ચમત્કૃત્ય ચમત્કૃત્ય કોયં લોકો હરેર્ગણૌ
વારંવાર આશ્ચર્યચકિત થઈને, તેણે વિચાર્યું: 'હરિના સેવકોમાં આ કયું લોક છે?'
ગણાવૂચતુઃ શિવશર્મન્મહાભાગ લોક એષ કલાનિધેઃ
તે સેવકોએ કહ્યું: 'હે મહાભાગ્યશાળી શિવશર્મા, આ કલાનિધિના લોક છે.'
પિતા સોમસ્ય ભો વિપ્ર જજ્ઞેઽત્રિર્ભગવાનૃષિઃ
હે વિદ્વાન, સોમના પિતા મહાન ઋષિ અત્રિ હતા.
અનુત્તરં નામ તપો યેન તપ્તં હિ તત્પુરા
તેમણે પ્રાચીનકાળે અનુત્તર નામનું તપ કર્યું હતું.
ઊર્ધ્વમાચક્રમે તસ્ય રેતઃ સોમત્વમીયિવત્
તેમનું વીર્ય ઉપર ચઢ્યું અને સોમ બની ગયું.
તં ગર્ભં વિધિના દિષ્ટા દશ દેવ્યો દધુસ્તતઃ
પછી વિધિના કારણે, દસ દેવીઓએ એ ગર્ભને ધારણ કર્યો.
યદા ન ધારણે શક્તાસ્તસ્ય ગર્ભસ્ય તા દિશઃ 4.1.14.
જ્યારે એ દેવીઓ એ ગર્ભને ધારણ કરવામાં અસમર્થ રહી—
પતિતં સોમમાલોક્ય બ્રહ્મા લો કપિતામહઃ
સોમને પડી ગયેલો જોઈને, બ્રહ્મા પિતામહે નિહાળ્યા.
સ તેન રથમુખ્યેન સાગરાંતાં વસુંધરામ્
એ શ્રેષ્ઠ રથમાં બેસીને, તેણે દરિયાથી ઘેરાયેલી આખી ધરતી પર ફરમાવ્યું.
તસ્ય યત્પ્લવિતં તેજઃ પૃથિવીમન્વપદ્યત
તેમાંથી પ્રસરી ગયેલું તેજ ધરતીમાં સમાઈ ગયું.
સલબ્ધતેજા ભગવાન્બ્રહ્મણા વર્ધિતઃ સ્વયમ્
પછી, પોતાનું તેજ પાછું મેળવી, બ્રહ્માએ પોષિત કરેલા અને પોતાની શક્તિથી વધેલા ભગવાન વધુ તેજસ્વી બન્યા.
અવિમુક્તં સમાસાદ્ય ક્ષેત્રં પરમપાવનમ્
પછી તે સર્વશ્રેષ્ઠ પવિત્ર સ્થાન અવિમુક્ત પાસે પહોંચ્યો.
બીજૌષધીનાં તોયાનાં રાજાભૂદગ્રજન્મનામ્
ત્યાં તેણે બીજ, ઔષધિઓ, પાણી અને શ્રેષ્ઠ જાતિના જીવજંતુઓનો રાજા બન્યો.
તત્ર કૂપં વિધાયૈકમમૃતોદમિતિ સ્મૃતમ્
ત્યાં તેણે એક કૂવો બનાવ્યો, જે અમૃત જેવી પાવનતા માટે પ્રસિદ્ધ થયો.
તુષ્ટેનદેવદેવેન સ્વમૌલૌ યો ધૃતઃ સ્વયમ્
પ્રસન્ન થઈને દેવોમાંના દેવે તેને પોતાના મસ્તક પર બેસાડ્યો.
પશ્ચાદ્દક્ષેણ શપ્તોપિ માસોને ક્ષયમાપ્ય ચ
પછી, દક્ષ દ્વારા શાપ મળ્યા પછી, તે માસ દરમ્યાન ક્ષય પામ્યો.
સ તત્પ્રાપ્ય મહારાજ્યં સોમઃ સોમવતાં વરઃ 4.1.14.
મહાન રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને, સોમ, સોમવંશીઓમાં શ્રેષ્ઠ, વિજયી બન્યો.
દક્ષિણામદદત્સોમસ્ત્રીંલ્લોકાનિતિ નૌ શ્રુતમ્
સોમે ત્રણેય લોકને દક્ષિણાર્થે અર્પણ કર્યા, એવું અમે સાંભળ્યું છે.
હિરણ્યગર્ભો બ્રહ્માઽત્રિર્ભૃગુર્યત્રર્ત્વિજોભવન્
હિરણ્યગર્ભ, બ્રહ્મા, અત્રિ અને ભૃગુ ત્યાં યજ્ઞકર્મના મુખ્ય ઋત્વિજ બન્યા.
તંસિની ચ કુહૂશ્ચૈવ દ્યુતિઃ પુષ્ટિઃ પ્રભાવસુઃ
ત્યાં તાંસિની, કુહૂ, દ્યુતિ, પુષ્ટિ અને પ્રભાવસુ પણ હાજર હતાં.
ઉમયા સહિતં રુદ્રં સંતર્પ્યાધ્વરકર્મણા
ઉમા સાથે રુદ્ર પણ યજ્ઞકર્મથી પ્રસન્ન થયા.
તત્રૈવ તપ્તવાન્સોમસ્તપઃ પરમદુષ્કરમ્
ત્યાં સોમે અતિ દુષ્કર તપ કર્યુ.
તત્રૈવ બ્રાહ્મણૈઃ પ્રીતૈરિત્યુક્તોસૌ કલાનિધિઃ
ત્યાં પ્રસન્ન થયેલા બ્રાહ્મણોએ તેને, જે કળાઓનો ખજાનો છે, સંબોધન કર્યું.
તત્રૈવ દેવદેવસ્ય વિલોચનપદં ગતઃ
ત્યાં તેણે દેવોના દેવના ચરણોમાં સ્થાન મેળવ્યું.
ત્વં મમાસ્ય પરામૂર્તિરિત્યુક્તસ્તત્તપોબલાત્
તે તપના બળે, તેને કહેવામાં આવ્યું: 'તુજમાં મારી સર્વોચ્ચ મૂર્તિ છે.'
ત્વત્પીયૂષમયૈર્હસ્તૈઃ સ્પૃષ્ટમેતચ્ચરાચરમ્
તારા અમૃતમય હાથે સ્પર્શાતા, આ આખું જગત—ચલતું અને અચલ—પવિત્ર બન્યું.
એતદુક્ત્વા મહેશાનો વરાનન્યાનદાન્મુદા 4.1.14.
આ રીતે કહ્યા પછી મહાદેવએ આનંદપૂર્વક બીજા પણ આશીર્વાદ આપ્યા.
યચ્ચ ક્રતુ ક્રિયોત્સર્ગસ્ત્વયા મહ્યં નિવેદિતઃ
તમે જે યજ્ઞ અને અર્પણ મને સમર્પિત કર્યું છે,
તતોત્ર લિંગે ત્વન્નામ્નિ સોમસોમાર્ધરૂપધૃક્
તેમાં, ચંદ્ર અને તેના અર્ધાંશરૂપ ધરાવતું, તમારું નામ ધરાવતું લિંગમાં,
અહોરાત્રં વસિષ્યામિ ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યસંયુતઃ
હું દિવસ-રાત ત્રિલોકના રાજ સાથે ત્યાં વસું છું.