અયમગ્નિર્ગૃહપતિર્ગાર્હપત્યઃ પ્રજાયા વસુવિત્તમઃ
આ અગ્નિ છે, ગૃહપતિ છે, ગાર્હપત્ય છે, ધનવાન અને સંતાનમાં શ્રેષ્ઠ છે.
અગ્ને ગૃહપતે સ્થિત્યા પરામપિ નિદર્શયન્ 4.1.11.
અગ્ને, ગૃહપતિ, તું તારી હાજરીથી સર્વોચ્ચ અવસ્થાનું દર્શન કરાવે છે.
કૃત્વા બાલોચિતાં રક્ષાં હરેણ હરિણા સહ
હરિ સાથે, બાળક માટે યોગ્ય એવી રક્ષા કરી.
અહોરૂપમહો તેજસ્ત્વહો સર્વાંગલક્ષણમ્
આહા, શું અદભુત રૂપ છે! શું તેજ છે! દરેક અંગ પર શુભ લક્ષણો છે!
અથવા કિમિદં ચિત્રં શર્વભક્તજનેષ્વહો
કે પછી, શર્વના ભક્તોમાં આમાં શું વિશેષ આશ્ચર્ય છે?
ઇતિ સ્તુવંતસ્ત્વન્યોન્યં જગ્મુઃ સર્વે યથાગતમ્
આ રીતે એકબીજાની પ્રશંસા કરતાં, બધા જેમ આવ્યા હતા તેમ પાછા ગયા.
અતઃ પુત્રં સમીહંતે ગૃહસ્થાશ્રમવાસિનઃ
માટે, ગૃહસ્થ આશ્રમમાં રહેનારા પુત્રની ઈચ્છા રાખે છે.
અપુત્રસ્ય ગૃહં શૂન્યમપુત્રસ્યાર્જનં વૃથા
પુત્ર વિના ઘર ખાલી છે; પુત્ર વિના સંપત્તિ વ્યર્થ છે.
ન પુત્રાત્પરમો લાભો ન પુત્રાત્પરમં સુખમ્
પુત્રથી મોટો લાભ નથી, પુત્રથી મોટું સુખ નથી.
ઔરસઃ ક્ષેત્રજઃ ક્રીતો દત્તઃ પ્રાપ્તઃ સુતાસુતઃ
પોતાના શરીરથી જન્મેલો હોય, પત્નીથી, ખરીદેલો, આપેલો કે મળેલો—પુત્ર તો પુત્ર જ છે.
એષામન્યતમઃ કાર્યો ગૃહસ્થેન વિપશ્ચિતા
ગૃહસ્થે સમજદારીથી એમાંથી કોઈ એક જરૂર મેળવવો જોઈએ.
અન્નપ્રાશનમબ્દાર્ધે ચૂડાબ્દે ચાર્થવત્કૃતા ।। 4.1.11.
છઠ્ઠા મહિનામાં અન્નપ્રાશન અને પહેલા વર્ષે ચૂડાકર્મ યોગ્ય રીતે કરવું.
કર્ણવેધં તતઃ કૃત્વા શ્રવણર્ક્ષે સકર્મવિત્
પછી શુભ નક્ષત્રમાં યોગ્ય વિધિથી કાનછેદન કરવું.
ઉપાકર્મ તતઃ કૃત્વા વેદાનધ્યાપયત્સુધીઃ
પછી ઉપનયન સંસ્કાર કરીને, વિદ્વાન વેદનું પાઠન કરાવે છે.
વિદ્યાજાતં સમસ્તં ચ સાક્ષિમાત્રાદ્ગુરોર્મુખાત્
બધી વિદ્યા ગુરુના મુખેથી, સાક્ષીરૂપે, શીખવવામાં આવે છે.
તતોથ નવમે વર્ષે પિત્રોઃ શુશ્રૂષણે રતમ્
પછી નવમા વર્ષે, માતા-પિતાની સેવા કરવી એમાં મન લગાડે છે.
વિશ્વાનરોટજં પ્રાપ્ય દેવર્ષિર્નારદઃ સુધીઃ
વિશ્વાનરોતજને પામી, વિદ્વાન દેવર્ષિ નારદ—
કુરુતે યુવયોર્વાક્યમયં ગૃહપતિઃ શિશુઃ
ગૃહસ્થ બાળક તમે બંને જે કહો તે પ્રમાણે વર્તે છે.
નાન્યત્તીર્થં ન વા દેવો ન ગુરુર્ન ચ સત્કિયા
પિતા-માતા સિવાય બીજું કોઈ તીર્થ, દેવ, ગુરુ કે સારા કર્મ નથી.
ન પિત્રોરધિકં કિંચિત્ત્રિલોક્યાં તનયસ્ય હિ
ત્રણે લોકમાં પુત્ર માટે પિતા-માતા કરતાં મોટું કંઈ નથી.
અંભોભિરભિષિચ્યસ્વં જનનીચરણચ્યુતૈઃ
માતાના પગથી વહેતા પાણીથી પોતાને અભિષેક કરવો.
સંન્યસ્તાખિલકર્માપિ પિતુર્વંદ્યો હિમસ્કરી 4.1.11.
હિમકર, બધા કર્મો ત્યાગ્યા હોય તો પણ પિતાનું સન્માન કરવું જ જોઈએ.
ઇદમેવ તપોત્યુગ્રમિદમેવપરં વ્રતમ્
આ જ સૌથી મોટું તપ છે; આ જ સર્વોચ્ચ વ્રત છે.
મન્યેમાન્યો નાધમસ્ય તથાન્યસ્ય યથા યુવામ્
હું માનું છું કે તમ બંને જેવા બીજું કોઈ નથી, ન તો નીચો, ન બીજું કોઈ.
વૈશ્વાનરસમભ્યેહિ મમોત્સંગે નિષીદ ભો
હે વૈશ્વાનર, મારા નજીક આવો, બાલક, મારા કોળે બેસો.
ઇત્યુક્તો મુનિના બાલઃ પિત્રોરાજ્ઞામવાપ્ય સઃ
મુનિએ આમ કહ્યાથી, બાલકે માતાપિતાની આજ્ઞા મેળવી.
તતો દૃષ્ટ્વાસ્ય સર્વાંગં તાલુજિહ્વાદ્વિજાનપિ
પછી, તેની જીભ, તાળું અને દાંત સહિત આખું શરીર જોયું.
સ્મૃત્વા શિવૌ ગણાધ્યક્ષમૂર્ધ્વીભૂતમુદઙ્મુખમ્
શિવજી, ગણા અધ્યક્ષ, ઉત્તર તરફ મુખ કરીને ઊંચા બેઠેલા, એમને યાદ કર્યા.
તિર્યગૂર્ધ્વં સમો માને યોષ્ટોત્તરશતાંગુલઃ
પહોળાઈ, ઊંચાઈ અને સમાન માપે, એ એકસો આઠ આંગળ જેટલો ઊંચો હતો.
પંચસૂક્ષ્મઃ પંચદીર્ઘઃ સપ્તરક્તઃ ષડુન્નતઃ
પાંચ સૂક્ષ્મ, પાંચ લાંબા, સાત લાલ અને છ ઊંચા અંગો હતા.