અયં સ શુક્રો ભગવન્નિતીદં નિવેદયામાસ ભવાય શીઘ્રમ્ 4.1.16.
આ છે શુક્ર, હે પ્રભુ! તેણે આ વાત ભવાનીને તાત્કાલિક જણાવી.
ન કિંચિદુક્ત્વા સ હિ ભૂતગોપ્તા ચિક્ષેપ વક્ત્રે ફલવત્કવીંદ્રમ્
કંઈ બોલ્યા વિના, જીવજંતુઓના રક્ષક એ મહાન કવિને ફળની જેમ પોતાના મોઢામાં નાખી દીધા.
કાવ્યે નિગીર્ણે ગિરિજેશ્વરેણ દૈત્યા જયાશા રહિતા બભૂવુઃ
જ્યારે ગિરિરાજની પત્નીએ તે કાવ્ય ગળી લીધું, ત્યારે દૈત્યોની જીતની આશા ઓછી પડી ગઈ.
શરીર હીના ઇવ જીવસંઘા દ્વિજા યથા ચાધ્યયનેન હીનાઃ
જેમ શરીર વગરના જીવસમૂહ, અથવા અભ્યાસ વગરના દ્વિજ, એમ જ...
પત્યા વિહીનાશ્ચ યથૈવ યોષા યથા વિપક્ષા ઇવ માર્ગણૌઘાઃ
જેમ પતિ વિહોણી સ્ત્રીઓ, અથવા દુશ્મન વગરના તીરોના જૂથો, તેમ...
વિના યથા વૈભવશક્તિમેકાં ભવંતિ હીનાઃ સ્વફલૈઃ ક્રિયૌઘાઃ
અને જેમ વૈભવની એક શક્તિ વગર બધા કર્મો ફળહીન બની જાય છે, તેમ...
નંદિનાપહૃતે શુક્રે ગિલિતે ચ વિષાદિના
જ્યારે નંદિએ શુક્રને લઈ ગયો અને દુઃખી એણે તેને ગળી લીધો,
તાન્વીક્ષ્ય વિગતોત્સાહાનંધકઃ પ્રત્યભાષત
એમને નિરાશ જોઈને, અંધકે એમને સંબોધ્યા.
તનૂર્વિના હૃતાઃ પ્રાણાઃ સર્વેષામદ્ય તેન નઃ
આજે આપણા બધા પ્રાણ અને શરીર એના દ્વારા છીનવાઈ ગયા છે.
યુગપન્નો હૃતં સર્વમેકસ્મિન્ભાર્ગવે હૃતે ગુરુઃ સર્વસમર્થશ્ચ ત્રાતા ત્રાતો ન ચાપદિ
ભૃગુના વંશજ એકલાને જ લઈ જતાં બધું એકસાથે ગુમાવાયું; આપણો ગુરુ, સર્વશક્તિમાન અને રક્ષક, મુશ્કેલીમાં બચાવી શક્યા નહીં.
તદ્ધૈર્યમવલંબ્યેહ યુધ્યધ્વમરિભિઃ સહ 4.1.16.
હવે અહીં ધૈર્ય રાખીને, દુશ્મનો સામે લડી જાવ.
અદ્યૈતાન્વિવશાન્હત્વા સહ દેવૈઃ સવાસવૈઃ
આજે, આ બેચારા લોકો અને દેવો તથા તેમના ઇન્દ્રોને મારી નાખીને—
સ ચાપિ યોગી યોગેન યદિ નામ સ્વયં પ્રભુઃ
અને જો એ યોગી, સ્વયં પ્રભુ, યોગના બળે પણ—
ઇત્યંધકવચઃ શ્રુત્વા દાનવા મેઘનિઃસ્વનાઃ
આ રીતે અંધકનું વચન સાંભળી, દાનવો મેઘના ગર્જનાની જેમ ધ્વનિત થયા.
સત્યાયુપિ ન નો જાતુ શક્તાઃ સ્યુઃ પ્રમથાબલાત્
પણ સાચું કહું તો, આપણે ક્યારેય પ્રમથાઓની શક્તિ સામે ટકી શકીશું નહીં.
યે સ્વામિનં વિહાયાજૌ બહુમાનધના જનાઃ
જે લોકો યુદ્ધમાં પોતાના સ્વામીનો ત્યાગ કરે છે, અને માનમાં ધનવાન છે—
અયશસ્તમસા ખ્યાતિં મલિનીકૃત્યભૂરિશઃ
તેમની ખ્યાતિ વારંવાર અપમાનના અંધકારથી મલિન થાય છે.
કિં દાનૈઃ કિં તપોભિશ્ચ કિં તીર્થપરિમજ્જનૈઃ
દાનથી શું લાભ? તપથી શું ફાયદો? તીર્થમાં સ્નાનથી શું મળે?
સંપ્રધાર્યેતિ તેઽન્યોન્યં દૈત્યાસ્તે દનુજાસ્તથા
એ દૈત્યોએ અને દાનવોોએ પરસ્પર વિચારવિમર્શ કર્યો.
તત્ર વાણાસિવજ્રૌઘૈઃ કટંકટશિલામયૈઃ
ત્યાં તીરો, તલવારો, વીજળી અને પથ્થરોના વરસાદ વરસ્યા.
ખટ્વાંગૈઃ પટ્ટિશૈઃ શૂલૈર્લકુટૈર્મુસલૈરલમ્ 4.1.16.
ક્લબ, ભાલા, ત્રિશૂલ, ગદા અને મસલાં ઘણાં વપરાયા.
કાર્મુકાણાં વિકૃષ્ટાનાં પતતાં ચ પતત્રિણામ્
ખીંચાયેલા ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા તીરો ઉડી રહ્યા હતા.
રણતૂર્યનિનાદૈશ્ચ ગજાનાં બહુબૃંહિતૈઃ
યુદ્ધના તૂરીયના ગર્જન અને હાથીઓના જોરદાર ઘોંઘાટથી,
પ્રતિસ્વનૈરવાપૂરિ દ્યાવાભૂમ્યોર્યદંતરમ્
આકાશ અને પૃથ્વી વચ્ચેનું આખું જગ્યા પ્રતિધ્વનિથી ભરાઈ ગયું.
ગજવાજિમહારાવ સ્ફુટચ્છબ્દગ્રહાણિ ચ
હાથી અને ઘોડાના ભયાનક ગર્જન અને તેમનાં તીવ્ર ચીસો સંભળાઈ.
રુધિરોદ્ગાર ચિત્રાણિ વ્યશ્વહસ્તિરથાનિ ચ
રક્તપાતના વિચિત્ર દૃશ્યો અને ઘોડા, હાથી, રથો દેખાતા હતા.
દૃષ્ટ્વા સૈન્યં ચ પ્રમથૈર્ભજ્યમાનમિતસ્તતઃ
પ્રમથોએ જ્યાં ત્યાં સેના તોડી નાખતી જોઈ.
શરવજ્રપ્રહારૈસ્તૈર્વજ્રાઘાતૈર્નગા ઇવ
તીરો અને વીજળીના ઘા થી, વૃક્ષો પર વીજળી પડે તેમ, સેના તૂટી પડી.
યાંતમાયાંતમાલોક્ય દૂરસ્થં નિકટસ્થિતમ્
કોઈ આગળ આવતો, કોઈ દૂર જતો, કોઈ નજીક, કોઈ દૂર દેખાતા હતા.
વિનાયકેન સ્કંદેન નંદિના સોમનંદિના
વિનાયક, સ્કંદ, નંદી અને સોમનંદીએ,