ભોગઃ પરિજનૈઃ સાર્ધં દાનાવંધ્યદિનાગમઃ
એ પોતાના સગાં-સંબંધીઓ સાથે આનંદ માણે છે અને એના દિવસો દાન વિના ક્યારેય વિતતાં નથી.
યશસઃ સંચયો નિત્યં નિત્યં ધર્મસ્ય સંચયઃ
એ હંમેશાં યશ એકઠું કરે છે અને હંમેશાં પુણ્ય સંચય કરે છે.
સદ્ભિશ્ચ સંગતિર્નિત્યં મૈત્રી ચ પિતૃમિત્રકૈઃ
એ સારા લોકો સાથે હંમેશાં સંગત રાખે છે અને પિતા તથા મિત્રો સાથે મૈત્રી જાળવે છે.
વિપદ્યપિ પરં ધૈર્યં સ્થૈર્યં સંપત્સમાગમે
મુશ્કેલીમાં પણ એ ધીરજ રાખે છે અને સુખમાં સ્થિર રહે છે.
દેહે પરૈકા કૃશતા તપોભિર્નિયમૈર્યમૈઃ
એના શરીર પર તપ, નિયમ અને સંયમના કારણે ક્ષીણતા દેખાય છે.
તસ્માદલ્પતપસ્ત્વાદ્વૈ ત્વં ચાહં ચ મહામતે
મહાન બુદ્ધિશાળી, ઓછા તપના કારણે તું અને હું—
માનાપમાનયોસ્તસ્માત્સ્વકૃતં કારણં પરમ્ મા શોચસ્ત્વમતઃ પુત્ર દિષ્ટમિષ્ટં સમર્પયેત્ ।।4.1.19.
માન અને અપમાન પોતાના કર્મોથી જ આવે છે, બીજાથી નહીં; તેથી, પુત્ર, જે નક્કી થયેલું અને ઇચ્છિત છે, તેને અર્પણ કરવું જોઈએ—દુઃખી ન થા.
ઇત્યાકર્ણ્ય સુનીત્યાસ્તન્મહાવાક્યં સુનીતિમત્
આ રીતે સુનિતીનું મહાન વચન સાંભળીને, સુનિતીપુત્ર જેણે બુદ્ધિ પામી હતી—
ધ્રુવ ઉવાચ જનયિત્રિ સુનીતે મે શૃણુ વાક્યમનાકુલમ્
ધ્રુવે કહ્યું: મા સુનિતી, મારા નિર્ભય વચન સાંભળો.
યદ્યહં માનવે વંશે જાતોસ્મ્યત્યંત પાવને
જો હું મનુના પવિત્ર વંશમાં જન્મેલો છું—
તપ એવ હિ ચેન્માતઃ કારણં સર્વસંપદામ્
માતા, જો ખરેખર તપ જ સર્વસંપત્તિનું કારણ છે—
એકમેવ હિ સાહાય્યં કુરુ માતરતંદ્રિતા
તો, મા, મને એક જ સહાય કર—તુ આળસ ન કર.
સાપિ જ્ઞાત્વા મહાવીર્યં કુમારં કુક્ષિસંભવમ્
તે માતાએ પણ, પોતાના ગર્ભમાંથી જન્મેલા પુત્રનું મહાન શૌર્ય જાણીને,
અનુજ્ઞાતું ન શક્તાઽહં ત્વામુત્તાનશયાંગજ
હું તને પરવાનગી આપી શકતી નથી, બાલક, જે પીઠ ઉપર સૂતો છે,
સપત્નીવાક્યભલ્લીભિર્ભિન્ને મહતિ મે હૃદિ
મારી છાતી સાવ ઘાયલ થઈ ગઈ છે, સાથીપત્નીઓના કટુ વચનોના બાણોથી,
તાનિ મન્યેઽત્ર માર્ગેણ સ્રવંત્યવિરતં શિશો
મને લાગે છે કે એ ઘા સતત આ માર્ગે વહેતા રહે છે, બાલક.
ત્વદેકતનયા તાત ત્વદાધારૈકજીવિતા 4.1.19.
તુજ જ એકલો દીકરો છે, પ્રિય, મારું જીવન ફક્ત તારા આધાર પર છે.
લબ્ધોસિ કતિભિઃ કષ્ટૈરિષ્ટાઃ સંપ્રાર્થ્ય દેવતાઃ
તને ઘણાં દુઃખ સહન કર્યા પછી, દેવતાઓની મનથી પ્રાર્થના કરીને મેળવ્યો છે.
આનન્દપયસાપૂર્ય કુચાવુદ્વેલિતો ભવેત્
મારા સ્તન તારા માટે આનંદના દૂધથી છલકાય રહે એવી મારી ઈચ્છા છે.
સુખંશયે સુશયને પ્રાવૃત્ય પુલકાંબરમ્
તુ સુખથી નરમ પથારી પર સુઈ, આનંદથી ભરેલી ઓઢણી ઓઢીને.
ત્વદાસ્યસ્યૌષ્ઠપુટક દુગ્ધવાર્ધિ વિવર્ધિતામ્
મારા સ્તન, દૂધથી ભરેલા, તારા હોઠના સ્પર્શથી પોષાય એવી મારી કામના છે.
ત્વદીયઃ શીતલાલાપઃ પ્રાપ શ્રુતિપથં યદા
જ્યારે તારા શીતળ અને મીઠા બોલ મારા કાન સુધી પહોંચે છે,
યદંગ નિદ્રાસિચિરં ધ્યાયંત્યસ્મિ તદેત્યહમ્
જ્યારે તું લાંબા સમય સુધી ઊંઘે છે, ત્યારે હું સતત તારી જ યાદમાં રહી જાઉં છું.
યદોપેયા ગૃહાન્વત્સ ખેલિત્વા બાલખેલનૈઃ
જ્યારે તું બાલ્ય રમકડાંથી રમ્યા પછી ઘરે પાછો આવે છે,
યદા સૌધાદ્વિનિર્યાયાઃ પદ્મરેખાંકિતં પદમ્
જ્યારે તું મહેલની છત પરથી નીચે આવે છે, તારા પગ પર કમળની રેખાઓ ચમકે છે,
યદાયદા બહિર્યાસિ પુત્ર ત્રિચતુરં પદમ્
જ્યારે તું બહાર જાય છે, પુત્ર, ત્રણ-ચાર પગલાં ચાલે છે,
ચિત્રં પુત્ર ત્વરયતિ યાતું મે માનસાંડજઃ 4.1.19.
આજબી વાત છે, પુત્ર, કે મારું મન, હૃદયમાંથી ઊગેલું, તને જવા માટે ઉત્સુક કરે છે.
અથ તિષ્ઠંતુ કઠિનાઃ પ્રાણાઃ કંઠાટવીતટે
હવે મારા પ્રાણો, કઠણ બનીને, ગળાની વનરેખા પર અટકી રહે,
ઇત્યનુજ્ઞામનુપ્રાપ્ય જનની ચરણાંબુજૌ
આ રીતે અનુમતિ મેળવીને, માતાએ પુત્રના કમળ જેવા પગ સ્પર્શ્યા.
તયાપિ ધૈર્યસૂત્રેણ સુનીત્યા પરિગુંફ્ય ચ
એ માતાએ પણ ધૈર્ય અને સારા આચરણની દોરીથી પોતાને સંભાળી લીધી.