શંભો શિવશિવાકાંત શાંતશ્રી કંઠશૂલભૃત્
શંભુ, શિવના પ્રિય, શાંત અને તેજસ્વી, કંઠે ત્રિશૂલ ધારણ કરનાર,
પિનાકપાણે ગિરિશ શિતિકંઠ સદાશિવ
પિનાકધારી, પર્વતોના સ્વામી, નીલકંઠ, સદા કલ્યાણરૂપ,
સ્તુતિકર્તું ન જાનામિ સ્તુતિપ્રિય મહેશ્વર 4.1.15.
મહેશ્વર, સ્તુતિપ્રિય, મને તમારી સ્તુતિ કરવી આવડતી નથી.
અયમેવ વરો નાથ પ્રસન્નોસિ યદીશ્વર
હે પ્રભુ, હે ઈશ્વર, તમારો પ્રસન્ન થાવું એ જ મારું વર્દાન છે.
તતઃ પ્રાહ મહેશાનસ્તત્સ્તુત્યા પરિતોષિતઃ
પછી મહેશાન એ સ્તુતિથી પ્રસન્ન થઈને બોલ્યા.
નક્ષત્રલોકાદુપરિ તવ લોકો ભવિષ્યતિ
તારો લોક નક્ષત્રલોકથી પણ ઉપર રહેશે.
ત્વયેદં સ્થાપિતં લિંગં સર્વેષાં બુદ્ધિદાયકમ્
તમે સ્થાપેલું આ લિંગ સૌને બુદ્ધિ આપે છે.
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાઞ્છંભુસ્તત્રૈવાંતરધીયત
આવી વાત કહીને ભગવાન શંભુ ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.
ગણાવૂચતુઃ કાશ્યાં બુધેશ્વરસમર્ચનલબ્ધબુદ્ધિઃ સંસારસિંધુમધિગમ્ય નરો હ્યગાધમ્
ગણોએ કહ્યું: કાશીમાં, બુધેશ્વરનું પૂજન કરીને જે મનુષ્ય બુદ્ધિ મેળવે છે, તે પાપી હોય તો પણ સંસારના મહાસાગરથી પાર ઉતરે છે.
ચંદ્રેશ્વરાત્પૂર્વભાગે દૃષ્ટ્વા લિંગં બુધેશ્વરમ્
ચંદ્રેશ્વરથી પૂર્વે, બુધેશ્વરનું લિંગ જોવું—
ગણૌ યાવત્કથામિત્થં ચક્રાતે બુધલોકગામ્
ગણો આવી રીતે કથા કહેતા-કહેતા બુધલોક તરફ ગયા.
શિવશર્મન્મહાબુદ્ધે શુક્રલોકોયમદ્ભુતઃ
હે મહાબુદ્ધિશાળી શિવશર્મા, આ સુક્રલોક અદ્ભુત છે.
પીત્વા વર્ષસહસ્રં વૈ કણધૂમં સુદુઃસહમ્
અહીં હજાર વર્ષ સુધી કઠિન ધૂમ્ર પાન કરીને,
ઇમાં વિદ્યાં ન જાનાતિ દેવાચાર્યોતિ દુપ્કરામ્
દેવગુરુ કહેવાય છે, છતાંયે આ વિદ્યા જાણતો નથી, એટલે દુર્ભાગી છે.
શિવશર્મોવાચ કોસૌ શુક્ર ઇતિ ખ્યાતો યસ્યાયં લોક ઉત્તમઃ
શિવશર્માએ પૂછ્યું: આ શુક્ર કોણ છે, જેને એ નામથી ઓળખવામાં આવે છે અને જેના માટે આ જગત સર્વોત્તમ ગણાય છે?
આચક્ષાથામિદં દેવૌ યદિ પ્રીતિર્મયિ પ્રભૂ
હે દેવતાઓ, જો તમે મારે પર પ્રસન્ન હોવ તો કૃપા કરીને મને આ વાત કહો.
યાં શ્રુત્વા ચાપમૃત્યુભ્યો હીયંતે શ્રદ્ધયાયુતાઃ
જે સાંભળવાથી શ્રદ્ધાવાન લોકો અકાળમૃત્યુથી બચી જાય છે.
આજૌ પ્રવર્તમાનાયામંધકાંધકવૈરિણોઃ
જ્યારે અંધક અને અંધકના શત્રુ વચ્ચે યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું,
અપસૃત્ય તતો યુદ્ધાદંધકઃ શુક્રસંનિધિમ્
ત્યારે અંધકે એ યુદ્ધમાંથી પીઠ ફેરવીને શુક્ર પાસે ગયો.
ભગવંસ્ત્વામુપાશ્રિત્ય વયં દેવાંશ્ચ સાનુગાન્
હે ભગવન, અમે અને દેવતાઓ અમારા અનુયાયીઓ સાથે તમારો આશરો લઈએ છીએ—
કુંજરા ઇવ સિંહેભ્યો ગરુડેભ્ય ઇવોરગાઃ 4.1.16.
જેમ હાથી સિંહથી અને સાપ ગરુડથી બચવા દોડે છે તેમ—
વજ્રવ્યૂહમનિર્ભેદ્યં વિવિશુર્દેત્યદાનવાઃ
દૈત્યો અટલ અને અજર વજ્રવ્યૂહમાં પ્રવેશી ગયા.
વયં ત્વચ્છરણં ભૂત્વા પર્વતા ઇવ નિશ્ચલાઃ
પણ અમે તમારો આશરો લઈને પર્વતો જેવું અડગ ઊભા રહ્યા.
આપ્તભાવેન ચ વયં પાદૌ તવ સુખપ્રદૌ
અમે સાચી ભક્તિથી તમારા સુખ આપતા પદને વંદન કરીએ છીએ.
અભિરક્ષાભિતો વિપ્ર પ્રસન્નઃ શરણાગતાન્
હે વિદ્વાન, કૃપા કરીને આશ્રય લીધેલાઓની રક્ષા કરો.
પાકં કાર્તસ્વનં ચૈવ વિપાકં પાકહારિણમ્
પાક, કાર્તસ્વન, વિપાક અને પાકહારીન—
પ્રમથૈર્ભીમવિક્રાંતૈઃ ક્રાંતં મૃત્યુપ્રમાથિભિઃ
આ બધાને ભયાનક અને બળવાન, મૃત્યુને હરાવનારા પ્રમથોએ હરાવી દીધા.
યા પીત્વા કણધૂમં વૈ સહસ્રં શરદાં પુરા
જે કણધૂમ પીવાથી પ્રાચીન સમયમાં કોઈએ હજાર વરસ જીવી લીધાં,
અથ વિદ્યાફલં તત્તે દૈત્યાન્સંજીવયિષ્યતઃ
હવે હું તને એ વિદ્યા ફળ કહું છું, જેના દ્વારા તું દૈત્યોને જીવિત કરી શકીશ.
ઇત્યંધકવચઃ શ્રુત્વા સ્થિરધીર્ભાર્ગવોમુનિઃ
અંધકના આ વચન સાંભળીને સ્થિરમન ભર્ગવ મુનિએ—