કિમન્યૈર્ગુણસંભારૈરતોપિ ન સમં વિધોઃ
બીજા ગુણોના સમૂહની શું જરૂર છે? કારણ કે તેમ છતાં ચંદ્રના સમાન બીજું કોઈ નથી.
બૃહસ્પતેસ્સ વૈ ભાર્યામૈશ્વર્યમદમોહિતઃ
પોતાના ઐશ્વર્યના ગર્વથી મોહિત થઈ, તેણે બૃહસ્પતિની પત્નીને લઈ લીધી,
જહાર તરસા તારાં રૂપવાન્રૂપશાલિનીમ્ 4.1.15.
તે સુંદર અને રૂપાળું તારા ને જોરથી અપહરણ કરી લઈ ગયો.
નાયં કલાનિધેર્દોષો દ્વિજરાજસ્ય તસ્ય વૈ
આ કિરણોના ખજાનાના માલિક એવા બ્રાહ્મણરાજનો દોષ નથી.
ધ્વાંતમેતદભિતઃ પ્રસારિયત્તચ્છમાય વિધિનાવિનિર્મિતમ્
આ ચારે બાજુ ફેલાયેલું અંધકાર, તેના શમન માટે વિધિએ રચ્યું છે.
આધિપત્યમદમોહિતં હિતં શંસિતં સ્પૃશતિ નો હરેર્હિતમ્
પ્રભુત્વના ગર્વથી મોહિત થયેલું કલ્યાણ, હરિના કલ્યાણને સ્પર્શતું નથી.
ધિગ્ધિગેતદધિકર્દ્ધિ ચેષ્ટિતં ચંક્રમેક્ષણવિલક્ષિતં યતઃ
અતિશય પ્રયત્ન અને માર્ગથી વિમુખ થયેલા વર્તન પર શરમ આવે છે.
કઃ કામેન ન નિર્જિતસ્ત્રિજગતાં પુષ્પાયુધેનાપ્યહો કઃ ક્રોધસ્યવશંગતો નનચ કો લોભેન સંમોહિતઃ
ત્રણે લોકમાં કોણ છે જે કામદેવથી જીતાયો નથી? અરે, કોણ છે જે ક્રોધના વશમાં ગયો નથી? અને કોણ છે જે લોભથી મોહિત થયો નથી?
આધિપત્યકમલાતિચંચલા પ્રાપ્યતાં ચ યદિહાર્જિતં કિલ
રાજ્યનું સુખ, કમળ જેટલું ચંચળ છે, અહીં માત્ર સાચી મહેનતથી જ મળે છે.
ન યદાંગિરસે તારાં સ વ્યસર્જયદુલ્બણઃ
જ્યારે ઉલ્બણએ તારા અંગિરસને આપી નહોતી,
તેન બ્રહ્મશિરોનામ પરમાસ્ત્રં મહાત્મના
ત્યારે તે મહાન આત્માએ બ્રહ્મશિર નામનું શ્રેષ્ઠ શસ્ત્ર ચલાવ્યું.
તયોસ્તદ્યુદ્ધમભવદ્ઘોરં વૈ તારકામયમ્
પછી એ બંને વચ્ચે તારા માટે ભયાનક યુદ્ધ થયું.
નિવાર્ય રુદ્રં સમરાત્સંવર્તાનલવર્ચસમ્ 4.1.15.
ત્યારે સમરથી, સંહારક અગ્નિ જેવું તેજ ધરાવનારા રુદ્રને અટકાવ્યા.
અથાંતર્ગર્ભમાલોક્ય તારાં પ્રાહ બૃહસ્પતિઃ
પછી તારા ગર્ભવતી છે એ જોઈને, બૃહસ્પતિએ તારા સાથે વાત કરી.
ઇષીકાસ્તંબમાસાદ્ય ગર્ભં સા ચોત્સસર્જ હ
તારાએ ઈશીકાના ઝાડ પાસે પહોંચી, ત્યાં પોતાનો ગર્ભ છોડ્યો.
તતઃ સંશયમાપન્નાસ્તારામૂચુઃ સુરોત્તમાઃ
પછી દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા દેવોએ શંકામાં તારા પાસે પ્રશ્ન કર્યો.
પૃચ્છમાના યદા દેવૈ ર્નાહ તારાઽતિસત્રપા
જ્યારે દેવો પૂછતા હતા, ત્યારે તારા ખૂબ ડરીને કંઈ બોલી નહીં.
તં નિવાર્ય તદા બ્રહ્મા તારાં પપ્રચ્છ સંશયમ્
ત્યારે બ્રહ્માએ બધાને અટકાવી, તારા પાસે એ શંકા વિશે પૂછ્યું.
તદા સ મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય રાજા ગર્ભં પ્રજાપતિઃ
પછી પ્રજાપતિ રાજાએ બાળકના માથાને સુઘી જોયું.
તતશ્ચ સર્વદેવેભ્યસ્તેજોરૂપબલાધિકઃ
પછી બધા દેવોમાં તે રૂપ, શક્તિ અને તેજમાં શ્રેષ્ઠ થયો.
જગામ કાશીં નિર્વાણરાશિં વિશ્વેશપાલિતામ્
પછી તે કાશી ગયો, જે મોક્ષનું સ્થાન છે અને વિશ્વનાથ દ્વારા રક્ષાયેલી છે.
તપશ્ચચાર ચાત્યુગ્રમુગ્રં સંશીલયન્હૃદિ
ત્યાં તેણે અત્યંત કઠિન તપ કર્યું અને હૃદયપૂર્વક ધ્યાનમાં તલીન રહ્યો.
તતો વિશ્વપતિઃ શ્રીમાન્વિશ્વેશો વિશ્વભાવનઃ 4.1.15.
પછી વિશ્વના સ્વામી, સૌના સર્જનહાર અને મહિમાવાન એવા વિશ્વેશ્વરે,
ઉવાચ ચ પ્રસન્નાત્મા જ્યોતીરૂપો મહેશ્વરઃ
અને મહેશ્વર, પ્રકાશમય સ્વરૂપે અને પ્રસન્ન મનથી બોલ્યા.
તવાનેનાતિ તપસા લિંગસંશીલનેન ચ
તારા આ કઠિન તપ અને લિંગના ધ્યાનથી,
ઇતિ શ્રુત્વા વચઃ સોથ મેઘગંભીર નિઃસ્વનમ્
આવાં વચન સાંભળી, મેઘ જેવી ગૂંજી ઊઠેલી અવાજે,
ઉન્મીલ્યલોચને યાવત્પુરઃ પશ્યતિ બાલકઃ
જ્યારે બાળકએ આંખો ખોલી, ત્યારે તેણે સામે જોયું.
બુધ ઉવાચ નમઃ પૂતાત્મને તુભ્યં જ્યોતીરૂપ નમોસ્તુ તે
બુધએ કહ્યું: પવિત્ર આત્મા, તમને વંદન; પ્રકાશરૂપ, તમને નમસ્કાર.
નમઃ સર્વાર્તિ નાશાય પ્રણતાનાં શિવાત્મને
તમને વંદન, જે સર્વ દુઃખોનો નાશ કરો છો, શરણાગતો માટે કલ્યાણરૂપ આત્મા છો.
કૃપાલવે નમસ્તુભ્યં ભક્તિગમ્યાય તે નમઃ
દયાળુ, તમને નમસ્કાર; ભક્તિથી પ્રાપ્ત થાઓ છો, તમને વંદન.