દીક્ષિત ઉવાચ હંહો સત્પુત્રજનનિ નિત્યં સત્યપ્રભાષિણિ
દિક્ષિતએ કહ્યું: 'સારા પુત્રની માતા, હંમેશા સાચું બોલનારી,'
તદાતદેતિ ત્વં બ્રૂયા નાથેદાનીં સ નિર્ગતઃ
તમે તો હંમેશાં કહો છો, 'એ અહીં છે, એ ત્યાં છે,' પણ હવે તો એ બહાર ગયો છે.
કુતસ્ત્વચ્છાટકઃ પત્નિ માંજિષ્ઠો યો મયાઽર્પિતઃ
પત્ની, તને જે લાલ ચાદર આપી હતી, એ ક્યાં છે?
સાંપ્રતં નેક્ષ્યતે સોપિ ભૃંગારુર્મણિમંડિતઃ
હવે તો મણિથી શોભતો ભમરો આકારનો આભૂષણ પણ દેખાતો નથી.
ક્વ દાક્ષિણાત્યં તત્કાંસ્યં ગૌડી તામ્રઘટી ક્વ સા
દક્ષિણનું કાંસ્યનું વાસણ ક્યાં છે? ગૌડ પ્રદેશની તાંબાની ઘડી ક્યાં છે?
ક્વ સા પર્વતદેશીયા ચંદ્રકાંતશિલોદ્ભવા
પર્વત પ્રદેશની ચાંદણ પથ્થરથી બનેલું વાસણ ક્યાં છે?
કિં બહૂક્તેન કુલજે તુભ્યં કુપ્યામ્યહં વૃથા
હવે વધુ શું કહું? કુળવંતી, હું તને વ્યર્થ ગુસ્સે છું.
અનપત્યોસ્મિ તેનાહં દુષ્ટેન કુલદૂષિણા
એ દુષ્ટ, કુળને કલંકિત કરનારા કારણે હવે હું સંતાનવિહોણો થયો છું.
અપુત્રત્વં વરં નૃણાં કુપુત્રાત્કુલપાંસનાત્ 4.1.13.
કુટુંબને કલંક લાવનારા દુરાચાર પુત્ર કરતા પુત્ર વિના રહેવું પુરુષોને વધારે સારું છે.
સ્નાત્વા નિત્યવિધિં કૃત્વા તસ્મિન્નેવાહ્નિકસ્યચિત્
સ્નાન કરીને અને રોજની વિધિ કરી, એ જ દિવસે—
શ્રુત્વા તથા સ વૃત્તાંતં પ્રાક્તનં સ્વં વિનિંદ્ય ચ
આવી રીતે જે બન્યું તેનું વર્ણન સાંભળી અને પોતાના ભૂતકાળને દોષી ઠેરવી,
ચિંતામવાપ મહતીં ક્વ યામિ કરવાણિ કિમ્
તેને ભારે ચિંતામાં પડી ગયો: 'હવે ક્યાં જઉં, શું કરું?'
દેશાંતરે હ્યસ્તિ ધનઃ સદ્વિદ્યઃ સુખમેધતે
બીજા દેશમાં ધન, સાચી વિદ્યા અને સુખ મળવાનું છે.
યાયજૂકે કુલે જન્મ ક્વક્વ મે વ્યસનં તથા
યજ્ઞકર્મ કરનારા કુટુંબમાં જન્મ મળ્યો છે, તો પછી દુઃખ કયાં રહ્યું?
ભિક્ષિતું નાધિગચ્છામિ ન મે પરિચિતઃ ક્વચિત્
મારે ભિક્ષા માંગવી હોય તો પણ કોઈ મળે નહીં, અને ક્યાંય કોઈ ઓળખીતો પણ નથી.
સદાભ્યુદિતે ભાનૌ પ્રસૂર્મે મૃષ્ટભોજનમ્
જ્યારે પણ સૂર્ય ઉગે છે, ત્યારે મારી માતા મને સ્વાદિષ્ટ ભોજન આપે છે.
ઇતિ ચિંતયતસ્તસ્ય ભાનુરસ્તાચલં ગતઃ
આવી રીતે વિચારી રહ્યો હતો ત્યારે સૂર્ય પશ્ચિમ પર્વતની પાછળ છુપાઈ ગયો.
મહોપહારાનાદાય નગરાદ્બહિરભ્યગાત્
એ મહાન ભેટો લઈને શહેરની બહાર ગયો.
પક્વાન્નગંધમાઘ્રાય ક્ષુધિતઃ સ તમન્વગાત્ 4.1.13.
પાકેલા ભોજનની સુગંધ આવી, ભૂખ્યો હતો એટલે એના પાછળ ગયો.
પલાયમાનો નિહતઃ ક્ષણાત્પંચત્વમાગતઃ
પલાયન કરતો હતો ત્યારે કોઈએ મારી નાખ્યો અને ક્ષણમાં જ મૃત્યુ થયું.
કુલાચારપ્રતીપોયં પિત્રોર્વાક્યપરાઙ્મુખઃ 4.1.13.
આ માણસ કુટુંબની પરંપરા સામે છે અને માતા-પિતાના વચનને અવગણે છે.
કલિંગરાજોભવિતાઽધુનાવિધુતકલ્મષઃ 4.1.13.
હવે કળીંગનો રાજા બધા પાપોથી મુક્ત થશે.
સ્વાર્થદીપદશોદ્યોત લિંગમૌલિ તમોહરઃ 4.1.13.
સ્વાર્થનું દીપક, શિખર પરનું ચિહ્ન અને અંધકાર દૂર કરનાર છે.
તાવત્તતાપ સ તપસ્ત્વગસ્થિપરિશેષિતમ્ 4.1.13.
એટલું તપ કર્યું કે આખરે શરીરમાં ચામડી અને હાડકાં જ બાકી રહ્યા.
ક્રૂરદૃગ્વીક્ષતે યાવત્પુનઃપુનરિદં વદન્ 4.1.13.
ક્રૂર નજરે જુએ છે અને વારંવાર એ જ વાત કહે છે.
દેવેન દત્તા યે તુભ્યં વરાઃ સંતુ તથૈવ તે 4.1.13.
દેવે તને જે વરદાન આપ્યા છે, એ જ પ્રમાણે જ રહેશે.
પુર્યાં યક્ષેશ્વરાણાં તે સ્વરૂપમિતિ વર્ણિતમ્
શહેરમાં યક્ષેશ્વરોના સ્વરૂપો આવા જ વર્ણવાયા છે.
અલકાયાઃ પુરોભાગે પૂરૈશાનીમહોદયા
અલકા પૂર્વે, ઉત્તરપૂર્વ તરફ મહાન પર્વત ઊભો છે.
શિવસ્મરણસંસક્તાઃ શિવવ્રતપરાયણાઃ
શિવનું સ્મરણ કરતા અને શિવવ્રતને સમર્પિત રહેતા છે.
સાભિલાષાસ્તપસ્યંતિ સ્વર્ગભોગોસ્ત્વિતીહ નઃ
એ લોકો ઈચ્છાપૂર્વક તપ કરે છે, પણ અમને અહીં સ્વર્ગસુખની ઈચ્છા નથી.