માદૃશ્યો મંદભાગ્યાયાઃ પ્રમદાસુ પ્રતિષ્ઠિતાઃ
—એના કારણે તે સ્ત્રીઓમાં સ્થાન પામી છે, જ્યારે હું ઓછા ભાગ્યવાળી રહી છું.
મહા સુકૃતસંભારૈરુત્તમશ્ચોત્તમોદરે
મહાન પુણ્યના સંચયથી શ્રેષ્ઠ સંતાન શ્રેષ્ઠ ગર્ભમાંથી જન્મે છે.
આતપત્રં ચ ચંદ્રાભં શુભે ચાપિ ચ ચામરે
ચાંદની જેવું ઉજળું છત્ર અને શુભ ચામરાં—
તુરંગમાશ્ચ તુરગાસ્ત્વનાધિવ્યાધિજીવિતમ્
—અને એવા ઘોડા, જેઓ દુઃખ કે રોગથી મુક્ત જીવન જીવે છે—
વિપુલં ચ કલાજ્ઞાનમધીતમપરાજિતમ્
એના કલાઓનું જ્ઞાન ખૂબ વિશાળ છે, એણે બધું સારી રીતે શીખ્યું છે અને એના જ્ઞાનને કોઈ હરાવી શકતું નથી.
દૃષ્ટિઃ કારુણ્યસંપૂર્ણા વાણી મધુરભાષિણી
એની નજરમાં કરુણા છલકાય છે અને એના બોલ મીઠા અને સૌમ્ય છે.
સર્વત્ર શુચિતા તાત સા પરોપકૃતિઃ સદા ।। 4.1.19.
પ્યારા, એ દરેક જગ્યાએ પવિત્ર છે અને હંમેશાં બીજાની મદદ કરવા તત્પર રહે છે.
સદોજિરે ચ પાંડિત્યં પ્રાગલ્ભ્યં ચરણાંગણે
સભામાં એ પોતાનું વિદ્વત્ત્વ દર્શાવે છે અને જીવનપથ પર એ આત્મવિશ્વાસથી ચાલે છે.
માર્દવં સ્ત્રીપ્રયોગેષુ વત્સલત્વં પ્રજાસુ ચ
સ્ત્રીઓ સાથે વ્યવહારમાં એ નરમ છે અને સંતાનો પ્રત્યે એ સ્નેહભરી છે.
વાસો ભાગીરથીતીરે તીર્થે વા મરણં રણે
એ ગંગાના કાંઠે રહે છે, અથવા તીર્થસ્થાને કે યુદ્ધમાં પ્રાણ ત્યાગે છે.
ભોગઃ પરિજનૈઃ સાર્ધં દાનાવંધ્યદિનાગમઃ
એ પોતાના સગાં-સંબંધીઓ સાથે આનંદ માણે છે અને એના દિવસો દાન વિના ક્યારેય વિતતાં નથી.
યશસઃ સંચયો નિત્યં નિત્યં ધર્મસ્ય સંચયઃ
એ હંમેશાં યશ એકઠું કરે છે અને હંમેશાં પુણ્ય સંચય કરે છે.
સદ્ભિશ્ચ સંગતિર્નિત્યં મૈત્રી ચ પિતૃમિત્રકૈઃ
એ સારા લોકો સાથે હંમેશાં સંગત રાખે છે અને પિતા તથા મિત્રો સાથે મૈત્રી જાળવે છે.
વિપદ્યપિ પરં ધૈર્યં સ્થૈર્યં સંપત્સમાગમે
મુશ્કેલીમાં પણ એ ધીરજ રાખે છે અને સુખમાં સ્થિર રહે છે.
દેહે પરૈકા કૃશતા તપોભિર્નિયમૈર્યમૈઃ
એના શરીર પર તપ, નિયમ અને સંયમના કારણે ક્ષીણતા દેખાય છે.
તસ્માદલ્પતપસ્ત્વાદ્વૈ ત્વં ચાહં ચ મહામતે
મહાન બુદ્ધિશાળી, ઓછા તપના કારણે તું અને હું—
માનાપમાનયોસ્તસ્માત્સ્વકૃતં કારણં પરમ્ મા શોચસ્ત્વમતઃ પુત્ર દિષ્ટમિષ્ટં સમર્પયેત્ ।।4.1.19.
માન અને અપમાન પોતાના કર્મોથી જ આવે છે, બીજાથી નહીં; તેથી, પુત્ર, જે નક્કી થયેલું અને ઇચ્છિત છે, તેને અર્પણ કરવું જોઈએ—દુઃખી ન થા.
ઇત્યાકર્ણ્ય સુનીત્યાસ્તન્મહાવાક્યં સુનીતિમત્
આ રીતે સુનિતીનું મહાન વચન સાંભળીને, સુનિતીપુત્ર જેણે બુદ્ધિ પામી હતી—
ધ્રુવ ઉવાચ જનયિત્રિ સુનીતે મે શૃણુ વાક્યમનાકુલમ્
ધ્રુવે કહ્યું: મા સુનિતી, મારા નિર્ભય વચન સાંભળો.
યદ્યહં માનવે વંશે જાતોસ્મ્યત્યંત પાવને
જો હું મનુના પવિત્ર વંશમાં જન્મેલો છું—
તપ એવ હિ ચેન્માતઃ કારણં સર્વસંપદામ્
માતા, જો ખરેખર તપ જ સર્વસંપત્તિનું કારણ છે—
એકમેવ હિ સાહાય્યં કુરુ માતરતંદ્રિતા
તો, મા, મને એક જ સહાય કર—તુ આળસ ન કર.
સાપિ જ્ઞાત્વા મહાવીર્યં કુમારં કુક્ષિસંભવમ્
તે માતાએ પણ, પોતાના ગર્ભમાંથી જન્મેલા પુત્રનું મહાન શૌર્ય જાણીને,
અનુજ્ઞાતું ન શક્તાઽહં ત્વામુત્તાનશયાંગજ
હું તને પરવાનગી આપી શકતી નથી, બાલક, જે પીઠ ઉપર સૂતો છે,
સપત્નીવાક્યભલ્લીભિર્ભિન્ને મહતિ મે હૃદિ
મારી છાતી સાવ ઘાયલ થઈ ગઈ છે, સાથીપત્નીઓના કટુ વચનોના બાણોથી,
તાનિ મન્યેઽત્ર માર્ગેણ સ્રવંત્યવિરતં શિશો
મને લાગે છે કે એ ઘા સતત આ માર્ગે વહેતા રહે છે, બાલક.
ત્વદેકતનયા તાત ત્વદાધારૈકજીવિતા 4.1.19.
તુજ જ એકલો દીકરો છે, પ્રિય, મારું જીવન ફક્ત તારા આધાર પર છે.
લબ્ધોસિ કતિભિઃ કષ્ટૈરિષ્ટાઃ સંપ્રાર્થ્ય દેવતાઃ
તને ઘણાં દુઃખ સહન કર્યા પછી, દેવતાઓની મનથી પ્રાર્થના કરીને મેળવ્યો છે.
આનન્દપયસાપૂર્ય કુચાવુદ્વેલિતો ભવેત્
મારા સ્તન તારા માટે આનંદના દૂધથી છલકાય રહે એવી મારી ઈચ્છા છે.
સુખંશયે સુશયને પ્રાવૃત્ય પુલકાંબરમ્
તુ સુખથી નરમ પથારી પર સુઈ, આનંદથી ભરેલી ઓઢણી ઓઢીને.