મહાન શૌર્ય જાણીને,
અનુજ્ઞાતું ન શક્તાઽહં ત્વામુત્તાનશયાંગજ
હું તને પરવાનગી આપી શકતી નથી, બાલક, જે પીઠ ઉપર સૂતો છે,
સપત્નીવાક્યભલ્લીભિર્ભિન્ને મહતિ મે હૃદિ
મારી છાતી સાવ ઘાયલ થઈ ગઈ છે, સાથીપત્નીઓના કટુ વચનોના બાણોથી,
તાનિ મન્યેઽત્ર માર્ગેણ સ્રવંત્યવિરતં શિશો
મને લાગે છે કે એ ઘા સતત આ માર્ગે વહેતા રહે છે, બાલક.
ત્વદેકતનયા તાત ત્વદાધારૈકજીવિતા 4.1.19.
તુજ જ એકલો દીકરો છે, પ્રિય, મારું જીવન ફક્ત તારા આધાર પર છે.
લબ્ધોસિ કતિભિઃ કષ્ટૈરિષ્ટાઃ સંપ્રાર્થ્ય દેવતાઃ
તને ઘણાં દુઃખ સહન કર્યા પછી, દેવતાઓની મનથી પ્રાર્થના કરીને મેળવ્યો છે.
આનન્દપયસાપૂર્ય કુચાવુદ્વેલિતો ભવેત્
મારા સ્તન તારા માટે આનંદના દૂધથી છલકાય રહે એવી મારી ઈચ્છા છે.
સુખંશયે સુશયને પ્રાવૃત્ય પુલકાંબરમ્
તુ સુખથી નરમ પથારી પર સુઈ, આનંદથી ભરેલી ઓઢણી ઓઢીને.
ત્વદાસ્યસ્યૌષ્ઠપુટક દુગ્ધવાર્ધિ વિવર્ધિતામ્
મારા સ્તન, દૂધથી ભરેલા, તારા હોઠના સ્પર્શથી પોષાય એવી મારી કામના છે.
ત્વદીયઃ શીતલાલાપઃ પ્રાપ શ્રુતિપથં યદા
જ્યારે તારા શીતળ અને મીઠા બોલ મારા કાન સુધી પહોંચે છે,
યદંગ નિદ્રાસિચિરં ધ્યાયંત્યસ્મિ તદેત્યહમ્
જ્યારે તું લાંબા સમય સુધી ઊંઘે છે, ત્યારે હું સતત તારી જ યાદમાં રહી જાઉં છું.
યદોપેયા ગૃહાન્વત્સ ખેલિત્વા બાલખેલનૈઃ
જ્યારે તું બાલ્ય રમકડાંથી રમ્યા પછી ઘરે પાછો આવે છે,
યદા સૌધાદ્વિનિર્યાયાઃ પદ્મરેખાંકિતં પદમ્
જ્યારે તું મહેલની છત પરથી નીચે આવે છે, તારા પગ પર કમળની રેખાઓ ચમકે છે,
યદાયદા બહિર્યાસિ પુત્ર ત્રિચતુરં પદમ્
જ્યારે તું બહાર જાય છે, પુત્ર, ત્રણ-ચાર પગલાં ચાલે છે,
ચિત્રં પુત્ર ત્વરયતિ યાતું મે માનસાંડજઃ 4.1.19.
આજબી વાત છે, પુત્ર, કે મારું મન, હૃદયમાંથી ઊગેલું, તને જવા માટે ઉત્સુક કરે છે.
અથ તિષ્ઠંતુ કઠિનાઃ પ્રાણાઃ કંઠાટવીતટે
હવે મારા પ્રાણો, કઠણ બનીને, ગળાની વનરેખા પર અટકી રહે,
ઇત્યનુજ્ઞામનુપ્રાપ્ય જનની ચરણાંબુજૌ
આ રીતે અનુમતિ મેળવીને, માતાએ પુત્રના કમળ જેવા પગ સ્પર્શ્યા.
તયાપિ ધૈર્યસૂત્રેણ સુનીત્યા પરિગુંફ્ય ચ
એ માતાએ પણ ધૈર્ય અને સારા આચરણની દોરીથી પોતાને સંભાળી લીધી.
માત્રાતન્માર્ગરક્ષાર્થં તદા તદનુગીકૃતાઃ
માતાની પાસે જવાનો રસ્તો સુરક્ષિત રહે એ માટે તેઓને સ્વીકારવામાં આવ્યા.
સ્વસૌધાત્સ વિનિર્ગત્ય બાલોઽબાલપરાક્રમઃ
પોતાના મહેલમાંથી નીકળી, એ બાળકે ઓછી ઉંમરે પણ અસાધારણ હિંમત બતાવી.
સમરુત્તરુશાખાગ્ર પ્રસારણમિષેણ સઃ
એ બાળક આગળ વધવાનો ઇરાદો રાખી, ઊંચા વૃક્ષની ડાળની ટોચ સુધી પહોંચ્યો.
સમાતૃદૈવતોભિજ્ઞઃ કેવલં રાજવર્ત્મનિ
માતા અને દૈવી શક્તિની સંપૂર્ણ જાણકારી સાથે, એ માત્ર રાજમાર્ગે જ આગળ વધ્યો.
યાવદુન્મીલ્ય નયને પુરઃ પશ્યતિ સ ધ્રુવઃ
જેમજ એમણે આંખો ખોલી, એમણે સામે જ ધ્રુવને સ્પષ્ટ જોઈ લીધો.
વાલિશેષ્વસહાયેષુ ભવેદ્ભાગ્યં સહાયકૃત્
જ્યારે બાકી બાળકોમાં કોઈ સહાયક ન હોય, ત્યારે નસીબ જ સહાય બની જાય છે.
ક્વ રાજતનયો બાલો ગહનં ક્વ ચ તદ્વનમ્ 4.1.19.
રાજાનો નાનો દીકરો ક્યાં અને એ ઘનઘોર જંગલ ક્યાં!
યત્ર યસ્ય હિ યદ્ભાવ્યં શુભં વાઽશુભમેવ ચ
જેને જે અને જ્યાં જે થવાનું હોય, શુભ કે અશુભ, એ જ થાય છે.
અન્યથા વિદધાત્યેષ માનવો બુદ્ધિવૈભવાત્
નહીંતર, માણસ પોતાની બુદ્ધિ પ્રમાણે જ કામ કરે છે.
નવયો ન ચ વૈ ચિત્ર્યં ન ચિત્રં વિદધેહિતમ્
યુવાનો માટે કંઈ અજાયબ નથી; અને કંઈ અનોખું પણ તેઓ કરી શકતા નથી.