મૃગત્ત્વચોતિમૃદુલા વિવસ્ત્રેભ્યાતિસર્જતિ
જેને કપડાં ન હતા, તેમને એ સૌથી નરમ પશુચામડાં પહેરવા આપતો.
ન જિઘૃક્ષતિ તેભ્યોર્થમભયં ચેતિ યચ્છતિ
એ ક્યારેય તેમની પાસે પૈસા લેવાનો ઇરાદો રાખતો નહોતો અને તેમને સુરક્ષા આપતો.
નિત્યં કાર્પટિકાન્સર્વાન્ સ પુત્રેણ પ્રપશ્યતિ
એ હંમેશાં પોતાના દીકરા સાથે બધા ભિક્ષુકોની દેખરેખ રાખતો.
ઇતિ તિષ્ઠતિ પિંગાક્ષે સાટવી નગરાયિતા
આ રીતે પીંગાક્ષ જંગલને શહેર જેવું બનાવીને ત્યાં જ રહ્યો.
કદાચિત્તત્પિતૃવ્યેણ સમીપ ગ્રામવાસિના
એક વખત તેના પિતરાઈ કાકા, જે ગામમાં રહેતા હતા, નજીક આવ્યા.
લુબ્ધકસ્તદ્ધને લુબ્ધઃ ક્ષુદ્રસ્તન્નિધનોદ્યતઃ
એક શિકારી એ ધનની લાલચમાં, નિકૃષ્ટ અને હત્યાના ઇરાદે હતો.
તદા યુપ્યસ્યશેષેણ પિંગાક્ષો મૃગયાં ગતઃ
પછી પીંગાક્ષ યજ્ઞના બાકી રહેલા યૂપ સાથે શિકાર કરવા ગયો.
પરપ્રાણદ્રુહાં પુંસાં ન સિદ્ધ્યેયુર્મનોરથાઃ
જે લોકો બીજાના જીવને નુકસાન કરે છે, તેમના મનના ઇચ્છાઓ ક્યારેય પૂર્ણ થતી નથી.
ન ચિંતયેદનિષ્ટાનિ તસ્માત્કૃષ્ટિઃ કદાચન 4.1.12.
ક્યારેય દુઃખદ વાતોનું વિચારવું નહીં જોઈએ; તેથી ખેડાણ પણ ન કરવું.
તસ્માદાત્મસુખંપ્રેપ્સુ રિષ્ટાનિષ્ટં ન ચિંતયેત્
આથી, જે પોતાનું સુખ ઈચ્છે છે, તેને શુભ કે અશુભ પરિણામની ચિંતા કરવી નહીં.
વ્યુષ્ટાયામથયામિન્યામભૂત્કોલાહલો મહાન્
રાત વીતી ગઈ ત્યારે ત્યાં મોટો હોબાળો મચાયો.
મા મારયધ્વં ત્રાયધ્વં ભટાઃ કાર્પટિકા વયમ્
"અમને મારીશો નહીં, અમને બચાવો, રક્ષકો! અમે ભિક્ષુક છીએ."
વયં પાંથા અનાથાઃ સ્મો વિશ્વનાથપરાયણાઃ
અમે મુસાફરો છીએ, અમારો કોઈ આધાર નથી, અને અમે વિશ્વનાથના ભક્ત છીએ.
વયં પિંગાક્ષવિશ્વાસાદસ્મિન્માર્ગેઽકુતોભયાઃ
અમે પિંગાક્ષ પર વિશ્વાસ રાખીને, આ માર્ગ પર નિર્ભય છીએ.
ઇતિ શ્રુત્વાઽથ પિંગાક્ષો ભટઃ કાર્પટિકેરિતમ
ભિક્ષુકોએ કહેલા આ શબ્દો સાંભળી, પિંગાક્ષ નામનો રક્ષક પછી—
તત્કર્મસૂત્રૈરાકૃષ્ટો ભિલ્લઃકાર્પટિકપ્રિયઃ
ભિલ્લ, જે ભિક્ષુકોને પ્રિય હતો, કર્તવ્યના બંધનથી ખેંચાઈ ગયો.
કોયંકોયં દુરાચારઃ પિંગાક્ષે મયિ જીવતિ
"હું પિંગાક્ષ જીવતો હોઉં ત્યારે આ દુષ્ટ કોણ છે?"
ઇતિ તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય તારાક્ષસ્તત્પિતૃવ્યકઃ
આ શબ્દો સાંભળી, તારાક્ષ, જે તેનો કાકા હતો—
કુલધર્મં વ્યપાસ્યૈષ વર્તતે કુલપાંસનઃ 4.1.12.
આ વ્યક્તિએ કુટુંબનું ધર્મ છોડીને, વંશનું અપમાન કર્યું છે.
વિચાર્યેતિ સ દુષ્ટાત્મા ભૃત્યાનાજ્ઞાપયત્ક્રુધા
આ રીતે વિચાર કરીને, એ દુષ્ટ મનનો માણસ ગુસ્સામાં પોતાના સેવકોને આદેશ આપ્યો.
તતો ઽયુધ્યન્દુરાચારાસ્તેનૈકેન ચ તેઽખિલાઃ
પછી એ બધા દુષ્ટો એ એકલા સાથે લડી પડ્યા.
આચ્છિન્નં હિ ધનુર્વાણં છિન્નં સન્નહનં શરૈઃ
તેનું ધનુષ્ય તૂટી ગયું, તીરો કપાઈ ગયા અને કવચ પણ તીરોથી છિદ્ર થઈ ગયું.
અભિલપ્યન્નિતિ પ્રાણાનત્યાક્ષીત્સ પરાર્થતઃ
આ રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરીને, એ પરમાર્થ માટે પોતાનો જીવ આપી દીધો.
યા મતિસ્ત્વંતકાલે સ્યાદ્ગતિસ્તદનુરૂપતઃ
મૃત્યુ સમયે જે વિચાર આવે છે, એ પ્રમાણે જ ગતિ મળે છે.
ઇત્થમસ્ય સ્વરૂપં તે આવાભ્યાં સમુદીરિતમ્
આ રીતે, તેની સાચી સ્થિતિ અમે બંનેએ વર્ણવી છે.
કૂપવાપીતડાગાનાં કર્તારો નિર્મલૈર્ધનૈઃ
જે લોકો શુદ્ધ ધનથી કૂવો, વાવ અને તળાવ બનાવે છે—
નિર્જલે જલદાતારઃ પરસંતાપહારિણઃ
જે લોકો પાણી નથી ત્યાં પાણી આપે છે, અને બીજાના દુઃખ દૂર કરે છે—
પાનીયશાલિકાઃ કુર્યુર્નાનોપસ્કરસંયુતાઃ
એમણે વિવિધ સાધનો સાથે પીવાનું પાણી આપતી છાંયાવાળી જગ્યા બનાવવી જોઈએ.
અશ્વત્થસેકં યે કુર્યુઃ પથિ પાદપરોપકાઃ 4.1.12.
જે લોકો પિપળાના વૃક્ષને પાણી આપે છે અને રસ્તે જતા મુસાફરોની મદદ કરે છે,
ગ્રીષ્મોષ્પ્રહંતિ માયૂરપિચ્છાદિ રચિતાન્યપિ
જે લોકો મોરપાંખ જેવી પંખીઓ બનાવીને ઉનાળાની તાપથી રાહત આપે છે,