યસ્યાઃ સ્મરણમાત્રેણ ગંગાસ્નાન ફલં લભેત્
જેની માત્ર સ્મૃતિથી ગંગાસ્નાનનું ફળ મળે છે.
સદા નારાયણો દેવો યસ્યાશ્ચક્રે કથાં મુદા
જેની વાર્તા ભગવાન નારાયણ હંમેશા આનંદથી કહે છે.
પતિવ્રતાસ્વરુંધત્યાઃ કમલે વિમલાશયઃ
પતિવ્રતા સ્વરુંધતી, કમળ જેવી નિર્મળ હૃદયવાળી હતી.
ન તદ્રૂપં ન તચ્છીલં ન તત્કૌલીન્યમેવ ચ
એવું રૂપ, એવો સ્વભાવ કેવું ઉચ્ચ કુળ, ક્યાંય નથી.
ન માધુર્યં ન ગાંભીર્યં ન ચાર્યપરિતોષણમ્
એવી મીઠાશ, એવી ઊંડાણ, અને વડીલોના મનની તૃપ્તિ ક્યાંય નથી.
ધન્યાસ્તા યોષિતો લોકે સભાગ્યાઃ શુદ્ધબુદ્ધયઃ
આ જગતમાં જે સ્ત્રીઓ ધન્ય છે, તે ભાગ્યશાળી અને શુદ્ધ બુદ્ધિવાળી છે.
યદા પતિવ્રતાનાં તુ કથાસ્મદ્ભવને ભવેત્ 4.1.18.૩૦ !। બ્રુવતોરિતિ સંકથાં તથા ગણયોર્વૈષ્ણવયોર્મુદાવહામ્
જ્યારે અમારા ઘરમાં પતિવ્રતાઓની વાર્તા થાય છે, ત્યારે બંને વૈષ્ણવ ગણોની વાતચીત આનંદ આપે છે.
શિવશર્મોવાચ અનેકરશનાવ્યગ્ર હસ્તાગ્રો વ્યગ્રલોચનઃ
શિવશર્માએ કહ્યું: તેની કમર પર અનેક પટ્ટા બંધાયેલા, હાથના છેડે વાઘ જેવી તાકાત અને નજર પણ વાઘ જેવી હતી.
ત્રિલોકીમંડપસ્તંભ સન્નિભોભાભિરાવૃતઃ
તેના આસપાસ ત્રણેય લોકના મહાલના થાંભલાની જેમ તેજસ્વી પ્રકાશ ફેલાયો હતો.
સૂત્રધાર ઇવ વ્યોમ વ્યાયામપરિમાપકઃ
જેમ કોઈ માળા માપતો શિલ્પી આકાશને માપે તેમ, તે અપરિમિત આકાશને પોતાની અંદર સમાવી લેતો હતો.
અથવાંબરકાસારસારયૂપસ્વરૂપધૃક્
ક્યારેક તો એ આકાશના શુદ્ધ પ્રવાહના સારરૂપ યજ્ઞસ્તંભનું સ્વરૂપ ધારણ કરતો હતો.
નિશમ્યેતિ વચસ્તસ્ય વયસ્યસ્ય વિમાનગૌ
વિમાનમાં બેઠેલા પોતાના મિત્રના આ શબ્દો સાંભળી,
તસ્ય ક્ષિતિપતેર્વિપ્ર દ્વૌ સુતૌ સંબભૂવતુઃ
હે બ્રાહ્મણ, એ રાજાને બે પુત્રો થયા હતા.
સુરુચ્યામુત્તમો જ્યેષ્ઠઃ સુનીત્યાં તુ ધ્રુવો પરઃ
મોટો પુત્ર ઉત્તમ, સુરુચિમાંથી જન્મેલો હતો; બીજો ધ્રુવ, સુનીતિમાંથી જન્મેલો હતો.
સુનીત્યા રાજસેવાયૈ નિયુક્તોઽલંકૃતોર્ભકઃ
સુનીતિથી જન્મેલો બાળક રાજસેવા માટે શોભાયમાન બનાવીને નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો હતો.
સ ગત્વોત્તાનચરણં ક્ષોણીશં પ્રણનામ હ
એ રાજકુમારે જઈને ઉપર ચરણ ધરાવનારા રાજા ઉત્તાનપાદને વંદન કર્યું.
પ્રોચ્ચસિંહાસનસ્થસ્ય નૃપતેર્બાલ્યચાપલાત્ 4.1.19.
બાળપણની શરારતથી, એ રાજાએ ઊંચા સિંહાસન પર બેઠેલા પિતા પાસે ગયો.
આરુરુક્ષુમવેક્ષ્યામું સુરુચિર્ધુવમબ્રવીત્
જ્યારે ધ્રુવ સિંહાસન પર ચડવા ઇચ્છતો હતો, ત્યારે સુરુચિએ તેને કહ્યું.
બાલબાલિશબુદ્ધિત્વાદભાગ્યા જઠરોદ્ભવ
બાળક જેવી અપરિપક્વ બુદ્ધિ અને દુર્ભાગ્યના કારણે, ગર્ભમાંથી જન્મેલા,
યદિ સ્યાત્સુકૃતં તત્કિં દુર્ભગોદરગોઽભવઃ
જો તારા પુણ્ય હોત, તો દુર્ભાગ્યવાળી માતાના ગર્ભમાંથી કેમ જન્મે?
ભૂત્વા રાજકુમારોપિ નાલંકુર્યા મમોદરમ્
તુ રાજકુમાર હોવા છતાં, મારા ગર્ભને શોભાવતો નથી.
અધિજાનુધરાજાનેર્માનેન પરિબૃંહિતમ્
મોટા રાજાના પુત્ર હોવાનો અહંકાર તને ઘેરાઈ ગયો છે.
કુક્ષિં હિત્વા કિમવસઃ સુરુચેશ્ચ સુરોચિષમ્
ગર્ભ છોડ્યા પછી, તારી પાસે શું શક્તિ છે? કે પછી સુરુચિનું તેજ શું છે?
પતન્નિપીતબાષ્પાંબુર્ધૈર્યાત્કિંચિન્ન ચોક્તવાન્
પડતો પડતો, આંસુ ગળી ગયો, થોડું ધીરજ રાખી, કંઈ બોલ્યો નહીં.
નિયંત્રિતો મહિષ્યાશ્ચ તસ્યાઃ સૌભાગ્યગૌરવાત્
મહારાણીના સૌભાગ્ય અને માન માટે, તે બાળક રોકાઈ ગયો.
શૈશવૈઃ સ શિશુર્નત્વા નૃપં સ્વસદનં યયૌ
એ બાળક બાળપણમાં રાજાને વંદન કરીને પોતાના ઓરડા તરફ ગયો.
સુખલક્ષ્મ્યૈવચાજ્ઞાસીદ્ધ્રુવં સમવમાનિતમ્ 4.1.19.
સુખના ચિહ્નોથી સ્પષ્ટ હતું કે ધ્રુવને અવગણવામાં આવ્યો હતો.
કિંચિત્પરિમ્લાનમિવ સસાંત્વં પરિષસ્વજે
થોડુંક મલિન થયેલા અને શાંતવના મળ્યા પછી, તેણે તેને ભેટી લીધી.
દીર્ઘં નિઃશ્વસ્ય બહુશો માતુરગ્રે રુરોદ હ
ધ્રુવએ લાંબા સમય સુધી વારંવાર ઊંડા શ્વાસ લીધા અને માતાના સામે રડી પડ્યો.
દુકૂલાંચલ સંપર્કૈર્મૃદુલૈર્મૃદુપાણિના વિદ્યમાને નરપતૌ શિશો કેનાપમાનિતઃ
રાજા હાજર હોવા છતાં, નરમ હાથ અને વસ્ત્રના પલ્લુના હળવા સ્પર્શથી, બાળકને કોઈએ અપમાનિત કર્યું હતું.