એષામન્યતમઃ કાર્યો ગૃહસ્થેન વિપશ્ચિતા
ગૃહસ્થે સમજદારીથી એમાંથી કોઈ એક જરૂર મેળવવો જોઈએ.
અન્નપ્રાશનમબ્દાર્ધે ચૂડાબ્દે ચાર્થવત્કૃતા ।। 4.1.11.
છઠ્ઠા મહિનામાં અન્નપ્રાશન અને પહેલા વર્ષે ચૂડાકર્મ યોગ્ય રીતે કરવું.
કર્ણવેધં તતઃ કૃત્વા શ્રવણર્ક્ષે સકર્મવિત્
પછી શુભ નક્ષત્રમાં યોગ્ય વિધિથી કાનછેદન કરવું.
ઉપાકર્મ તતઃ કૃત્વા વેદાનધ્યાપયત્સુધીઃ
પછી ઉપનયન સંસ્કાર કરીને, વિદ્વાન વેદનું પાઠન કરાવે છે.
વિદ્યાજાતં સમસ્તં ચ સાક્ષિમાત્રાદ્ગુરોર્મુખાત્
બધી વિદ્યા ગુરુના મુખેથી, સાક્ષીરૂપે, શીખવવામાં આવે છે.
તતોથ નવમે વર્ષે પિત્રોઃ શુશ્રૂષણે રતમ્
પછી નવમા વર્ષે, માતા-પિતાની સેવા કરવી એમાં મન લગાડે છે.
વિશ્વાનરોટજં પ્રાપ્ય દેવર્ષિર્નારદઃ સુધીઃ
વિશ્વાનરોતજને પામી, વિદ્વાન દેવર્ષિ નારદ—
કુરુતે યુવયોર્વાક્યમયં ગૃહપતિઃ શિશુઃ
ગૃહસ્થ બાળક તમે બંને જે કહો તે પ્રમાણે વર્તે છે.
નાન્યત્તીર્થં ન વા દેવો ન ગુરુર્ન ચ સત્કિયા
પિતા-માતા સિવાય બીજું કોઈ તીર્થ, દેવ, ગુરુ કે સારા કર્મ નથી.
ન પિત્રોરધિકં કિંચિત્ત્રિલોક્યાં તનયસ્ય હિ
ત્રણે લોકમાં પુત્ર માટે પિતા-માતા કરતાં મોટું કંઈ નથી.
અંભોભિરભિષિચ્યસ્વં જનનીચરણચ્યુતૈઃ
માતાના પગથી વહેતા પાણીથી પોતાને અભિષેક કરવો.
સંન્યસ્તાખિલકર્માપિ પિતુર્વંદ્યો હિમસ્કરી 4.1.11.
હિમકર, બધા કર્મો ત્યાગ્યા હોય તો પણ પિતાનું સન્માન કરવું જ જોઈએ.
ઇદમેવ તપોત્યુગ્રમિદમેવપરં વ્રતમ્
આ જ સૌથી મોટું તપ છે; આ જ સર્વોચ્ચ વ્રત છે.
મન્યેમાન્યો નાધમસ્ય તથાન્યસ્ય યથા યુવામ્
હું માનું છું કે તમ બંને જેવા બીજું કોઈ નથી, ન તો નીચો, ન બીજું કોઈ.
વૈશ્વાનરસમભ્યેહિ મમોત્સંગે નિષીદ ભો
હે વૈશ્વાનર, મારા નજીક આવો, બાલક, મારા કોળે બેસો.
ઇત્યુક્તો મુનિના બાલઃ પિત્રોરાજ્ઞામવાપ્ય સઃ
મુનિએ આમ કહ્યાથી, બાલકે માતાપિતાની આજ્ઞા મેળવી.
તતો દૃષ્ટ્વાસ્ય સર્વાંગં તાલુજિહ્વાદ્વિજાનપિ
પછી, તેની જીભ, તાળું અને દાંત સહિત આખું શરીર જોયું.
સ્મૃત્વા શિવૌ ગણાધ્યક્ષમૂર્ધ્વીભૂતમુદઙ્મુખમ્
શિવજી, ગણા અધ્યક્ષ, ઉત્તર તરફ મુખ કરીને ઊંચા બેઠેલા, એમને યાદ કર્યા.
તિર્યગૂર્ધ્વં સમો માને યોષ્ટોત્તરશતાંગુલઃ
પહોળાઈ, ઊંચાઈ અને સમાન માપે, એ એકસો આઠ આંગળ જેટલો ઊંચો હતો.
પંચસૂક્ષ્મઃ પંચદીર્ઘઃ સપ્તરક્તઃ ષડુન્નતઃ
પાંચ સૂક્ષ્મ, પાંચ લાંબા, સાત લાલ અને છ ઊંચા અંગો હતા.
પંચદીર્ઘાણિ શસ્યાનિ યથાદીર્ઘાયુષોસ્ય વૈ
પાંચ લાંબા અંગો શુભ છે, કારણ કે એ લાંબી આયુષ્યનું સૂચન કરે છે.
ગ્રીવાજંઘા મેહનૈશ્ચ ત્રિભિર્હ્રસ્વોયમીડિતઃ 4.1.11.
ગળું, પગના પિંજા અને અંગેન્દ્રિય, દરેક ત્રણ આંગળ જેટલા ટૂંકા છે, જેમ વખાણવામાં આવે છે.
ત્વક્કેશાંગુલિદશનાઃ પર્વાણ્યંગુલિજાન્યપિ
તેણી ત્વચા, વાળ, આંગળીઓ, દાંત અને આંગળીઓમાંથી થતા સાંધા—
વક્ષઃ કુક્ષ્યલકં સ્કંધ કરં વક્ત્રં ષડુન્નતમ્
છાતી, પેટ, બાજુ, ખભા, હાથ અને મુખ—આ છ અંગો ઊંચા છે.
પાણ્યોસ્તલે ચ નેત્રાંતે તાલુજિહ્વાધરૌષ્ઠકમ્
હાથની હથેળી, આંખના છેડા, તાળું, જીભ, નીચો હોઠ અને ચિન્ના પર—
લલાટકટિવક્ષોભિસ્ત્રિવિસ્તીર્ણો યથાહ્યસૌ
કપાળ, કમર અને છાતીથી એ ત્રણ રીતે પહોળો છે, જેમ છે તેમ.
કમઠીપૃષ્ઠકઠિનાવકર્મકરણૌ કરૌ
એના હાથ કાચબાની પીઠ જેટલા દઢ છે અને કામ કરવા યોગ્ય છે.
અચ્છિન્ના તર્જનીં વ્યાપ્ય તથા રેખાસ્ય દૃશ્યતે
એની તर्जની આંગળી તૂટી નથી અને લાંબી છે, તેથી રેખાઓ સ્પષ્ટ દેખાય છે.
પાદૌ સુમાંસલૌ રક્તૌ સમૌ સૂક્ષ્મૌ સુશૌભનૌ
તેના પગો ગાઢ માંસવાળા, લાલ રંગના, સરખા, પાતળા અને ખૂબ જ સુંદર છે.
સ્વલ્પાભિઃ કરરેખાભિરારક્તાભિઃ સદાસુખી
તેના હાથમાં રેખાઓ ઓછી છે, હંમેશા લાલચટ્ટા રહે છે અને તે સદા સુખી રહે છે.