સંત્યક્ત બ્રાહ્મણાચારઃ સંધ્યાસ્નાનપરાઙ્મુખઃ
તે બ્રાહ્મણની રીતો છોડીને સંધ્યા અને સ્નાનથી પણ દૂર રહ્યો.
નટપાખંડિભંડૈશ્ચ બદ્ધપ્રેમપરંપરઃ
તે નટ, રસોઈયા અને ઠગો સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધ બાંધ્યા.
પ્રેરિતોપિ જનન્યા સ ન યાતિ પિતુરંતિકમ્
માતા કહે ત્યારે પણ તે પિતાજી પાસે જતો નહોતો.
યદા યદૈવ તાં પૃચ્છેદયેગુણનિધિઃ સુતઃ
જ્યારે પણ ગુણવાન પુત્ર તેની પાસે પૂછતો,
તદા તદેતિ સા બ્રૂયાદિદાનીં સ બહિર્ગતઃ
તે સમયે માતા કહેતી, 'હમણાં જ તે બહાર ગયો છે.'
અધીત્યાધ્યયનાર્થં સ દ્વિત્રૈર્મિત્રૈઃ સમં યયૌ
અભ્યાસ માટે તે બે-ત્રણ મિત્રો સાથે ગયો.
ન તત્કર્મ ચ તદ્વૃત્તં કિંચિદ્વેત્તિ સ દીક્ષિતઃ
દિક્ષિતને એ વ્યવહાર કે કર્મ વિશે કશું જ ખબર નહોતી.
ગૃહ્યોક્તેન વિધાનેન પાણિગ્રાહમકારયત્
તે ઘરના નિયમ મુજબ લગ્ન કરાવ્યા.
શાસ્તિ સ્નેહાર્દ્રહૃદયા ક્રોધનસ્તે પિતેત્યલમ્ 4.1.13.
મમતા ભરેલા હૃદયથી માતા કહે, 'બસ હવે ગુસ્સો ન કર, આ તો તારા પિતા છે.'
આચ્છાદયામિ તે નિત્યં પિતુરગ્રે કુચેષ્ટિતમ્
હું હંમેશા તારી ખોટી હરકતો પિતાજી સામે છુપાવું છું.
બ્રાહ્મણાનાં ધનં પુત્ર સદ્વિદ્યા સાધુસંગમઃ
બ્રાહ્મણો માટે સાચું જ્ઞાન અને સારા લોકોની સંગત જ ધન છે.
ઇતિ રૂઢિમિહ પ્રાપ્તાસ્તવ પૂર્વપિતામહાઃ
આ રીતે તારા પૂર્વજોએ અહીં નામના મેળવી છે.
સદ્વિદ્યા સુમનો ધેહિ બ્રાહ્મણાચારમાચર
સારા જ્ઞાનને મનમાં રાખ અને બ્રાહ્મણની રીતો અપનાવ.
ઊનવિંશતિકોઽસિ ત્વમેષા ષોડશવાર્ષિકી
તારી ઉંમર હજુ ઓગણીસ પણ નથી, અને એ છોકરી સોળ વર્ષની છે.
એતાં સંવૃણુ સદ્વૃત્તાં પિતૃભક્તિયુતા ભવ
આ સારા સ્વભાવની છોકરી પસંદ કર અને પિતાની ભક્તિ રાખ.
તતોઽપત્રપસે કિં ન ત્યજ દુર્વૃત્તતાં શિશો
હવે શરમ શા માટે? બાલક, દુર્વ્યવહાર છોડ દે.
તેભ્યોપિ ન બિભેષિ ત્વં શુદ્ધોસ્યુભય વંશતઃ
તને તો એમાંથી પણ કોઈ ડર લાગતો નથી; તું બંને વંશમાંથી શુદ્ધ ઉત્પન્ન થયો છે.
ગૃહેપિ શિષ્યાન્પશ્યૈતાન્પિતુસ્તે વિનયોચિતાન્
ઘરે પણ, પિતાજીના આ શિષ્યોને જો, જે વ્યવહારમાં યોગ્ય છે.
શ્રદ્ધાં વિહાય તે તાતે વૃત્તિલોપં કરિષ્યતિ 4.1.13.
પુત્ર, જો તું શ્રદ્ધા છોડશે, તો પોતાનું ગુજરાન ગુમાવશે.
અનંતરં હસિષ્યંતિ યુક્તં દીક્ષિતતાસ્ત્વિતિ
તુરંત જ તેઓ હસશે અને કહેશે કે, 'આ તો દીક્ષા લીધેલા માટે યોગ્ય છે.'
માતુશ્ચરિત્રં તનયો ધત્તે દુર્ભાષણૈરિતિ
કહે છે કે, પુત્ર પોતાની માતાનું સ્વભાવ કઠોર વાણીથી દેખાડે છે.
તદંઘ્રિલીનમનસો મમ સાક્ષી મહેશ્વરઃ
મહાદેવ મારા સાક્ષી છે, કારણ કે મારું મન તેમના ચરણોમાં લીન છે.
અહો બલીયાન્સવિધિર્યેન જાતા ભવાનિતિ
અરે, કિસ્મત કેટલી બળવાન છે કે જેના કારણે તું જન્મ્યો છે.
ન તત્યાજ ચ તદ્ધર્મં દુર્બોધો વ્યસની યતઃ
તેને એ ધર્મ ક્યારેય છોડ્યો નહીં, કેમ કે તે વ્યસનનો આદતી હતો.
સપારદારૈર્વ્યસનૈરેભિઃ કોત્ર ન ખંડિતઃ
બીજાની પત્ની અને આવા દુર્વ્યસનોમાં ફસાયેલા લોકોમાંથી કોણ બરબાદ થયું નથી?
અર્પયેદ્દ્યૂતકારાણાં સકુપ્યં વસનાદિકમ્
તે ગુસ્સામાં જુગારીઓને કપડાં અને બીજું સામાન આપી દેતો.
સ્વપંત્યાસ્ત્વેકદાઽઽદાય દુરોદરિકરેઽર્પયત્
એકવાર તેણે પોતાની પત્નીનું કપડું લઈ દૂરના જુગારીને આપી દીધું.
દીક્ષિતેન પરિજ્ઞાતા દૈવાદ્દ્યૂતકૃતઃ કરે પૃષ્ટસ્તેનાથ નિર્બંધાદસકૃત્પ્રત્યુવાચ કિમ્
દિક્ષિતએ તેને ભાગ્યે જુગારી ઓળખી, વારંવાર પૂછ્યું, 'શા માટે?'
મમાક્ષિપસિ વિપ્રોચ્ચૈઃ કિં મયા ચૌર્ય કર્મણા 4.1.13.
તું મને ઉંચા અવાજે દોષારોપણ કરે છે, બ્રાહ્મણ, મેં કયું ચોરીનું કામ કર્યું છે?
મમ માતુર્હિ પૂર્વે દ્યુર્જિત્વાનીતો હિ શાટકઃ
મારી માતા માટે, પહેલા પણ, જુગારમાં જીતેલું કપડું લાવવામાં આવ્યું હતું.