ભૂત્વા રાજકુમારોપિ નાલંકુર્યા મમોદરમ્
તુ રાજકુમાર હોવા છતાં, મારા ગર્ભને શોભાવતો નથી.
અધિજાનુધરાજાનેર્માનેન પરિબૃંહિતમ્
મોટા રાજાના પુત્ર હોવાનો અહંકાર તને ઘેરાઈ ગયો છે.
કુક્ષિં હિત્વા કિમવસઃ સુરુચેશ્ચ સુરોચિષમ્
ગર્ભ છોડ્યા પછી, તારી પાસે શું શક્તિ છે? કે પછી સુરુચિનું તેજ શું છે?
પતન્નિપીતબાષ્પાંબુર્ધૈર્યાત્કિંચિન્ન ચોક્તવાન્
પડતો પડતો, આંસુ ગળી ગયો, થોડું ધીરજ રાખી, કંઈ બોલ્યો નહીં.
નિયંત્રિતો મહિષ્યાશ્ચ તસ્યાઃ સૌભાગ્યગૌરવાત્
મહારાણીના સૌભાગ્ય અને માન માટે, તે બાળક રોકાઈ ગયો.
શૈશવૈઃ સ શિશુર્નત્વા નૃપં સ્વસદનં યયૌ
એ બાળક બાળપણમાં રાજાને વંદન કરીને પોતાના ઓરડા તરફ ગયો.
સુખલક્ષ્મ્યૈવચાજ્ઞાસીદ્ધ્રુવં સમવમાનિતમ્ 4.1.19.
સુખના ચિહ્નોથી સ્પષ્ટ હતું કે ધ્રુવને અવગણવામાં આવ્યો હતો.
કિંચિત્પરિમ્લાનમિવ સસાંત્વં પરિષસ્વજે
થોડુંક મલિન થયેલા અને શાંતવના મળ્યા પછી, તેણે તેને ભેટી લીધી.
દીર્ઘં નિઃશ્વસ્ય બહુશો માતુરગ્રે રુરોદ હ
ધ્રુવએ લાંબા સમય સુધી વારંવાર ઊંડા શ્વાસ લીધા અને માતાના સામે રડી પડ્યો.
દુકૂલાંચલ સંપર્કૈર્મૃદુલૈર્મૃદુપાણિના વિદ્યમાને નરપતૌ શિશો કેનાપમાનિતઃ
રાજા હાજર હોવા છતાં, નરમ હાથ અને વસ્ત્રના પલ્લુના હળવા સ્પર્શથી, બાળકને કોઈએ અપમાનિત કર્યું હતું.
અપોથસમુપસ્પૃશ્ય તાંબૂલં પરિગૃહ્ય ચ
તેને પોતાના આંસુ પુંછ્યા અને હાથમાં પાન લીધું.
સંપૃચ્છે જનનિ ત્વાહં સમ્યક્શંસ મમાગ્રતઃ
માતા, હું તને પૂછું છું—મારે બધું સ્પષ્ટ કહીને જણાવ.
કથં ન ભવતી માતઃ પ્રિયા ક્ષિતિપતેરસિ
માતા, તું રાજાને કેમ પ્રિય નથી?
કુમારત્વેપિ સામાન્યે કથં ત્વહમનુત્તમઃ
હું પણ બીજા રાજકુમારો જેવો છું, તો પણ હું શ્રેષ્ઠ કેમ નથી?
કથં નૃપાસનં યોગ્યમુત્તમસ્ય કથં ન મે
શ્રેષ્ઠ માટે યોગ્ય રાજસિંહાસન મને કેમ મળતું નથી?
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય સુનીતિર્નીતિમચ્છિશોઃ
આવી વાતો સમજદાર બાળક ધ્રુવ પાસેથી સાંભળી, સુનીતિએ—
સ્વભાવમધુરાં વાણીં વક્તું સમુપચક્રમે 4.1.19.
—સ્વભાવથી મીઠી વાણી બોલવાનું શરૂ કર્યું.
નિવેદયામિ તે સર્વં માઽપમાને મતિં કૃથાઃ
હું તને બધું કહું છું; તું અપમાનના વિચારો મનમાં ન લાવ.
તયા યદુક્તં તત્સર્વં તથ્યમેવ ન ચાન્યથા
તે જે કહ્યું એ બધું સાચું છે, તેમાં કંઈ ખોટું નથી.
તયા જન્માંતરે તાત યત્પુણ્યં સમુપાર્જિતમ્
પુત્ર, તેણે અગાઉના જન્મમાં જે પુણ્ય કમાયું હતું—
માદૃશ્યો મંદભાગ્યાયાઃ પ્રમદાસુ પ્રતિષ્ઠિતાઃ
—એના કારણે તે સ્ત્રીઓમાં સ્થાન પામી છે, જ્યારે હું ઓછા ભાગ્યવાળી રહી છું.
મહા સુકૃતસંભારૈરુત્તમશ્ચોત્તમોદરે
મહાન પુણ્યના સંચયથી શ્રેષ્ઠ સંતાન શ્રેષ્ઠ ગર્ભમાંથી જન્મે છે.
આતપત્રં ચ ચંદ્રાભં શુભે ચાપિ ચ ચામરે
ચાંદની જેવું ઉજળું છત્ર અને શુભ ચામરાં—
તુરંગમાશ્ચ તુરગાસ્ત્વનાધિવ્યાધિજીવિતમ્
—અને એવા ઘોડા, જેઓ દુઃખ કે રોગથી મુક્ત જીવન જીવે છે—
વિપુલં ચ કલાજ્ઞાનમધીતમપરાજિતમ્
એના કલાઓનું જ્ઞાન ખૂબ વિશાળ છે, એણે બધું સારી રીતે શીખ્યું છે અને એના જ્ઞાનને કોઈ હરાવી શકતું નથી.
દૃષ્ટિઃ કારુણ્યસંપૂર્ણા વાણી મધુરભાષિણી
એની નજરમાં કરુણા છલકાય છે અને એના બોલ મીઠા અને સૌમ્ય છે.
સર્વત્ર શુચિતા તાત સા પરોપકૃતિઃ સદા ।। 4.1.19.
પ્યારા, એ દરેક જગ્યાએ પવિત્ર છે અને હંમેશાં બીજાની મદદ કરવા તત્પર રહે છે.
સદોજિરે ચ પાંડિત્યં પ્રાગલ્ભ્યં ચરણાંગણે
સભામાં એ પોતાનું વિદ્વત્ત્વ દર્શાવે છે અને જીવનપથ પર એ આત્મવિશ્વાસથી ચાલે છે.
માર્દવં સ્ત્રીપ્રયોગેષુ વત્સલત્વં પ્રજાસુ ચ
સ્ત્રીઓ સાથે વ્યવહારમાં એ નરમ છે અને સંતાનો પ્રત્યે એ સ્નેહભરી છે.
વાસો ભાગીરથીતીરે તીર્થે વા મરણં રણે
એ ગંગાના કાંઠે રહે છે, અથવા તીર્થસ્થાને કે યુદ્ધમાં પ્રાણ ત્યાગે છે.